Raspberry Pi: Hành trình 20 năm từ ý tưởng giáo dục đến biểu tượng công nghệ toàn cầu

Ít ai ngờ rằng một bo mạch máy tính giá rẻ dành cho học sinh Anh quốc lại có thể thay đổi cục diện ngành công nghiệp phần cứng. Từ tham vọng "một máy tính đủ rẻ để mọi đứa trẻ có thể thử nghiệm" vào năm 2006, Raspberry Pi đã vươn mình thành một hệ sinh thái khổng lồ với hơn 68 triệu sản phẩm được bán ra — trở thành máy tính bán chạy nhất lịch sử nước Anh và là nền tảng cho vô số dự án DIY, IoT và gần đây là cả AI.

Dòng thời gian dưới đây, được tổng hợp từ các thông báo chính thức của Raspberry Pi Foundation cùng các nguồn đáng tin cậy, sẽ đưa bạn qua từng cột mốc quan trọng trong 20 năm phát triển của thương hiệu này.

Khởi nguồn tại Cambridge (2006)

Eben Upton và các đồng nghiệp tại Đại học Cambridge nhận thấy số lượng sinh viên đăng ký học khoa học máy tính ngày càng giảm, và các ứng viên thiếu trải nghiệm thực hành mày mò như thế hệ máy tính gia đình trước đó. Những nguyên mẫu đầu tiên dựa trên chip Atmel được chế tạo, khởi đầu cho sứ mệnh: tạo ra một máy tính đủ rẻ để mọi trẻ em đều có thể trải nghiệm lập trình.

Thành lập Raspberry Pi Foundation (2008-2009)

Đến tháng 5/2009, Quỹ Raspberry Pi chính thức được đăng ký như một tổ chức từ thiện tại Anh (số đăng ký 1129409), với mục tiêu thúc đẩy giáo dục khoa học máy tính cho giới trẻ.

Những bước chạy đà đầu tiên (2011-2012)

25 bo mạch beta cuối cùng được sản xuất vào cuối 2011, sau đó 10 chiếc được đấu giá trên eBay với số tiền lên đến hàng nghìn USD mỗi chiếc — kinh phí giúp hoàn thiện sản phẩm trước khi ra mắt chính thức.

Ngày 29/2/2012 (ngày nhuận) đánh dấu cột mốc lịch sử: Raspberry Pi Model B chính thức lên kệ với giá $35. Trang web của hai nhà phân phối Farnell và RS Components sụp đổ chỉ trong vài phút vì lượng truy cập quá lớn. Kế hoạch ban đầu chỉ là sản xuất số lượng nhỏ cho học sinh Anh, nhưng mọi thứ đã vượt xa tầm kiểm soát.

Mở rộng hệ sinh thái (2012-2015)

• 17/7/2012: Raspbian (bản Debian tối ưu cho Pi) trở thành hệ điều hành chính thức — khởi đầu cho dòng Debian được duy trì đến ngày nay
• 6/9/2012: Sản xuất chuyển từ Trung Quốc về nhà máy Sony tại Pencoed, xứ Wales
• 15/10/2012: RAM tăng gấp đôi lên 512 MB mà không tăng giá
• 4/2/2013: Model A giá $25 — phiên bản tiết kiệm điện cho các dự án pin và robot
• 14/5/2013: Camera Module 5 MP đầu tiên ra mắt, trở thành phụ kiện phổ biến nhất của Pi
• 13/5/2014: Tính đến thời điểm này hơn 1,75 triệu chiếc đã được bán ra

Bước nhảy vọt về hiệu năng (2015-2019)

Ngày 2/2/2015, Raspberry Pi 2 với CPU 4 nhân và 1 GB RAM được ra mắt, được quảng cáo là "nhanh gấp 6 lần" thế hệ trước. Cũng trong tháng 2/2015, Raspberry Pi vượt ZX Spectrum để trở thành máy tính bán chạy nhất lịch sử nước Anh với 5 triệu đơn vị.

• 8/9/2015: Màn hình cảm ứng chính thức 7 inch
• 26/11/2015: Pi Zero giá $5 được tặng kèm trên bìa tạp chí MagPi — số báo bán hết chỉ trong vài giờ
• Tháng 12/2015: Hai chiếc Pi được gửi lên Trạm Vũ trụ Quốc tế cho chương trình giáo dục Astro Pi
• 29/2/2016: Pi 3 với Wi-Fi và Bluetooth tích hợp (nhân dịp sinh nhật lần thứ 4)
• 28/2/2017: Zero W giá $10 — bản Zero có kết nối không dây
• 24/6/2019: Raspberry Pi 4 với USB 3.0, cổng HDMI kép 4K và tùy chọn RAM 1/2/4 GB

"Với Pi 4, Raspberry Pi không chỉ còn là máy tính để mày mò — nó đã trở thành một cỗ máy để bàn và máy chủ thực thụ." — trích nhận định từ Raspberry Pi Foundation

Kỷ nguyên chip tự thiết kế (2020-2024)

Ngày 21/1/2021 là bước ngoặt lớn khi Raspberry Pi cho ra mắt Pico — vi điều khiển giá $4 với chip RP2040 do chính hãng thiết kế. Đây là bước đi đầu tiên từ nhà sản xuất bo mạch lên nhà thiết kế silicon, mở đường cho các dòng chip tiếp theo.

• 28/10/2021: Zero 2 W với CPU 4 nhân trong kích thước Zero
• 4/4/2022: Khủng hoảng thiếu chip toàn cầu khiến Pi khan hiếm trầm trọng — chỉ dành ưu tiên cho khách hàng công nghiệp
• 28/9/2023: Raspberry Pi 5 với chip I/O nội bộ RP1, cổng PCIe chính thức — nền tảng cho cuộc bùng nổ NVMe
• 11/6/2024: IPO thành công trên Sở Giao dịch Chứng khoán London — Quỹ từ thiện vẫn là cổ đông lớn nhất

Cuộc đua AI (2024-2026)

Raspberry Pi bắt đầu mở rộng sang mảng trí tuệ nhân tạo với hàng loạt sản phẩm mới:

• 4/6/2024: AI Kit — bộ tăng tốc AI 13 TOPS từ Hailo, giá $70
• 30/9/2024: AI Camera với cảm biến Sony IMX500 chạy mạng nơ-ron ngay trên cảm biến
• 24/10/2024: AI HAT+ với công suất lên đến 26 TOPS
• 15/1/2026: AI HAT+ 2 hỗ trợ mô hình tạo sinh (generative AI) — chạy mô hình ngôn ngữ và tạo ảnh ngay trên Pi 5

Tương lai thách thức: Khủng hoảng giá RAM (2025-2026)

Lần đầu tiên trong lịch sử, Raspberry Pi buộc phải tăng giá trên diện rộng do giá RAM toàn cầu tăng vọt. Một phiên bản Pi 5 1 GB được ra mắt ở mức $45 vào tháng 12/2025, và tiếp tục có thêm đợt tăng giá vào tháng 2/2026.

Đặc biệt, ngày 1/4/2026 không phải là trò đùa Cá tháng Tư: Pi 4 xuất hiện ở phiên bản 3 GB với giá $83,75 — hệ quả trực tiếp của cuộc khủng hoảng chip nhớ.

Những con số biết nói

Đến tháng 3/2025, tổng doanh số Raspberry Pi đạt 68 triệu sản phẩm. Con số này càng ấn tượng hơn khi nhớ rằng mục tiêu ban đầu của Foundation chỉ là 10.000 chiếc cho các trường học ở Anh. Cá biệt, trong cuộc phỏng vấn chính thức, Eben Upton từng chia sẻ kỳ vọng ban đầu chỉ là 10.000 đơn vị.

Kết luận

Từ một dự án giáo dục nhỏ bé ở Cambridge, Raspberry Pi đã trở thành một hệ sinh thái phần cứng toàn cầu — từ bo mạch $5 cho trẻ em đến các giải pháp AI mạnh mẽ phục vụ doanh nghiệp. Với việc IPO thành công và không ngừng đổi mới trong thiết kế chip, Raspberry Pi đang chứng minh rằng sứ mệnh ban đầu — "một máy tính rẻ đến mức mọi đứa trẻ đều có thể thử nghiệm" — có thể phát triển thành một đế chế công nghệ thực thụ, đồng thời vẫn giữ vững tinh thần giáo dục đã tạo nên thương hiệu.