Email tự lưu trữ đang suy giảm mạnh, Microsoft và Google thâu tóm thị trường

Số lượng tên miền lớn tự vận hành máy chủ email đã giảm một nửa trong thập kỷ qua, từ 44,6% xuống còn 22,4%. Sự tập trung quyền lực vào tay Microsoft và Google — chiếm gần 40% lượng email — đang gây lo ngại về khả năng kiểm soát luồng thư và sự phụ thuộc hệ thống của toàn bộ hệ sinh thái internet.

Theo nghiên cứu mới từ chuyên gia Artem Berezin, số lượng tên miền phổ biến tự vận hành máy chủ email riêng đã giảm một nửa trong vòng 10 năm qua. Trong khi đó, hai gã khổng lồ công nghệ là Microsoft và Google hiện xử lý gần 40% lưu lượng email toàn cầu, đặt ra câu hỏi lớn về sự tập trung quyền lực trong hạ tầng internet.

Xu hướng suy giảm của email tự lưu trữ

Berezin, nhà nghiên cứu làm việc tại công ty email doanh nghiệp Live Direct Marketing, đã phân tích dữ liệu DNS từ dự án OpenINTEL do Đại học Twente, SURFnet và SIDN Labs vận hành. Kết quả cho thấy vào năm 2016, có 44,6% trong số một triệu tên miền phổ biến nhất chạy máy chủ email riêng. Đến năm 2026, con số này chỉ còn 22,4% — tức giảm một nửa chỉ trong một thập kỷ.

Tốc độ suy giảm còn đáng báo động hơn khi mỗi tháng, tỷ lệ tự lưu trữ giảm thêm khoảng 0,5%. Nguyên nhân chính đến từ chi phí vận hành, yêu cầu bảo mật ngày càng cao và sự phức tạp trong việc duy trì tỷ lệ gửi thư thành công (deliverability).

Cuộc đua song mã: Google Workspace và Microsoft 365

Dù email tự lưu trữ vẫn là phương thức phổ biến nhất, Google Workspace đang bám sát với 21,8% bản ghi MX phát hiện được, vượt qua Microsoft 365 ở mức 16,8%. Tổng cộng, hai nền tảng này đang kiểm soát 38,6% toàn bộ lưu lượng email của các tên miền lớn.

Berezin bày tỏ lo ngại về sự tập trung này:

"Cộng đồng RIPE [NCC] đã dành nhiều năm thảo luận về việc tập trung hóa DNS và CDN; email đang đi theo con đường tương tự, chỉ là âm thầm hơn. Khi hơn một phần ba tên miền phổ biến phụ thuộc vào hai nhà cung cấp để nhận thư, một sự cố mất điện, một thay đổi bộ lọc, hay một quyết định chính sách ở bất kỳ bên nào đều lan truyền qua toàn bộ hệ sinh thái cùng lúc. Không giống CDN, email không có phương án dự phòng — một thông điệp bị từ chối là mất vĩnh viễn."

Vấn đề DMARC và rào cản với máy chủ tự lập

Nghiên cứu cũng chỉ ra một thực trạng đáng chú ý: hơn một nửa số bản ghi DMARC hiện tại không có chính sách hợp lệ hoặc chỉ giám sát mà không thực thi. Điều này xảy ra bất chấp việc Google và Yahoo đã yêu cầu nhà gửi thư hàng loạt phải sử dụng DMARC từ năm 2024.

Bên cạnh đó, việc vận hành máy chủ email tự lập ngày càng khó khăn. Nếu bạn thử dựng một hệ thống Postfix mới vào năm 2026 và muốn thư được chấp nhận ở quy mô lớn, bạn sẽ hiểu ngay vấn đề — các bộ lọc của Google và Microsoft được thiết kế để từ chối thư từ những nguồn không đáng tin cậy. Điều này tạo ra vòng luẩn quẩn: doanh nghiệp muốn chiến dịch email tiếp thị đến được hộp thư khách hàng sẽ chuyển sang sử dụng dịch vụ của chính hai ông lớn này.

Câu hỏi lớn cho tương lai email

Berezin đặt ra ba câu hỏi quan trọng cho cộng đồng kỹ thuật:

Ở mức độ tập trung nào thì thư đến trở thành một sự phụ thuộc hệ thống đáng để cộng đồng quan tâm?
Điều gì thực sự có thể thúc đẩy DMARC chuyển từ trạng thái "công bố" sang "thực thi", khi các quy định năm 2024 đã chứng minh là không hiệu quả?
Chúng ta đang bỏ sót bao nhiêu phần hạ tầng email của internet vì các từ điển phân loại không nhận biết được tên miền của chúng?

Bài học cho người dùng Việt Nam

Xu hướng này cũng ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Việt Nam đang vận hành hệ thống email riêng. Việc phụ thuộc vào Google Workspace hay Microsoft 365 mang lại sự tiện lợi nhưng đi kèm rủi ro: chính sách thay đổi, chi phí tăng, hoặc nguy cơ mất dữ liệu khi tài khoản bị khóa. Doanh nghiệp cần cân nhắc chiến lược lai — kết hợp dịch vụ đám mây với khả năng sao lưu và kế hoạch dự phòng rõ ràng.

Trong bối cảnh này, cộng đồng kỹ thuật cần tiếp tục thúc đẩy các chuẩn mở, giải pháp mã nguồn mở và nâng cao nhận thức về quản trị hạ tầng số một cách bền vững — thay vì để mặc cho hai tập đoàn lớn định đoạt số phận của email toàn cầu.