Giáo hoàng Leo XIV kêu gọi "giải giáp" AI: "Máy móc là công cụ, không phải con người"

Giáo hoàng Leo XIV vừa đưa ra lời kêu gọi mạnh mẽ về việc "giải giáp" các hệ thống trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh lo ngại về những rủi ro mà công nghệ này có thể gây ra cho nhân loại ngày càng gia tăng.

Giáo hoàng Leo XIV tại buổi tiếp kiến

Máy móc là công cụ, không phải con người

Trong bài phát biểu hôm thứ Sáu, Giáo hoàng Leo XIV nhấn mạnh rằng con người "có trách nhiệm hướng dẫn, thay đổi và khi cần thiết, từ chối các ứng dụng của AI". Đây là quan điểm nhất quán của ông, tiếp nối những nội dung đã được nêu trong văn kiện quan trọng đầu tiên vào tháng 5 vừa qua, với trọng tâm là "bảo vệ phẩm giá con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo".

Điểm cốt lõi trong thông điệp của Giáo hoàng là cảnh báo về nguy cơ trao quyền hoặc tư cách pháp nhân cho các hệ thống AI. Ông khẳng định dứt khoát: "Máy móc là công cụ, không phải con người".

"Các quyết định liên quan đến mạng sống, tự do của con người và việc sử dụng vũ lực phải luôn nằm dưới sự giám sát hiệu quả, sáng suốt và có trách nhiệm của con người", Giáo hoàng nói.

Kêu gọi cấm vũ khí tự động gây chết người

Một trong những nội dung được chú ý nhất trong bài phát biểu là lời kêu gọi các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc "thực hiện các bước cụ thể hướng tới việc cấm vũ khí tự động gây chết người" tại cuộc họp ở Geneva vào tháng tới.

Đây không phải lần đầu tiên Tòa thánh lên tiếng về vấn đề này. Năm 2024, Giáo hoàng Francis — người tiền nhiệm — cũng từng kêu gọi cấm vũ khí tự động, với tuyên bố: "Không một cỗ máy nào được phép lựa chọn tước đi mạng sống của con người".

Chủ đề AI đã trở thành tâm điểm trong các phát ngôn của Giáo hoàng Leo XIV. Ông từng chia sẻ rằng việc chọn tên hiệu Leo có liên quan đến việc phải đối mặt với những tiến bộ công nghệ — tương tự cách Giáo hoàng Leo XIII từng dẫn dắt Giáo hội trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp.

Cần cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình

Khép lại bài phát biểu, Giáo hoàng kêu gọi các thể chế quốc tế bảo vệ lợi ích chung trước những rủi ro từ AI, cùng với việc thiết lập "các tiêu chuẩn chung, giám sát độc lập và cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng".

Theo ông, các quyết định về phát triển và sử dụng AI cần có khả năng bị xem xét, bị thách thức khi cần thiết và đi kèm với các biện pháp khắc phục phù hợp cho mọi tổn hại gây ra.

Ý nghĩa với bối cảnh công nghệ Việt Nam

Những cảnh báo của Giáo hoàng Leo XIV không chỉ mang giá trị đạo đức mà còn phản ánh xu hướng quản trị AI toàn cầu đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Tại Việt Nam, câu chuyện về trách nhiệm của con người trong các hệ thống AI cũng đang ngày càng được quan tâm, đặc biệt khi nước ta đang xây dựng khung pháp lý cho trí tuệ nhân tạo và các ứng dụng tự động trong nhiều lĩnh vực.

Với các doanh nghiệp công nghệ trong nước, thông điệp "máy móc là công cụ, không phải con người" là lời nhắc nhở về việc giữ con người ở vị trí trung tâm trong mọi quyết định do AI đưa ra — từ hệ thống chấm điểm tín dụng, tuyển dụng tự động cho đến các ứng dụng trong y tế và an ninh.