Dự luật Mỹ đe dọa cắt ngân sách đường cao tốc đối với các bang lạm dụng camera Flock

Hai nghị sĩ Mỹ vừa công bố dự luật lưỡng đảng No FLOCK Act, nhằm siết chặt việc sử dụng camera nhận diện biển số tự động của Flock Safety và các thiết bị tương tự. Nếu dự luật được thông qua, các bang không ban hành quy định hạn chế sẽ bị cắt 10% ngân sách liên bang dành cho đường cao tốc, đường bộ và cầu.

Động thái này diễn ra sau nhiều tháng làn sóng phản đối trên toàn nước Mỹ, khi hàng loạt cơ quan cảnh sát bị phát hiện dùng camera để theo dõi người dân vì những mục đích nằm ngoài phạm vi điều tra tội phạm.

Dự luật quy định những gì?

Dự luật mang tên No FLOCK Act (viết tắt của Federal License-Plate Observation and Camera Keeping) giao Bộ trưởng Giao thông Mỹ quyền giữ lại 10% khoản hỗ trợ tài chính hằng năm cho các bang nếu bang đó không cấm Flock và thiết bị tương tự, trừ năm trường hợp sử dụng được phép:

• Thu phí đường bộ tự động (hệ thống toll)
• Xác định xe bị đánh cắp
• Tìm người mất tích hoặc đang gặp nguy hiểm
• Xe đăng ký dưới tên người có lệnh bắt vì tội trọng
• Điều tra xe liên quan đến một tội trọng

Đáng chú ý, dự luật loại trừ rõ ràng những mục đích như nghiên cứu lưu lượng giao thông, điều tra tội phạm ma túy ít nghiêm trọng, hay xử phạt đỗ xe và chạy quá tốc độ — vốn là các ứng dụng mà nhiều sở cảnh sát đang triển khai thực tế.

Ai đứng sau dự luật?

Hai nghị sĩ đồng bảo trợ dự luật là Raja Krishnamoorthi, đảng Dân chủ, đại diện vùng ngoại ô Chicago, và Michael Cloud, đảng Cộng hòa, có khu vực bầu cử bao gồm thành phố Corpus Christi, Texas. Cả hai cho biết họ sẽ chính thức trình dự luật ra Quốc hội trong ngày hôm nay, theo thông tin chia sẻ với tạp chí WIRED.

Việc dùng tiền thuế của người dân để tài trợ cho một hệ thống giám sát không giới hạn là điều không thể chấp nhận. Các bang phải chọn: hoặc bảo vệ quyền riêng tư của công dân, hoặc mất nguồn tài trợ hạ tầng.

Vì sao camera Flock gây tranh cãi?

Camera của Flock Safety được thiết kế để giúp cảnh sát theo dõi vị trí phương tiện có liên quan đến tội phạm. Tuy nhiên, các cuộc điều tra báo chí gần đây đã phát hiện nhiều trường hợp sở cảnh sát sử dụng thiết bị này để:

• Theo dõi xe của người biểu tình hoặc nhà hoạt động xã hội
• Tìm kiếm thông tin về người xin phá thai ngoài bang
• Giám sát người nhập cư không có giấy tờ
• Truy vết cá nhân không liên quan đến bất kỳ vụ án hình sự nào

Những tiết lộ này đã châm ngòi cho làn sóng chỉ trích trên khắp nước Mỹ, với nhiều thành phố và bang cân nhắc hủy hợp đồng với Flock.

Góc nhìn cho Việt Nam

Tại Việt Nam, hệ thống camera giám sát giao thông và nhận diện biển số đang được triển khai rộng khắp tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, phục vụ xử phạt vi phạm và quản lý giao thông. Câu chuyện từ Mỹ là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của một khung pháp lý rõ ràng đi kèm với hạ tầng giám sát — giới hạn mục đích thu thập dữ liệu, thời gian lưu trữ, và cơ chế giám sát độc lập đối với cơ quan khai thác.

Nếu không có những rào chắn này, công nghệ an ninh dù hữu ích đến đâu cũng có thể biến thành công cụ xâm phạm quyền riêng tư diện rộng, với chi phí tuân thủ và niềm tin xã hội đều rất đắt đỏ.