IEA: Nhu cầu làm mát tòa nhà đã vượt nhu cầu sưởi ấm
Báo cáo World Energy Outlook 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) ghi nhận lần đầu tiên trong lịch sử năng lượng, nhu cầu làm mát tòa nhà vượt nhu cầu sưởi ấm. Điện dùng cho làm mát được dự báo tăng thêm 1.700 TWh vào năm 2035, chủ yếu ở các nền kinh tế đang phát triển.

Lần đầu tiên trong lịch sử năng lượng, nhu cầu làm mát tòa nhà đã vượt nhu cầu sưởi ấm. Kết luận này nằm trong báo cáo World Energy Outlook 2026 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), công bố ngày 19/11/2026.
Phần tóm tắt của báo cáo viết: "Ngay hôm nay, lần đầu tiên trong lịch sử năng lượng, nhu cầu làm mát trong các tòa nhà đang vượt nhu cầu sưởi ấm."
Hai lực đẩy đằng sau thay đổi này là thu nhập tăng và nhiệt độ tăng. Tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển ngoài Trung Quốc, 85% hộ gia đình phải chịu nhiệt độ cao ít nhất một phần thời gian trong năm. Chưa tới 1/5 số hộ ở đó sở hữu điều hòa nhiệt độ.
Điện cho làm mát tăng thêm 1.700 TWh
Trong kịch bản chính của IEA, kịch bản dựa trên các chính sách mà chính phủ đã công bố, điện dùng cho làm mát trên toàn cầu tăng thêm 1.700 terawatt-giờ (TWh) vào năm 2035. Một terawatt-giờ bằng một tỷ kilowatt-giờ, đơn vị vẫn thấy trên hóa đơn điện hàng tháng. Mức tăng này xấp xỉ tổng nhu cầu điện hiện nay của Ấn Độ.
Điện làm mát tăng từ khoảng 3.000 TWh mỗi năm hiện nay lên 4.700 TWh mỗi năm.
Nhu cầu làm mát trong tòa nhà đã tăng 55% kể từ năm 2015. Ở mọi kịch bản mà IEA mô hình hóa, làm mát chiếm hơn 40% mức tăng của các dịch vụ năng lượng trên toàn cầu tính đến năm 2035.
Mức tăng chủ yếu đến từ các nước nóng đang giàu lên. Báo cáo cũng nêu châu Âu, nơi các đợt nắng nóng và mùa hè ấm hơn đang biến làm mát thành nguồn nhu cầu mới, kèm doanh số điều hòa cao kỷ lục ở những nước trước đây ít cần làm mát.
Tháng 8/2026 là tháng nóng nhất từng được ghi nhận trên toàn cầu. Từ giữa tháng 6, nhiệt độ mặt biển cũng lập kỷ lục theo từng ngày.
Ai có điều hòa, ai chưa
Tỷ lệ sở hữu điều hòa khác nhau rất lớn giữa các nước. Tại Australia, Nhật Bản và Mỹ, khoảng 90% hộ gia đình có ít nhất một chiếc. Tại Ấn Độ và Indonesia, con số này dưới 1/5 dù nhu cầu làm mát cao.
Trên toàn cầu, khoảng 80% dân số sống ở nơi cần làm mát ít nhất một phần thời gian trong năm, nhưng chỉ khoảng 40% hộ gia đình sở hữu điều hòa.
Tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển ngoài Trung Quốc, IEA dự báo tỷ lệ sở hữu tăng từ dưới 20% hiện nay lên 32% vào năm 2035 và 45% vào năm 2050. Con số này giống nhau ở mọi kịch bản.
Ở kịch bản chỉ tính các chính sách đang áp dụng, hơn 85% mức tăng số điều hòa gia đình trên thế giới trong thập kỷ tới diễn ra tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, bao gồm Trung Quốc. Đến giữa thế kỷ, diện tích sàn được làm mát của các tòa nhà trên thế giới sẽ nhiều hơn diện tích được sưởi ấm.
Áp lực lên lưới điện lớn hơn tỷ trọng tiêu thụ
Làm mát gây sức ép lên lưới điện nhiều hơn tỷ trọng tiêu thụ của nó. Điều hòa chạy mạnh nhất vào cùng một thời điểm, trong những ngày nóng nhất, và đẩy nhu cầu đỉnh lên cao.
Trong kịch bản chính, làm mát chỉ chiếm 12% nhu cầu điện toàn cầu vào năm 2035, nhưng chiếm 30% nhu cầu đỉnh. Nhu cầu đỉnh được đo bằng gigawatt (GW), tức công suất tại một thời điểm. Tính gộp các hệ thống điện trên thế giới, con số này là 4.700 GW hiện nay và tăng khoảng 40% vào năm 2035.
Báo cáo cũng mô hình hóa một "kịch bản nắng nóng", tách riêng khỏi kịch bản chính. Trong đó, nắng nóng mạnh hơn, dày hơn và kéo dài hơn, khiến nhiều hộ mua và dùng điều hòa nhiều hơn. Khi đó nhu cầu làm mát tăng thêm 700 TWh so với kịch bản chính vào năm 2035, tức cao hơn 40%.
Sưởi ấm vẫn tiêu thụ nhiều năng lượng hơn
Tính theo nhiên liệu và điện tiêu thụ, sưởi ấm vẫn dẫn trước. Báo cáo nêu: "Trên toàn cầu, nhu cầu làm mát ít hơn nhu cầu sưởi ấm, nhưng nhu cầu làm mát bằng điện lại nhiều hơn nhu cầu sưởi ấm bằng điện."
Sưởi ấm không gian dùng khoảng 1/3 tổng năng lượng tiêu thụ trong tòa nhà, nhiều hơn mọi mục đích khác. Ở các nền kinh tế phát triển, sưởi ấm vẫn là dịch vụ năng lượng lớn nhất và chỉ giảm chậm, nhờ cách nhiệt tốt hơn và nhiệt độ trung bình ấm lên.
Cột mốc mới so sánh theo thước đo khác: dịch vụ năng lượng, tức mức tiện nghi được cung cấp. IEA đo bằng "năng lượng hữu ích", phần năng lượng thực sự làm được việc người dùng muốn, ví dụ nhiệt lượng tỏa ra từ lò sưởi.
Lý do hai kết luận cùng tồn tại nằm ở cách thiết bị hoạt động. Lò hơi đốt nhiên liệu và mất một phần năng lượng trong quá trình đó. Điều hòa, giống như máy bơm nhiệt, chuyển nhiệt từ nơi này sang nơi khác, nên lượng làm mát tạo ra nhiều hơn điện năng tiêu thụ.
Phần tóm tắt báo cáo không đưa ra con số cụ thể cho điểm giao nhau. Đây là kết quả mô hình hóa của IEA, và cơ quan này mô tả quá trình đang diễn ra. Không kịch bản nào là dự báo chính thức.
Góc nhìn
Với kỹ sư và doanh nghiệp Việt Nam, dữ liệu của IEA cho thấy làm mát không còn là phụ tải nhỏ. Điều hòa chạy đồng loạt vào giờ nóng nhất, nên công suất đỉnh là bài toán thiết kế hệ thống điện, không chỉ là chi phí vận hành.
Các chuẩn hiệu suất tối thiểu sẽ quyết định phần lớn nhu cầu trong tương lai. IEA tính rằng đưa mọi nước lên mức chuẩn nghiêm ngặt nhất hiện hành giúp tiết kiệm 800 TWh vào năm 2035, gần một nửa đến từ tủ lạnh. Với doanh nghiệp nhập khẩu hoặc sản xuất thiết bị làm mát, hiệu suất sẽ là tiêu chí cạnh tranh, không chỉ là thông số kỹ thuật.
Nguồn: maccus.fr (bài gốc ngày 19 tháng 11, 2026) · Quy trình biên tập


