Dự án "hồi sinh" động vật tuyệt chủng của startup Colossal có thực sự khả thi?

Startup công nghệ sinh học và di truyền học có trụ sở tại Dallas, Colossal, đã huy động được hàng trăm triệu đô la từ các nhà đầu tư mạo hiểm, CIA và cả Peter Thiel. Các dự án "hồi sinh" (de-extinction) gây tiếng vang lớn của công ty này hướng tới mục tiêu mang trở lại những loài động vật đã tuyệt chủng như voi mamut lông dài, hổ Tasmania hay chó sói khổng lồ (dire wolf).

Tuy nhiên, Colossal thực chất không đang tạo ra các bản sao chính xác của những sinh vật đã mất từ ADN cổ xưa như cách cụm từ "hồi sinh" gợi ý. Trong trường hợp của những "chó sói khổng lồ" được giới thiệu vào năm 2025, thực chất chúng là những chú sói xám được chỉnh sửa gen để sở hữu một số đặc điểm giống với tổ tiên đã tuyệt chủng. Chiến lược thương hiệu hoành tráng này đã khiến công ty vấp phải nhiều câu hỏi về nỗ lực bảo tồn và những chỉ trích cho rằng họ thực chất không "hồi sinh" bất cứ thứ gì.

Chuyển hướng chiến lược

Dự án "hồi sinh" mới nhất của Colossal, được công bố vào tháng 4, dường như đại diện cho một sự điều chỉnh trong chiến lược hướng tới công chúng. Dự án tập trung vào kế hoạch cho loài linh dương Bluebuck, một loài linh dương ở Nam Phi đã tuyệt chủng vào khoảng năm 1800.

Minh họa dự án hồi sinh linh dương Bluebuck của Colossal

CEO của Colossal, Ben Lamm, đã nhanh chóng khẳng định rằng công nghệ phát triển cho dự án này đã có thể được áp dụng ngay vào công tác bảo tồn và sẽ được cung cấp như một nguồn lực bên ngoài công ty.

"Chúng tôi đã đạt đủ tiến bộ để một số công nghệ đó có thể áp dụng ngay lập tức cho việc bảo tồn linh dương — và khoảng 30% các loài linh dương đang bị đe dọa tuyệt chủng," ông Lamm cho biết. "Mọi thứ chúng tôi làm có ứng dụng trong bảo tồn đều được mã nguồn mở và miễn phí cho thế giới."

Công nghệ đằng sau dự án

Các công nghệ được đề cập chủ yếu tập trung vào việc hỗ trợ sinh sản và kỹ thuật mà ông Lamm mô tả là "hoàn toàn mới mẻ" để thu thập và hút noãn (oocytes) từ động vật sống. Ông mô tả quy trình thu thập các tế bào trứng chưa trưởng thành này là "lấy noãn", trong đó các nhà nghiên cứu "sử dụng siêu âm và kim để đi vào buồng trứng của động vật sống và rửa trứng ra ngoài".

Một trong những chỉ trích nhắm vào Colossal là việc các công bố liên quan đến loài tuyệt chủng lại thu hút sự chú ý khỏi những nỗ lực đang diễn ra để cứu các loài cực kỳ nguy cấp vẫn còn tồn tại. Loại chỉ trích này tăng cường mạnh mẽ sau thông báo về dự án sói khổng lồ.

Giáo sư sinh thái học Douglas McCauley, người đã sống và làm việc tại Đông Phi trong khi đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn linh dương trong khu vực, đã đồng viết một bài xã luận trên tạp chí Time vào năm 2025 về dự án sói khổng lồ của Colossal. Bài viết gọi những chú sói con là "quái vật đột biến" và lập luận rằng "thách thức với các nỗ lực được gọi là 'hồi sinh' là… chúng thực sự làm mất đi sự chú ý khỏi một trong những khủng hoảng nghiêm trọng nhất trên hành tinh: sự suy giảm và tuyệt chủng ngày càng gia tăng của thiên nhiên".

Hy vọng từ công nghệ mới

Tuy nhiên, ông McCauley tỏ ra thận trọng lạc quan về các công nghệ được phát triển cho dự án mới nhất của Colossal. Ông cho rằng kỹ thuật lấy noãn, nói riêng, có nhiều ứng dụng tiềm năng, bởi một trong những thách thức lặp đi lặp lại trong nỗ lực bảo tồn loài là tìm cách thu thập trứng từ động vật sống để cấy ghép lại. Những gì Colossal mô tả, theo ông McCauley, trông giống như "một công nghệ rất hữu ích, có thể chuyển giao sử dụng trước khi một loài tuyệt chủng".

Bên cạnh các công nghệ sinh sản, tài liệu báo chí của Colossal cũng tuyên truyền về một sáng kiến "ngân hàng gen sinh học toàn cầu", nhằm mục đích bảo tồn hồ sơ gen của các loài hiện hữu có nguy cơ cho các thế hệ nhà khoa học tương lai. Ông McCauley nhận định chính sách của Colossal về việc cung cấp bộ gen và công nghệ cho nỗ lực bảo tồn là "một thực hành tốt thực sự tuyệt vời".

Dù vậy, Colossal vẫn phải đối mặt với danh tiếng về việc cường điệu hóa nghiên cứu khoa học của mình. Trước đây, cộng đồng khoa học đã đặt câu hỏi về ý tưởng hồi sinh — bao gồm việc giải trình tự bộ gen của động vật tuyệt chủng, xác định các gen cốt lõi mang lại đặc điểm độc đáo của loài và chỉnh sửa chúng vào bộ gen của động vật hiện đại có quan hệ họ hàng gần.

Ông Lamm cho rằng ông thấy hai nguyên tắc dẫn dắt đằng sau sự tập trung của công ty vào các nỗ lực "hồi sinh" hào nhoáng. Một là phát triển các kỹ thuật đa năng và mạnh mẽ với nhiều ứng dụng khác: Những thách thức này "buộc bạn phải xây dựng một quy trình sinh học tổng hợp đầu cuối được tôi luyện trên các trường hợp sử dụng khó khăn". Còn lại là việc dễ dàng thu hút sự chú ý — và ông Lamm thừa nhận, cả nguồn vốn.

Nếu có thể sử dụng "hồi sinh" như một cách để xóa bỏ những sai lầm trong quá khứ, để mang [một con vật] trở lại và sử dụng nó như một khoảnh khắc thu hút sự chú ý cho bảo tồn và khoa học, có thể bạn sẽ khiến những đứa trẻ [nhìn thấy điều đó] và nói: 'Tôi muốn trở thành một nhà khoa học'.

Ông McCauley vẫn chưa bị thuyết phục. "Nhìn nào," ông nói, "tôi không phải là người bảo thủ theo truyền thống. Tôi nghĩ chúng ta... cần sử dụng những công nghệ tốt nhất — và chắc chắn, một số trong những [công nghệ] đó là những gì Colossal đang sử dụng và cải thiện trong bộ công cụ này. Nhưng tôi nghĩ chúng ta cần sử dụng chúng một cách thông minh. Tôi không chắc rằng tôi đồng ý rằng những gì [Colossal] đang làm đang đóng góp vào nỗ lực tạo ra nhiều sự chú ý hơn. Nó cảm giác như đang tạo ra nhiều sự xao nhãng hơn."