Flock bắt buộc khóa tài khoản cảnh sát quấy rối: Giải pháp công nghệ có thực sự hiệu quả?

Hệ thống camera đọc biển số xe ngày càng phổ biến tại Mỹ, nhưng đi kèm với đó là nguy cơ bị lạm dụng bởi chính những người được giao quyền truy cập. Mới đây, công ty Flock đã công bố kế hoạch bắt buộc tất cả các cơ quan thực thi pháp luật sử dụng dữ liệu của mình phải kích hoạt công cụ an toàn, có khả năng tự động phát hiện và khóa tài khoản của những cảnh sát có hành vi bất thường, chẳng hạn như theo dõi người quen trong đời tư.

Động thái này được đưa ra sau khi hàng loạt vụ việc cảnh sát lợi dụng hệ thống camera của Flock để "theo dõi" những người họ quen biết bị phanh phui. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, giải pháp công nghệ mà Flock đưa ra có thể giúp phát hiện các dấu hiệu bất thường, nhưng không thể giải quyết tận gốc vấn đề văn hóa và sự thiếu minh bạch trong nội bộ lực lượng cảnh sát.

Sự thừa nhận muộn màng từ Flock

Trong thông báo hôm thứ Năm, Flock cho biết sẽ yêu cầu các cơ quan truy cập dữ liệu biển số xe phải sử dụng công cụ "hỗ trợ kiểm toán" (audit assistance). Công cụ này có nhiệm vụ đình chỉ quyền truy cập khi hoạt động của người dùng "đáp ứng các tiêu chí xác định về hành vi bất thường". Việc gỡ đình chỉ chỉ có thể được thực hiện bởi quản trị viên, với mục tiêu "can thiệp trước khi hành vi sai trái trở thành tái diễn hoặc lan rộng".

Mặc dù tính năng này đã được cung cấp miễn phí từ tháng 4, nhưng chỉ có một phần ba số cơ quan tự nguyện đăng ký sử dụng. Mọi thứ chỉ thay đổi sau khi một văn phòng cảnh sát trưởng ở Georgia dùng thử công cụ này và phát hiện ra ba cảnh sát của chính họ đã dùng camera Flock để theo dõi những người quen biết. CEO Garrett Langley của Flock thừa nhận với The Verge rằng hàng chục sự cố tương tự đã giúp công ty nhận ra sai lầm của mình và buộc phải hành động.

Các chuyên gia nói gì?

Dù đánh giá cao nỗ lực của Flock, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là "miếng dán" che đi vết thương sâu hơn. Ông Matthew Guariglia, chuyên gia phân tích chính sách tại Liên đoàn Tự do Dân sự Mỹ (ACLU), nhận định:

"Chúng ta đang nói về việc một công ty cố gắng dùng thuật toán để kiểm soát hành vi của cảnh sát — những người vốn nắm trong tay sức mạnh nhà nước. Công nghệ giúp phát hiện dấu vết, nhưng không thể thay thế cho trách nhiệm giải trình và sự giám sát công khai từ bên ngoài."

Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra một lỗ hổng chí mạng: thuật toán chỉ có thể phát hiện các kiểu tìm kiếm "bất thường", nhưng cảnh sát có thể dễ dàng né tránh bằng cách thực hiện các truy vấn một cách ngẫu nhiên, không theo quy luật. Hơn nữa, nếu cơ quan quản lý không thực sự nghiêm túc trong việc xem xét các cảnh báo, hoặc cố tình che giấu, thì công cụ của Flock cũng trở nên vô dụng.

Vấn đề gốc rễ nằm ở con người và văn hóa

Một điểm quan trọng mà Flock dường như chưa đề cập tới là cơ chế xử lý sau khi phát hiện hành vi sai trái. Liệu các sĩ quan bị khóa tài khoản có bị kỷ luật hay không, hay chỉ đơn giản là bị "cấm cửa" một thời gian? Nhiều chuyên gia lo ngại rằng nếu không có sự can thiệp từ các cơ quan giám sát độc lập, các trường hợp lạm dụng vẫn sẽ tiếp diễn dưới những hình thức tinh vi hơn.

Ngoài ra, (điều này đặc biệt quan trọng với độc giả Việt Nam khi đối chiếu với bối cảnh an ninh trật tự trong nước), việc giao toàn bộ quyền kiểm soát dữ liệu nhạy cảm như biển số xe cho một tập đoàn tư nhân, dù là ở Mỹ, cũng đặt ra câu hỏi lớn về quyền riêng tư của người dân. Việc thu thập dữ liệu hàng triệu lượt di chuyển mỗi ngày tạo ra một "kho báu" thông tin cực kỳ nhạy cảm, có thể bị lạm dụng bởi bất kỳ ai nắm quyền truy cập, không chỉ riêng cảnh sát.

Kết luận

Việc Flock bắt buộc các cơ quan sử dụng công cụ phòng chống lạm dụng là một bước tiến đáng ghi nhận về mặt kỹ thuật. Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng bài toán "cảnh sát quấy rối" là bài toán về quyền lực và đạo đức, không thể giải quyết bằng một đoạn mã lệnh. Biện pháp duy nhất thực sự hiệu quả là một hệ thống giám sát độc lập, minh bạch, và các chế tài đủ mạnh đối với những người lạm dụng quyền hạn.