Chủ tịch Microsoft: Vương quốc Anh là nơi tốt nhất để dẫn dắt quy định về AI

Chủ tịch Microsoft, ông Brad Smith, đang lên tiếng kêu gọi quản lý trí tuệ nhân tạo (AI) một cách khẩn cấp. Lập luận của ông khá đơn giản nhưng đáng suy ngẫm: những sản phẩm tiêu dùng như sữa hay máy giặt hiện đang chịu sự giám sát chặt chẽ hơn cả những công ty đang xây dựng nên AI.

AI vừa là vũ khí, vừa là công cụ

Trong một podcast gần đây của BBC, ông Smith gọi AI là thứ vừa là "vũ khí" vừa là "công cụ", đồng thời đang đặt an ninh mạng của toàn thế giới vào tình trạng rủi ro. Theo ông, "thời điểm đã đến" để thiết lập các quy tắc an toàn mang tầm toàn cầu.

Đáng chú ý, ông Smith cho rằng Vương quốc Anh — chứ không phải Mỹ hay Liên minh châu Âu — mới là quốc gia có vị thế tốt nhất để dẫn dắt các quy tắc an toàn toàn cầu. Viện An ninh AI của Anh (AI Security Institute — AISI), ra mắt năm 2023, được tiếp cận các mô hình lớn từ những phòng thí nghiệm tiên phong của Mỹ trước khi chúng được triển khai, và đã nhanh chóng trở thành đơn vị dẫn đầu trong việc kiểm thử an toàn AI.

Vai trò của Anh Quốc đang bị đe dọa

Tuy nhiên, vai trò này đã bị đặt vào vòng nguy hiểm trong những tuần gần đây. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã cảnh báo về các tổ chức mà ông gọi là "toàn cầu chủ nghĩa", cho rằng chúng đang can thiệp vào các công ty Mỹ. Tháng trước, ông được cho là đã yêu cầu Anthropic và OpenAI giữ lại các mô hình mới, không cung cấp cho các đơn vị kiểm thử của Anh. Dù vậy, AISI đã xác nhận vào thứ Hai rằng họ vẫn có thể truy cập và kiểm thử các mô hình mới nhất.

Bất chấp sự phản đối từ phía Washington, ông Smith vẫn lập luận rằng Anh có thể quản lý AI theo cách mà Mỹ không thể.

"Ở Washington, D.C., người ta không nhìn Vương quốc Anh và không nhìn London theo cách họ nhìn Brussels. Đó chính là một lợi thế."

Kêu gọi từ giới lãnh đạo công nghệ

Phát biểu của ông Smith diễn ra trong bối cảnh nhiều nhà lãnh đạo công nghệ, trong đó có Dario Amodei của Anthropic và Sam Altman của OpenAI, đang lên tiếng kêu gọi làm chậm tốc độ phát triển AI sau hàng loạt sự cố khi các tác nhân AI (AI agent) hoạt động ngoài tầm kiểm soát.

Tháng trước, Tổng thống Trump đã tiếp đón lãnh đạo các công ty công nghệ gồm OpenAI, Anthropic, Nvidia, AMD, SpaceX, Meta và Google tại Nhà Trắng để thảo luận về an toàn AI. Họ đã ký một văn bản mang tính "ràng buộc về mặt đạo đức", cam kết hợp tác với các "kiểm toán viên độc lập" để đánh giá mức độ an toàn và năng lực của các mô hình AI.

Ông Smith cho rằng văn bản này là một "bước đi tốt", nhưng chưa đủ để đạt tới mức quản lý cần thiết. Vấn đề của việc tự nguyện tự quản, theo ông, nằm ở chỗ chỉ những "công ty tốt" mới tuân thủ.

"Chính những công ty kém có trách nhiệm mới là điều bạn cần lo lắng."

Những quy tắc an toàn AI được đề xuất

Ông Smith đã phác thảo một số quy tắc an toàn AI mà ông mong muốn được áp dụng:

• Nghĩa vụ pháp lý trong việc cảnh báo một tổ chức nếu hệ thống của họ bị tấn công bởi các tác nhân AI ngoài tầm kiểm soát
• Yêu cầu các phòng thí nghiệm AI phải được các đơn vị đánh giá bên ngoài phê duyệt trước khi phát hành sản phẩm AI
• Ủng hộ cơ chế "công tắc ngắt" (kill-switch) để tạm dừng hoặc làm chậm AI nếu con người mất quyền kiểm soát

"Hãy nói một cách bình tĩnh, thậm chí nhẹ nhàng, nhưng kiên quyết, và bắt đầu đưa mọi người lại gần nhau. Tôi hy vọng đó là vai trò mà chúng tôi có thể đảm nhận với tư cách một công ty. Tôi hy vọng đó cũng là vai trò mà Vương quốc Anh có thể đảm nhận với tư cách một quốc gia."

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Câu chuyện này đáng chú ý với Việt Nam ở nhiều khía cạnh. Khi các nền kinh tế lớn còn đang tranh cãi về cách quản lý AI, Việt Nam cũng đang trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo. Việc lắng nghe các đề xuất như nghĩa vụ cảnh báo khi hệ thống bị xâm nhập, hay yêu cầu đánh giá độc lập trước khi phát hành sản phẩm AI, có thể giúp các nhà hoạch định chính sách trong nước tham khảo cho lộ trình của mình.

Đồng thời, lập luận của ông Smith về giới hạn của việc tự nguyện tự quản cũng là bài học cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang phát triển sản phẩm AI: an toàn không thể chỉ dựa vào thiện chí, mà cần những cơ chế ràng buộc rõ ràng.