Hạn hán khắc nghiệt ở châu Âu đe dọa sa mạc hóa, ngành nuôi trồng thủy sản thiệt hại nặng

Đợt hạn hán và nắng nóng cực đoan kéo dài trong mùa hè này đang gây ra những hậu quả nghiêm trọng trên khắp châu Âu, từ sông Danube đến các hồ cá ở Slovenia hay Bosnia. Nhiều quốc gia đang phải đối mặt với nguy cơ sa mạc hóa ngày càng gia tăng, trong khi ngành thủy sản chịu thiệt hại nặng nề lên tới hàng triệu euro.

Đây là hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ về tốc độ biến đổi khí hậu đang diễn ra nhanh hơn dự kiến, đặt ra bài toán cấp thiết về thích ứng và ứng phó cho toàn khu vực.

Sông Danube cạn kiệt, ngư dân khốn đốn

Tại nhánh phụ của sông Danube ở miền Bắc Serbia, những chiếc thuyền nhỏ nằm im lìm trên nền đất nứt nẻ khi mực nước đã rút xuống chỉ còn vài vũng nước nhỏ đang dần cạn. Nhiệt độ nước đã vượt quá 30 độ C, tạo ra mối đe dọa chết chóc cho đàn cá đang cố sống sót.

"Đây là tất cả những gì chúng tôi có, hai vũng nước nhỏ đầy cá con", ngư dân Dusan Jovanovic than thở. "Nếu chúng bắt đầu chết, tất cả sẽ chết cùng lúc."

Tình trạng khô hạn kéo dài đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành đánh bắt và nuôi trồng thủy sản tại nhiều quốc gia như Serbia, Hungary, Romania, Bosnia, Cộng hòa Séc và Slovenia, với thiệt hại ước tính lên tới hàng triệu euro, đè nặng thêm lên các vấn đề năng lượng, nguồn nước và nông nghiệp vốn đã khó khăn.

Hungary thiệt hại nặng, nguy cơ sa mạc hóa

Theo cơ quan khí tượng quốc gia Hungary, khoảng 99% diện tích đất nước này đang trong tình trạng hạn hán nghiêm trọng hoặc cực đoan. Quá trình sa mạc hóa – nơi thảm thực vật thoái hóa do nhiệt độ cao và lượng mưa thấp – đang đe dọa phần lớn đồng bằng Great Hungarian.

Hơn 1.500 ha ao nuôi cá đã bị khô cạn, gây ra cái chết của gần 280 tấn cá tại 20 trang trại. Bộ Nông nghiệp Hungary ước tính thiệt hại doanh thu lên tới 4,2 triệu USD. Các nhà sản xuất cho biết có thể mất nhiều năm để phục hồi đàn cá đã mất, trong khi một số nơi buộc phải tháo cạn ao này để cứu cá ở ao khác.

Các quốc gia khác cũng lao đao

Tại Romania, người nuôi cá chép đang phải gánh chịu hậu quả cộng dồn từ đợt nắng nóng năm 2023 và 2024. Như ông Catalin Platon, Chủ tịch ROMFISH cho biết: "Chu kỳ sản xuất cá chép là 3-4 năm, nên những gì mất năm 2023 vẫn để lại hậu quả hàng năm sau đó. Chính sách ưu tiên nước cho tưới tiêu nông nghiệp đã khiến chúng tôi không còn nước cho cá."

Các nước khác cũng phải áp dụng biện pháp khẩn cấp: Cộng hòa Séc giảm hoặc ngừng cho cá ăn để giảm tiêu thụ oxy; Bosnia sử dụng oxy lỏng bổ sung cho các trại cá hồi nước lạnh; còn Slovenia phải huy động lính cứu hỏa bơm 8 triệu lít nước vào hồ Pristava.

Hệ lụy công nghệ và bài toán tương lai

Tình trạng khẩn cấp này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về các giải pháp công nghệ trong quản lý tài nguyên nước. Việt Nam, với hệ thống sông ngòi dày đặc và ngành nuôi trồng thủy sản lớn, có thể rút ra những bài học kinh nghiệm quý giá từ châu Âu.

Các chuyên gia khuyến nghị cần đầu tư vào hệ thống giám sát chất lượng nước thông minh, sử dụng cảm biến IoT để theo dõi nhiệt độ, độ pH và oxy hòa tan theo thời gian thực, giúp người nuôi phản ứng kịp thời trước biến động môi trường. Bên cạnh đó, việc ứng dụng phân tích dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo hạn hán, quản lý lưu vực sông cũng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

"Biến đổi khí hậu không còn là vấn đề của tương lai, mà là hiện thực đang diễn ra ngay trước mắt", các nhà khoa học cảnh báo. "Nhiệt độ năm nay là cực đoan, không ai có thể nhớ nổi điều gì tương tự từng xảy ra."

Các quốc gia châu Âu đang phải đối mặt với bài toán khó: làm thế nào để vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa thích ứng với điều kiện khí hậu ngày càng khắc nghiệt. Giải pháp nằm ở sự kết hợp giữa chính sách quản lý nước bền vững, công nghệ hiện đại và sự hợp tác quốc tế chặt chẽ.