Họa sĩ webcomic cấm mọi tác phẩm phái sinh do AI tạo ra từ tác phẩm của mình

David Revoy, tác giả của bộ webcomic nổi tiếng Pepper&Carrot, vừa công bố cập nhật giấy phép cho toàn bộ tác phẩm của mình: cấm tuyệt đối mọi sản phẩm phái sinh được tạo ra bằng AI dựa trên tranh vẽ, cốt truyện, nhân vật và thế giới quan của ông.

Sự việc phản ánh một vấn đề ngày càng nan giải với các nghệ sĩ sáng tạo: giấy phép mở truyền thống không có cơ chế để ngăn chặn việc AI "học" và tái tạo tác phẩm của họ.

Vấn đề: giấy phép Creative Commons thiếu lựa chọn "cấm AI"

Trong hơn một thập kỷ, Revoy phát hành tác phẩm của mình dưới các giấy phép Creative Commons — CC BY cho Pepper&Carrot và CC BY-SA cho MiniFantasyTheater. Ông cũng vẽ tranh hoàn toàn bằng phần mềm tự do và mã nguồn mở (FLOSS).

Tuy nhiên, bộ giấy phép CC hiện chỉ có bốn tổ hợp chính: BY (ghi công), SA (chia sẻ tương tự), NC (phi thương mại) và ND (không phái sinh). Không có lựa chọn nào cho phép tác giả nói rõ: "được phái sinh, nhưng không được dùng AI để phái sinh".

Điều này đặc biệt nghiêm trọng với các tác phẩm đã bị "huấn luyện" vào mô hình AI. Như Revoy viết: giờ đây chỉ cần gõ một câu lệnh, bất kỳ AI/LLM nào cũng có thể tạo ra một mẩu fan-fiction Pepper&Carrot chi tiết đến mức biết rõ nhân vật, phép thuật và cách nói chuyện của họ.

Làn sóng email xin phép không thể kiểm soát

Hệ quả trực tiếp là các hộp thư xin phép sử dụng tác phẩm đổ về mỗi ngày. Revoy cho biết ông nhận được email từ các hãng phim hoạt hình, nhà xuất bản truyện tranh tương tác, nhà xuất bản truyện giấy và truyện web, studio game, công ty phần mềm, cùng những "nghệ sĩ AI" tự phát.

Sự khác biệt giữa bản phác thảo bút chì gốc và bản do AI tô lại

Tuần này, con số vượt ba email mỗi ngày. Việc đọc và từ chối từng email trở nên kiệt sức, đặc biệt khi phần lớn chúng được viết bằng AI với nội dung dài dòng, sáo rỗng.

Tình trạng này cũng xuất hiện ở Việt Nam, khi các nhóm làm nội dung ngắn hạn ngày càng lạm dụng AI để tạo fan-art, video hoặc truyện tranh dựa trên tác phẩm của người khác mà không xin phép.

Tuyên bố chính thức

Revoy đưa ra tuyên bố rõ ràng: ông không muốn tác phẩm, cốt truyện, nhân vật hay truyện tranh của mình có bất kỳ tác phẩm phái sinh do AI tạo ra nào — tức là những sản phẩm mà AI được dùng để tạo ra hoặc thay thế đáng kể quá trình phát triển ý tưởng, sáng tạo hoặc thể hiện hình ảnh.

Các ví dụ cụ thể ông nêu ra:

• Không muốn một nhà xuất bản làm phần tiền truyện Pepper&Carrot do AI tạo
• Không muốn một trò chơi điện tử Pepper&Carrot dùng đồ họa AI
• Không muốn một truyện tranh tương tác MiniFantasyTheater với hoạt ảnh do AI xử lý

Một bản phái sinh do AI: phần tiền truyện Pepper&Carrot mà nhà xuất bản định bán trên Amazon

Tuyên bố này sẽ bổ sung và cập nhật chính sách "NO AI" đã tồn tại trên các kho lưu trữ Pepper&Carrot từ tháng 3/2026.

Cơ sở pháp lý và cách thực thi

Là nghệ sĩ châu Âu, Revoy được bảo vệ bởi quyền nhân thân (moral rights) — quyền tinh thần không thể chuyển nhượng của tác giả. Điều kiện để thực thi là tác giả phải tuyên bố (assert) quyền này, và bài đăng trên blog chính là bước tuyên bố đó.

Ông sẽ sớm gắn dòng chữ "AI derivation prohibited" bên cạnh các giấy phép Creative Commons trên mọi tác phẩm, bắt đầu từ hôm nay và áp dụng ngược lại cho các tác phẩm cũ.

Revoy cũng kêu gọi khán giả báo cáo các tác phẩm phái sinh do AI tìm thấy trên mạng hoặc ngoài đời. Một số trường hợp dễ xử lý và gỡ bỏ, số khác có thể phải đưa ra tòa — và ông tuyên bố đã sẵn sàng cho điều đó.

Những ngoại lệ được chấp nhận

Revoy thừa nhận yêu cầu "100% không AI" là bất khả thi trong thế giới công nghệ hiện tại, nên ông đưa ra một số nhân nhượng:

• Phần mềm có đóng góp của AI: Ông vẽ hàng ngày trên Linux — hệ điều hành KDE Neon dựa trên Debian và Ubuntu, những dự án đã chấp nhận mã do AI đóng góp. Ông không thích chính sách này nhưng buộc phải chấp nhận vì chưa có lựa chọn khác.
• Công cụ AI hỗ trợ ngữ pháp, hiệu đính và dịch thuật: Được chấp nhận khi dùng để sửa văn bản do người viết, hoặc hỗ trợ ở ngôn ngữ mình đã biết.

Bản phái sinh do AI được gửi đến như một "ý tưởng" cho truyện tranh hàng tuần Avian Intelligence

Tuy nhiên, ông cũng nói rõ: không khuyến khích dịch bằng AI hay dịch tự động. Dịch thuật là một nghệ thuật của con người, đòi hỏi chỉ đạo nghệ thuật mạnh, hiểu biết đa văn hóa sâu sắc và sáng tạo — đặc biệt với hài hước. Bản thân Pepper&Carrot có hàng trăm cộng tác viên dịch thuật, 69 ngôn ngữ và 12 năm đóng góp cộng đồng.

Mục tiêu thực sự của những nhân nhượng này là bảo vệ các tác phẩm do con người làm ra, đồng thời loại bỏ những sản phẩm rác do máy tạo ra một cách cơ hội và thiếu đầu tư.

Bài học cho cộng đồng sáng tạo

Câu chuyện của David Revoy là hồi chuông cho các tác giả Việt Nam đang phát hành nội dung theo giấy phép mở. Khi dữ liệu đã bị đưa vào mô hình AI, giấy phép CC truyền thống gần như không còn khả năng bảo vệ ý tưởng và phong cách cá nhân.

Việc bổ sung một tuyên bố rõ ràng về "cấm phái sinh AI" — dù chưa phải giải pháp hoàn hảo — là cách thiết thực để tác giả giữ quyền kiểm soát tác phẩm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý nếu cần đối đầu tại tòa.