Chủ quán cà phê dùng AI thiết kế poster menu, nhận cơn bão chỉ trích từ khách hàng

Megi Endeladze không ngờ rằng chỉ một tấm poster menu do AI tạo ra lại có thể khiến quán cà phê nhỏ của cô rơi vào tâm bão tranh cãi.

Câu chuyện của cô là lời cảnh tỉnh cho nhiều doanh nghiệp nhỏ về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thiết kế — đặc biệt là tại những nơi mà cộng đồng nghệ sĩ địa phương đóng vai trò quan trọng.

Từ một giải pháp tiết kiệm thời gian

Ba năm trước, Endeladze và chồng mở Penny's Coffee Shop tại trung tâm thành phố Buffalo, bang New York. Cô vẫn giữ công việc chính là bác sĩ trị liệu thần kinh cột sống, dành thời gian rảnh để phụ giúp quán.

Một trong những công việc cô yêu thích là chụp ảnh đồ uống và các món trong menu — bao gồm những món đặc trưng như bánh mì phô mai từ quê hương Georgia — để đăng lên mạng xã hội và website. Quán thay đổi đồ uống theo mùa vài tháng một lần, mỗi lần như vậy là một ngày chụp ảnh mệt nhoài.

"Bạn phải canh thời gian sao cho lớp bọt không bị xẹp xuống", cô giải thích.

Quán cà phê nhỏ tại Buffalo gặp phản ứng dữ dội vì dùng AI thiết kế menu

Sau đó, một nhân viên pha chế có năng khiếu nghệ thuật sẽ vẽ bảng menu mới bằng phấn. Nhiều năm qua, công việc này luôn được luân phiên giữa các nhân viên trong quán, chưa bao giờ thuê ngoài.

Nhưng mùa thu năm nay, người nhân viên vẽ bảng giỏi nhất đã chuyển đi nơi khác, và không còn ai trong quán đủ khả năng làm việc đó. Endeladze quyết định in poster thay vì vẽ tay. Cô từng tự chụp ảnh rồi ghép bằng Canva, nhưng lần này vừa sinh con, cô nghĩ đến việc dùng AI để tiết kiệm thời gian.

"Tôi thấy mình như thiên tài vậy, tôi dùng AI làm poster rồi đóng khung", cô kể lại. "Tôi đâu biết nó sẽ gây thiệt hại lớn đến vậy cho quán cà phê của mình."

Cô dùng ChatGPT tạo hình ảnh menu, in poster chuyên nghiệp với chi phí khoảng 150 USD, rồi mua thêm khung nhựa trưng bày giá khoảng 200 USD. Sau đó cô đăng ảnh tấm biển mới lên Instagram.

Những tin nhắn không ai muốn nhận

Rất nhanh sau đó, bình luận tiêu cực bắt đầu tràn về.

"Có lẽ tôi từng là khách của Penny — hoặc giờ thì không còn nữa", một tin nhắn riêng bắt đầu. "Tôi rất tiếc phải nói điều này, nhưng với tôi AI là một cái 'không' tuyệt đối."

Endeladze cho biết cô không cố ý làm khách hàng thất vọng. "Ở Buffalo, nơi chúng tôi sống, có một cộng đồng nghệ sĩ rất lớn. Tôi thậm chí không nghĩ đến điều đó theo cách như vậy."

Cô thức cả đêm hút sữa cho đứa con ba tháng tuổi, vừa lướt đọc bình luận và tin nhắn, vừa kinh hoàng.

"Lúc 4 giờ sáng, tôi vừa giữ máy hút sữa trên đùi vừa trả lời người ta: 'Tôi rất xin lỗi. Tôi không có ý đó'", cô kể. "Tôi mải gõ đến mức sữa tràn ra chảy xuống chân vì máy hút đầy quá."

Cô nhận ra mình đã mất khoảng 100 người theo dõi — một số người nói rõ lý do trước khi bỏ theo dõi.

Rồi đến một lời đe dọa. Một tài khoản có lượng người theo dõi lớn hơn nhiều nhắn tin yêu cầu cô gỡ tấm biển xuống, nếu không họ sẽ đăng bài về chuyện này lên cộng đồng nghệ sĩ địa phương. Người này còn đề nghị giúp cô tìm một nghệ sĩ để trả tiền làm biển mới — kèm theo điều kiện.

Lời xin lỗi và bài học cho doanh nghiệp nhỏ

Endeladze đăng bài xin lỗi trên Instagram, khẳng định quán sẽ không dùng AI cho hình ảnh menu hay thiết kế quảng cáo nữa.

"Nhưng tôi cũng mong khách hàng tiếp cận chủ đề này bằng sự tử tế và tôn trọng", cô viết. "Điều khó khăn với tôi là lượng tiêu cực, công kích cá nhân và tin nhắn ập đến sau đó. Có một con người thật phía sau doanh nghiệp nhỏ này. Tôi đang cố hết sức để điều hành một quán cà phê địa phương, hỗ trợ đội ngũ của mình, phục vụ cộng đồng và đồng thời học cách làm mẹ."

Cô cho biết bản thân cảm thấy tồi tệ vì đã làm khách hàng buồn, nhưng cũng thấy bực bội trước ý kiến rằng lẽ ra cô phải thuê nghệ sĩ thật. Việc làm biển menu xưa nay chỉ do một mình cô hoặc nhân viên trong quán đảm nhiệm, chưa bao giờ thuê ngoài.

"Cứ mỗi người gửi cho tôi danh sách nghệ sĩ địa phương, tôi lại phải cảm ơn. Rồi tôi phải lịch sự nói 'Cảm ơn nhiều, tôi sẽ xem xét'", cô nói. "Tôi không muốn phải nói 'Tôi tự làm được'. Và tôi sẽ tự làm. Lần tới, tôi sẽ tự dùng Canva. Tôi đã làm vậy suốt ba năm rồi."

Không phải trường hợp cá biệt

Penny's Coffee Shop không phải doanh nghiệp duy nhất hứng chịu phản ứng dữ dội khi dùng AI. Một chủ tiệm bánh mì tròn ở Vermont từng bị chỉ trích gay gắt khi dùng ảnh AI quảng bá quán trên Instagram. Gần đây, hình ảnh các tiệm ăn dùng AI làm biển hiệu và menu — đôi khi với kết quả kỳ dị — liên tục lan truyền trên mạng.

Câu chuyện này đặt ra một câu hỏi lớn cho các doanh nghiệp nhỏ, trong đó có nhiều chủ quán tại Việt Nam: ranh giới giữa tiết kiệm chi phí và tôn trọng cộng đồng sáng tạo nằm ở đâu?

Với những nơi có cộng đồng nghệ sĩ gắn bó, việc dùng AI thay thế công việc thiết kế thủ công có thể bị coi là mối đe dọa trực tiếp đến sinh kế. Trong khi đó, các công cụ AI tạo ảnh ngày càng rẻ và dễ dùng — một chủ quán nhỏ đang chật vật xoay xở giữa công việc và gia đình khó có thể bỏ qua chúng.

Bài học từ Buffalo có lẽ không nằm ở việc nên hay không nên dùng AI, mà ở chỗ: khi AI chạm đến những giá trị cộng đồng, doanh nghiệp cần chuẩn bị cho phản ứng — và một lời giải thích chân thành.