Hải quân Mỹ rót thêm 150 triệu USD cho drone chiến đấu không cần đường băng

Shield AI, công ty quốc phòng của Mỹ, vừa công bố tổng nguồn vốn đầu tư cho dự án drone chiến đấu cất cánh và hạ cánh thẳng đứng (VTOL) tự hành X-BAT đã lên tới 400 triệu USD. Trong đó, Hải quân Mỹ cam kết rót thêm 150 triệu USD, còn bản thân Shield AI bỏ ra thêm 150 triệu USD từ nguồn vốn của mình.

Drone chiến đấu X-BAT của Shield AI

X-BAT là gì và vì sao nó quan trọng?

X-BAT được giới thiệu lần đầu tại một sự kiện ở Washington D.C. trước sự chứng kiến của nhiều lãnh đạo quân sự Mỹ. Trước đó, dự án này đã nhận được 50 triệu USD theo chương trình Runway Independent Maritime Expeditionary Strike (RIMES) — chương trình nghiên cứu tác chiến hàng hải không phụ thuộc đường băng — và Shield AI cũng đã đối ứng khoản tiền tương tự.

Điểm đặc biệt của X-BAT nằm ở khả năng cất cánh và hạ cánh thẳng đứng từ gần như bất kỳ đâu, loại bỏ hoàn toàn nhu cầu về đường băng. Điều này mở ra khả năng triển khai máy bay chiến đấu không chỉ từ các siêu hàng không mẫu hạm như USS Gerald R. Ford hay các tàu tấn công đổ bộ, mà còn từ những nền tảng nhỏ hơn như Expeditionary Sea Base (ESB).

Thông số kỹ thuật nổi bật

Theo công bố từ Shield AI, X-BAT có chiều dài 7,92 mét và sải cánh 11,9 mét. Máy bay này được thiết kế theo kiểu tail-sitter — cất cánh thẳng đứng, sau đó chuyển sang tư thế bay ngang, và trở về tư thế thẳng đứng khi hạ cánh xuống bệ phóng sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

• Tầm hoạt động: hơn 2.000 hải lý
• Tốc độ: dự kiến có khả năng bay siêu thanh
• Hệ thống điều khiển: phần mềm tự hành Hivemind của Shield AI
• Lộ trình: bay thử nghiệm vào cuối năm nay, đạt năng lực tác chiến vào năm 2028

Hệ thống tự hành Hivemind đã từng được trình diễn trên một tiêm kích F-16 cải tiến tham gia không chiến với phi công con người cách đây vài năm, cho thấy nền tảng phần mềm này đã được kiểm chứng trong môi trường phức tạp.

Góc nhìn từ phía quân đội Mỹ

Ông J.J. "Yank" Cummings, cựu sĩ quan hải quân và hiện là người đứng đầu bộ phận giải pháp nhiệm vụ cho Hải quân Mỹ tại Shield AI, nhấn mạnh:

"X-BAT được chế tạo nhằm nâng cao khả năng sát thương, khả năng sống sót và sức mạnh chiến đấu của Không lực Hải quân Mỹ. Chúng tôi thiết kế nó để vận hành an toàn, với nhịp độ cao trên sàn đáp có cả người và máy, đồng thời tích hợp với các nhiệm vụ và năng lực của phi đoàn hàng không mẫu hạm — nhờ đó X-BAT có thể bổ sung sức mạnh chiến đấu mà không làm gián đoạn các hoạt động hiện có."

Đến nay, nhóm kỹ sư của Shield AI cho biết đã hoàn thành việc khởi động động cơ, tích hợp vòi phun điều hướng vector lực đẩy, và xác thực khí động học khoang vũ khí thông qua các thử nghiệm trong hầm gió ở cả tốc độ thấp lẫn tốc độ cao.

Tiềm năng xuất khẩu và bối cảnh quốc tế

Không chỉ Hải quân Mỹ quan tâm đến loại drone này. Hải quân Hoàng gia Anh cũng đang tìm kiếm drone chiến đấu có thể vận hành từ các hàng không mẫu hạm lớp Queen Elizabeth, trong khuôn khổ chương trình mang tên Project VANQUISH.

Các hàng không mẫu hạm của Anh không được trang bị máy phóng và dây hãm dùng để phóng và thu hồi tiêm kích tốc độ cao, mà thay vào đó vận hành tiêm kích F-35B có khả năng hạ cánh thẳng đứng. Điều này khiến X-BAT trở thành ứng viên tiềm năng cho chương trình của London. Theo UK Defence Journal, Hải quân Hoàng gia Anh đặt mục tiêu thực hiện các chuyến bay trình diễn từ hàng không mẫu hạm vào cuối năm sau.

Ý nghĩa đối với ngành công nghệ quốc phòng

Sự phát triển của X-BAT phản ánh xu hướng rõ ràng trong ngành công nghiệp quốc phòng toàn cầu: tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang dần thay đổi cách các cường quốc quân sự triển khai sức mạnh trên biển. Việc loại bỏ ràng buộc về đường băng không chỉ tăng tính linh hoạt trong tác chiến mà còn giảm đáng kể chi phí vận hành so với các hàng không mẫu hạm truyền thống.

Với việc cả Mỹ và Anh đều đang đẩy mạnh đầu tư vào drone chiến đấu VTOL, có thể thấy đây sẽ là một lĩnh vực cạnh tranh công nghệ nóng trong những năm tới — không chỉ giữa các quốc gia mà còn giữa các tập đoàn quốc phòng đang chạy đua để đưa ra giải pháp tự hành tiên tiến nhất.