Gavin Newsom thúc đẩy quy định 'công tắc ngắt' đối với AI

Thống đốc bang California Gavin Newsom vừa ký một sắc lệnh hành pháp, đánh dấu bước đi mạnh mẽ nhằm đưa tiểu bang này trở thành người dẫn đầu trong việc giám sát trí tuệ nhân tạo (AI) tại Mỹ. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Quốc hội liên bang vẫn chưa thể thông qua bất kỳ đạo luật quan trọng nào về quản lý AI.

Thống đốc California Gavin Newsom đang thúc đẩy các biện pháp giám sát AI

Nội dung sắc lệnh mới

Theo sắc lệnh vừa ban hành, chính quyền bang California sẽ triệu tập một nhóm chuyên gia để đưa ra khuyến nghị trong vòng hai tháng về cách tăng cường các biện pháp an toàn AI trong luật pháp của tiểu bang.

Ông Newsom muốn nhóm chuyên gia này xem xét nhiều biện pháp cụ thể:

• Yêu cầu các công ty AI phải bố trí nhóm xác minh độc lập tại chỗ để thực hiện kiểm toán định kỳ
• Buộc các báo cáo minh bạch và đánh giá rủi ro của doanh nghiệp phải chịu sự thẩm định của các kiểm toán viên độc lập
• Thiết lập một "công tắc ngắt" (kill switch) được xác minh định kỳ về tính hiệu quả
• Yêu cầu các công ty phải báo cáo những "sự cố mất kiểm soát" – ví dụ như vụ tấn công của OpenAI nhắm vào Hugging Face – như những sự kiện an toàn nghiêm trọng

Sắc lệnh cũng chỉ đạo một cơ quan nhà nước đẩy nhanh việc triển khai hai đạo luật gần đây mà ông Newsom đã ký, tạo khuôn khổ cho các tổ chức xác minh độc lập đánh giá mức độ an toàn của AI, đồng thời thiết lập một sổ đăng ký kiểm toán viên AI cấp tiểu bang.

Bối cảnh chính trị tại Washington

Các cuộc thảo luận về dự luật AI tại Quốc hội Mỹ đã trở nên sôi nổi sau bài đăng cảnh báo của Jacob Coxon, cựu nhà nghiên cứu tại Anthropic, cho rằng có hơn 10% khả năng AI "có thể giết chết toàn bộ loài người" trong vòng một thập kỷ tới.

Tuy nhiên, khả năng Washington thông qua một đạo luật thực chất trong thời gian tới là rất thấp, khi Hạ viện đang trong kỳ nghỉ đến tháng 11 và cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới khiến Thượng viện cũng khó có thể hành động. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố rằng "sự kiểm soát hay 'rào chắn' duy nhất mà AI cần chính là một TỔNG THỐNG MẠNH MẼ VÀ THÔNG MINH (IQ cao!)".

"Sự thất bại hoàn toàn của chính quyền liên bang trong việc tạo ra bất kỳ hình thức giám sát hay trách nhiệm giải trình AI nào có ý nghĩa đáng lẽ phải khiến mọi người Mỹ lo ngại, đặc biệt khi chính các CEO công ty AI cũng đang cầu xin được quản lý," ông Newsom phát biểu.

California muốn trở thành hình mẫu cho liên bang

Ông Newsom đang định vị sắc lệnh này như một hình mẫu để chính quyền liên bang học hỏi, đồng thời kêu gọi Quốc hội và Tổng thống Trump "xem xét và áp dụng khuôn khổ của tiểu bang, hoặc lấy quy định tiên phong của California làm mức sàn chứ không phải mức trần, vì lợi ích và an toàn của toàn thể người dân Mỹ".

Khuôn khổ quản lý AI của California có thể trở thành hình mẫu cho liên bang

Đáng chú ý, đây có thể chưa phải là động thái cuối cùng của California về vấn đề này. Hôm thứ Tư, trong một cuộc phỏng vấn với Politico, ông Newsom đã để ngỏ khả năng triệu tập các nhà lập pháp tiểu bang cho một phiên họp lập pháp đặc biệt về AI, song song với các hành động hành pháp tiềm năng khác.

Ý nghĩa với Việt Nam và khu vực

Động thái của California phản ánh một xu hướng toàn cầu đang hình thành: các chính quyền địa phương và quốc gia ngày càng siết chặt quản lý AI trước khi các mô hình tiên tiến trở nên quá phổ biến và khó kiểm soát.

Đối với Việt Nam, nơi đang xây dựng khung pháp lý cho AI và đã ban hành một số định hướng quản lý ban đầu, các biện pháp như "công tắc ngắt" và kiểm toán độc lập của California có thể trở thành nguồn tham khảo quan trọng. Việc yêu cầu các công ty phải báo cáo "sự cố mất kiểm soát" cũng là một cơ chế đáng cân nhắc, giúp cơ quan quản lý nắm bắt rủi ro trước khi chúng gây hậu quả nghiêm trọng.

Câu hỏi lớn còn để ngỏ là liệu cách tiếp cận của California có thực sự tạo được áp lực buộc các ông lớn công nghệ tuân thủ, hay chỉ đơn thuần là một tuyên bố chính trị trong bối cảnh bầu cử. Dù vậy, việc một trong những trung tâm công nghệ lớn nhất thế giới chủ động hành động khi liên bang còn do dự đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: kỷ nguyên quản lý AI một cách nghiêm túc đang đến gần.