Giới công nghệ đang quá xa rời thực tế khi nói về AI?

Các lãnh đạo công nghệ liên tục đưa ra những phát ngôn về AI khiến công chúng thấy khó hiểu và xa cách. Liệu đây chỉ là cách họ truyền đạt chưa khéo, hay thực sự phản ánh một vấn đề sâu xa trong cách họ xây dựng sản phẩm?

Những phát ngôn gây tranh cãi

Gần đây, CEO Marissa Mayer của Dazzle AI trở thành cái tên mới nhất trong danh sách các lãnh đạo công nghệ bị chỉ trích vì những chia sẻ về AI. Bà kể rằng mình đã nhờ một công cụ AI giúp viết bài mô tả về con gái cho một bài tập ở trường.

Trước đó, CEO OpenAI Sam Altman từng gợi ý rằng các bậc cha mẹ nên tạo podcast cá nhân hóa cho con trên đường đến trường, thậm chí tuyên bố không thể tưởng tượng việc nuôi con mà thiếu ChatGPT. Trong khi đó, CEO Meta Mark Zuckerberg lại cho rằng việc đáp ứng nhu cầu xã hội và tình cảm qua AI sẽ ngày càng trở nên phổ biến.

Câu hỏi đặt ra: liệu các lãnh đạo AI có đang quá xa rời thực tế để tạo ra sản phẩm phù hợp với người dùng bình thường?

Vấn đề truyền thông hay vấn đề sản phẩm?

Trong một tập podcast bàn về chủ đề này, nhà báo Amanda Silberling nhận định câu trả lời nằm ở cả hai phía. Bà cho rằng ngành công nghệ đang đẩy tới một viễn cảnh mà ở đó những tương tác cơ bản giữa con người với nhau ngày càng bị loại bỏ dần.

• Các CEO có động lực tài chính rất lớn để thuyết phục người dùng áp dụng AI vào mọi khía cạnh của cuộc sống
• Nhưng khi họ trình bày lý lẽ đó, bức tranh hiện ra lại không hấp dẫn, thậm chí có phần phản địa đàng
• Vấn đề truyền thông nảy sinh khi những người quyền lực ở các công ty tỷ đô ngồi cùng nhau, bàn về những khó khăn trong cuộc sống của chính họ như đặt vé máy bay hay đặt bàn ăn

Với phần lớn người dùng bình thường, những việc này không phải là trở ngại lớn trong cuộc sống hằng ngày. Giá trị thực sự mà họ tìm thấy ở ChatGPT hay Claude thường không nằm ở việc đặt vé máy bay thay mình.

Tối ưu hóa quá đà

Một số ví dụ được nêu ra còn cho thấy xu hướng tối ưu hóa thái quá trong các mối quan hệ con người:

• CEO Bumble từng gợi ý về "AI concierge" – AI của bạn hẹn hò với AI của đối phương, và nếu hai AI hợp nhau thì mới giới thiệu hai người thật với nhau
• CEO Marissa Mayer thì hình dung việc AI của bà phối hợp với AI của chồng bà

Amanda thừa nhận rằng hẹn hò vốn rất kém hiệu quả khi phải trải qua nhiều buổi hẹn vô ích. Tuy nhiên, việc giao phó quyết định chọn người yêu cho một cỗ máy mà bạn tin rằng nó hiểu mình hơn chính bản thân mình là điều khó chấp nhận.

"Gọi tôi là cổ hủ cũng được, nhưng tôi cho rằng con người có thể trò chuyện với nhau là điều có lợi cho xã hội." — Amanda Silberling

Xu hướng phản kháng công nghệ

Đáng chú ý là song song với xu hướng tối ưu hóa này, một bộ phận người dùng đang quay lại với những lựa chọn cũ kỹ hơn:

• Chuyển về dùng điện thoại nắp gập
• Mua đĩa CD vì mệt mỏi với việc thuật toán quyết định thay mình nghe gì

Đây là một căng thẳng văn hóa thú vị: chúng ta vẫn chưa tìm ra ranh giới giữa việc tối ưu hóa nào thực sự giúp ích, và tối ưu hóa nào chỉ khiến con người cảm thấy mình bớt "người" đi.

Bài học cho thị trường công nghệ

Câu chuyện này không chỉ mang tính học thuật. Trong bối cảnh các công ty AI đang chuẩn bị bước vào giai đoạn khó khăn hơn về dòng vốn, việc sản phẩm có thực sự phù hợp với nhu cầu số đông hay không mang tính quyết định.

Lịch sử cho thấy ngành công nghệ từng thành công nhờ đặt cược rằng họ là người dẫn đầu và phản ánh hình mẫu người tiêu dùng tương lai. Nhưng lần này, người dùng đang ngày càng thẳng thắn: họ muốn sống cuộc sống của chính mình, muốn tự tay chăm sóc con cái, thay vì để mọi trải nghiệm bị "tối ưu hóa" khỏi cuộc sống.