Các thành phố bị ép đẩy dữ liệu biển số xe vào chương trình giám sát liên bang quy mô lớn

Một điều tra của 404 Media cho thấy chính quyền Trump đang sử dụng chương trình tài trợ chống ma túy HIDTA từ thập niên 1980 để buộc các thành phố trên khắp nước Mỹ đẩy dữ liệu camera nhận diện biển số tự động (ALPR) vào các trung tâm giám sát liên bang. Dữ liệu từ Flock, Axon và nhiều hãng khác bị tập trung trên máy chủ chính phủ, sau đó chia sẻ sang chương trình NLPRP của DEA.

Sơ đồ hệ thống thu thập dữ liệu biển số xe qua các trung tâm HIDTA

HIDTA — chương trình "bán chính phủ" với quyền truy cập khổng lồ

Theo hồ sơ công khai và tài liệu tòa án mà 404 Media thu thập, chính quyền liên bang đang vận hành một hệ thống phức tạp: dữ liệu từ camera ALPR của cảnh sát địa phương được đưa vào các trung tâm High Intensity Drug Trafficking Area (HIDTA), tại đây dữ liệu được tổng hợp và mở cho các cơ quan thực thi pháp luật liên bang, tiểu bang và địa phương khác truy cập.

Đáng chú ý, trong nhiều trường hợp, dữ liệu chảy vào HIDTA lại tiếp tục được chia sẻ sang National License Plate Reader Program (NLPRP) — chương trình do Cục Quản lý Ma túy (DEA) vận hành. Điều này đồng nghĩa dữ liệu biển số địa phương có thể bị truy cập bởi những cơ quan liên bang vốn không hề ký hợp đồng với các hãng ALPR.

HIDTA thuộc quyền quản lý của Văn phòng Chính sách Kiểm soát Ma túy Quốc gia (ONDCP) — cơ quan từng bị mang tiếng vì tài trợ cơ sở dữ liệu cuộc gọi Hemisphere với hơn một nghìn tỷ bản ghi. Mới đây, HIDTA còn nhận giải thưởng từ Nhà Trắng Trump vì "quản lý nền tảng đọc biển số tự động kết nối mọi cấp thực thi pháp luật".

Lỗ hổng quyền riêng tư và minh bạch

Theo Jeramie Scott, giám đốc Trung tâm Giám sát của Electronic Privacy Information Center, toàn bộ cơ chế này tạo thêm một tầng che đậy về cách dữ liệu biển số được dùng và ai đang dùng.

"Nếu bạn bức xúc với Flock thì bạn cũng nên bức xúc với chuyện này. Không nghi ngờ gì nữa, cơ sở dữ liệu này chứa dữ liệu biển số từ Flock lẫn các nhà cung cấp khác. Chính phủ đã rất nỗ lực để giữ bí mật dự án Hemisphere, và tôi cũng không ngạc nhiên nếu họ cố che giấu chương trình này."

Cơ chế ép buộc cũng được ghi nhận rõ. Tại Georgia, các thành phố không được phép vận hành hệ thống ALPR trên hành lang quốc lộ nếu không ký biên bản ghi nhớ (MOU) cam kết gửi dữ liệu về HIDTA. Tháng này, thành phố Brunswick nhận ra họ không thể triển khai camera Axon nếu không ký thỏa thuận với HIDTA khu vực Atlanta. Trang web của Flock dành cho các cơ quan thực thi pháp luật Georgia cũng xác nhận: dữ liệu đọc từ camera trên hành lang GDOT sẽ được truy cập qua hệ thống LPR quốc gia của HIDTA thông qua giao diện Flock.

Thỏa thuận MOU giữa thành phố và HIDTA về chia sẻ dữ liệu camera

Chồng chéo giữa các chương trình giám sát

Một đánh giá tác động quyền riêng tư tháng 12/2024 của DEA về NLPRP thừa nhận DEA không chỉ vận hành camera riêng mà còn truy cập "thiết bị không thuộc DEA" thông qua HIDTA và các cơ quan đóng góp khác. DEA cảnh báo hệ thống "có nguy cơ thu thập quá mức thông tin cá nhân của mọi biển số đi qua mỗi camera, bao gồm lượng lớn hình ảnh hành trình của những tài xế tuân thủ pháp luật, không liên quan đến điều tra tội phạm".

Không chỉ Atlanta, HIDTA tại Houston đã trả 306.800 USD cho công ty Recruitful LLC để "tạo và duy trì cơ sở dữ liệu LPR" dùng làm công cụ tìm kiếm dữ liệu từ nhiều hãng ALPR khác nhau. Tài liệu hợp đồng cho thấy hệ thống được thiết kế để gộp dữ liệu "bên thứ ba", "di trú" (migrate) hoặc nhân bản dữ liệu từ các đơn vị địa phương vào cơ sở dữ liệu tập trung — trong đó dữ liệu từ Flock, Axon, ELSAG và Vigilant đều có thể tìm kiếm được. Một tiêu chí của dự án là "mọi API và tích hợp bên thứ ba (Unification Platform, FLOCK) phải hoạt động liền mạch trong môi trường mới".

Cổng đăng nhập hệ thống HIDTA quốc gia

Vùng xám pháp lý và cuộc chiến tiếp cận hồ sơ

Rất nhiều tài liệu trong bài điều tra này do Cris van Pelt — tác giả website HaveIBeenFlocked.com và blog điều tra Footnote4a — thu thập qua yêu cầu công bố hồ sơ công khai.

"Khi cảnh sát địa phương và các nhà cung cấp tư nhân hứa hẹn cộng đồng kiểm soát hệ thống giám sát, họ đang che giấu một chương trình nghị sự rộng lớn hơn. DEA và ONDCP đã âm thầm tổng hợp dữ liệu địa phương từ phía sau. Điều này bỏ qua hoàn toàn các tiến trình dân chủ."

Một vấn đề pháp lý nan giải: các HIDTA lập luận rằng họ không thuộc đối tượng của Đạo luật Tự do Thông tin (FOIA). Văn phòng Cảnh sát trưởng Quận Randolph, Bắc Carolina, tuyên bố "toàn bộ dữ liệu được lưu trên cơ sở dữ liệu liên bang Houston-HIDTA" và không thể chia sẻ với công chúng. Luật sư của DEA lập luận trước tòa rằng HIDTA là thực thể phức tạp do "ban điều hành" gồm cảnh sát liên bang, tiểu bang và địa phương quản lý, nên DEA "không tạo, sở hữu, duy trì hay kiểm soát hồ sơ chương trình HIDTA".

Trong khi đó, chính quyền Trump đã cấp thêm 277 triệu USD cho HIDTA vào tháng 7 vừa qua. Với hàng chục HIDTA trên cả nước, hiện vẫn chưa rõ có bao nhiêu khu vực pháp lý đang âm thầm đẩy dữ liệu vào các cơ sở dữ liệu này — và dữ liệu đó cuối cùng sẽ đi đâu, lưu bao lâu, và bị dùng vào việc gì.