Cuộc chiến giữa người dân Utah và ông trùm Kevin O'Leary vì siêu trung tâm dữ liệu AI

Toàn cảnh vùng sa mạc nơi dự án trung tâm dữ liệu được quy hoạch

Kevin O'Leary, người nổi tiếng với biệt danh "Mr. Wonderful" trên chương trình Shark Tank, đang là tâm điểm của một cuộc tranh cãi gay gắt tại vùng nông thôn Utah. Dự án Wonder Valley rộng 40.000 mẫu Anh mà ông quảng bá là "trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới" đã vấp phải sự phản đối quyết liệt từ cộng đồng địa phương. Đáng chú ý hơn, khi bị chỉ trích, vị doanh nhân này lại quy kết mọi sự phản đối là do "gián điệp Trung Quốc" giật dây, dẫn đến một vụ kiện phỉ báng vào tháng 9 năm 2026.

Một dự án được thúc đẩy với tốc độ chóng mặt

Trong bối cảnh cuộc đua AI toàn cầu đang nóng lên từng ngày, các ông lớn công nghệ như Google, Amazon, Meta và Microsoft đang đổ hàng trăm tỷ USD vào hạ tầng tính toán. Goldman Sachs ước tính khoảng 580 tỷ USD sẽ được đầu tư vào hạ tầng AI tại Mỹ trong năm 2026. Con số này vượt xa chi tiêu công cho hạ tầng của toàn bộ các cấp chính quyền, gần gấp đôi chi phí chương trình đưa người lên Mặt Trăng (sau khi điều chỉnh lạm phát), và tương đương gần 2% GDP.

Tại Utah, dự án Wonder Valley được thiết kế với quy mô khổng lồ: một nhà máy điện khí riêng công suất 9 gigawatt, hơn gấp đôi mức tiêu thụ điện trung bình của cả bang. Theo hồ sơ tòa án và tài liệu công khai, dự án này được thúc đẩy với tốc độ "khẩn cấp" — đến mức Ủy ban Quận Box Elder chỉ được thông báo chính thức về dự án năm tuần trước khi phải bỏ phiếu phê duyệt.

"Tôi chưa từng thấy bất cứ điều gì diễn ra nhanh đến vậy trong suốt thời gian làm chính trị của mình. Bạn thậm chí không thể xây một ngôi nhà nhanh đến thế." — Lee Perry, Ủy viên Quận Box Elder

Khi người dân phản đối, bị gán cho là "gián điệp Trung Quốc"

Ngày 11/5/2026, O'Leary xuất hiện trên Fox Business và tuyên bố mình đang bị "các điệp viên Trung Quốc" tấn công. Ông cho biết đã cho người "đào sâu vào địa chỉ IP" và đọc tên những người chỉ trích dự án trên sóng truyền hình, ám chỉ họ có liên hệ với Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Danh sách ông nêu tên bao gồm Alliance for a Better Utah, Elevate Strategies, cùng các cá nhân Gabrielle Finlayson, Taylor Knuth và Josh Kanter. Sáu tuần sau, Fox News phải đưa ra lời xin lỗi công khai, và O'Leary đăng tải "đính chính" thừa nhận không có bằng chứng nào cho thấy những người này được Trung Quốc tài trợ. Đến cuối tháng 9/2026, cả O'Leary và Fox đối mặt với đơn kiện phỉ báng.

Vấn đề nguồn nước và sự phẫn nộ của cộng đồng

Brenna Williams, cựu chuyên gia kinh tế lượng của chính phủ, là một trong những người phản đối gay gắt nhất. Bà thành lập tổ chức Box Elder Accountability Referendum (BEAR) để vận động chống lại dự án. Lý do chính khiến bà lo ngại là vấn đề nước — một chủ đề cực kỳ nhạy cảm tại Utah, nơi Thống đốc Spencer Cox đã nhiều lần ban bố tình trạng khẩn cấp về hạn hán và kêu gọi người dân tiết kiệm nước.

"Chúng tôi phải báo cáo hàng xóm nếu họ tưới cây sai giờ hoặc sai ngày. Nhưng chúng tôi lại có đủ nước để làm mát một nhà máy điện và một trung tâm dữ liệu sao? Điều đó thật vô lý." — Brenna Williams

Hồ Great Salt Lake đã thu hẹp nhiều năm, để lộ các kim loại nặng trên lòng hồ trở thành bụi bay trong không khí. Việc xây dựng một trung tâm dữ liệu ngốn nước ngay bên bờ hồ càng làm dấy lên lo ngại về tác động môi trường.

Ai thực sự được lợi?

Theo giới phân tích, những tuyên bố phóng đại của O'Leary thực chất là bài chào hàng dành cho các ông lớn công nghệ (hyperscalers) — những khách thuê tiềm năng có thể ký hợp đồng dài hạn. Paul Kedrosky, một nhà đầu tư, nhận định rằng các nhà đầu tư hạ tầng không quan tâm AI có sinh lời hay không, mà chỉ quan tâm đến uy tín tín dụng của khách thuê.

Clint Betts, CEO của hiệp hội công nghệ Utah Silicon Slopes, chỉ ra sự nghịch lý:

"Kevin O'Leary không chào hàng người dân Utah khi ông nói 'Chúng tôi có 40.000 mẫu Anh, đây sẽ là trung tâm dữ liệu lớn nhất từ trước tới nay.' Ông ấy không hề nghĩ đến người Utah. Ông ấy đang chào hàng các khách thuê tiềm năng. Và tôi nghĩ đó chính là điều khiến người Utah phẫn nộ."

Các nhà hoạt động và người dân địa phương tập trung phản đối dự án

Hệ quả chính trị và pháp lý

Làn sóng phản đối đã có tác động chính trị rõ rệt. Trong cuộc bầu cử sơ bộ của Đảng Cộng hòa vào tháng 6, Chủ tịch Thượng viện bang Stuart Adams và hai ủy viên quận ủng hộ dự án đều thua cuộc. Đến cuối tháng 8, dự án buộc phải thu hẹp quy mô, vẫn chưa công bố được khách thuê nào, chưa chuyển nhượng đất cho nhà phát triển và nhiều thỏa thuận chủ chốt vẫn chưa được ký kết.

Đáng chú ý, dự án Wonder Valley đầu tiên của O'Leary tại Alberta, Canada công bố từ gần hai năm trước cũng chưa có khách thuê và chưa nộp bất kỳ đơn xin phép xây dựng nào. Điều này phản ánh một thực tế trong ngành: giữa các dự án xây dựng thực sự là vô số "trung tâm dữ liệu trên giấy" — những dự án đầu cơ được quảng cáo như thể đã sẵn sàng khởi công, với mục đích duy nhất là thu hút sự chú ý của các khách thuê lớn.

Cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu AI đang được xây dựng

Bài học cho cuộc đua hạ tầng AI

Câu chuyện tại Utah không chỉ là một vụ tranh chấp địa phương. Nó phản ánh căng thẳng cấu trúc trong làn sóng xây dựng hạ tầng AI trên toàn nước Mỹ: các dự án được chào hàng với những ông lớn công nghệ bằng ngôn ngữ hoành tráng, nhưng lại được triển khai với tốc độ bất chấp quy trình tham vấn cộng đồng.

Chính quyền Trump đã cắt giảm quy định môi trường với lý do an ninh quốc gia, cam kết đẩy nhanh cấp phép và thậm chí dỡ bỏ yêu cầu thông báo công khai trước khi cấp phép khí thải. Ít nhất 75 dự án đã bị chặn hoặc trì hoãn trong quý đầu năm 2026 do sự phản đối của cộng đồng địa phương.

Với người dân Quận Box Elder, bài học là rõ ràng: khi làn sóng AI ập đến, những cộng đồng nhỏ bé thường là những người bị bỏ lại phía sau trong cuộc đàm phán. Nhưng như câu chuyện này cho thấy, họ cũng có thể là những người phản kháng mạnh mẽ nhất.