Không chỉ có Proton: Tìm hiểu các lớp tương thích mới trên SteamOS của Valve

Kể từ khi Steam Deck ra mắt, cộng đồng người hâm mộ Valve đã quá quen thuộc với khái niệm lớp tương thích Proton — công cụ cho phép các tựa game viết cho Windows chạy mượt mà trên SteamOS nền Linux. Thế nhưng để đưa nhiều game hơn lên Steam Frame (thiết bị chạy SteamOS mới), Valve đang dựa vào thêm hai lớp tương thích hoàn toàn mới trong kiến trúc Steam.

FEX — Giả lập chip x86 trên nền Arm

Lớp tương thích đầu tiên có tên FEX, là bản chuyển thể của Valve dựa trên dự án mã nguồn mở fex-emu. Đây là công cụ giả lập tập lệnh vi xử lý x86 trên nền chip Arm.

Khởi đầu từ năm 2018 như một dự án giả lập đa nền tảng nhỏ, fex-emu đã phát triển thành "một trình biên dịch lại nhị phân tiên tiến, hỗ trợ toàn bộ các phần mở rộng hiện đại của tập lệnh x86(-64)", theo mô tả trên trang chủ của dự án.

Trình giả lập này còn có thể gọi trực tiếp các thư viện đồ họa như OpenGL và Vulkan để giảm chi phí xử lý, đồng thời sử dụng cơ chế lưu đệm mã (code caching) nhằm "giảm thiểu tối đa hiện tượng giật, khựng hình", theo tài liệu dành cho nhà phát triển của Steam.

Trong khi Proton được xây dựng dựa trên công cụ chuyển đổi Wine có sẵn, FEX lại là một hướng đi hoàn toàn khác: giả lập phần cứng thay vì chuyển đổi API hệ thống.

Valve đã đầu tư vào FEX từ nhiều năm trước

Kỹ sư của Valve, Pierre-Loup Griffais, chia sẻ với The Verge hồi năm ngoái rằng công ty đã tài trợ cho Ryan Houdek — lập trình viên dẫn dắt dự án Fex — ngay từ khi dự án còn ở giai đoạn nguyên mẫu.

Thời điểm đó, Valve đã lường trước rằng sẽ cần "gần một thập kỷ làm việc" thì fex-emu mới đủ mạnh để người dùng có thể tin tưởng chạy toàn bộ thư viện game của mình trên đó.

Lớp tương thích thứ hai — Đưa ứng dụng Android vào Steam

Bên cạnh FEX, Valve còn triển khai một lớp tương thích thứ hai cho phép chạy các ứng dụng Android dạng APK ngay trong hệ sinh thái Steam. Điều này mở ra khả năng tích hợp nội dung di động vào nền tảng chơi game của Valve, tương tự cách các nền tảng khác đang tìm cách hợp nhất trải nghiệm giữa máy tính và thiết bị di động.

Ý nghĩa với người dùng Việt Nam

Với cộng đồng game thủ Việt Nam, đặc biệt là những người đã quen với Steam Deck và các thiết bị chơi game cầm tay chạy Linux, đây là tín hiệu đáng mừng:

• Nhiều game hơn chạy được trên SteamOS, kể cả các tựa game cũ chỉ hỗ trợ Windows hoặc game độc quyền trên nền Arm.
• Giảm phụ thuộc vào Windows, giúp tiết kiệm chi phí bản quyền và tài nguyên hệ thống trên các thiết bị cấu hình thấp — vốn phổ biến ở thị trường Việt Nam.
• Tiềm năng chạy ứng dụng Android mở ra khả năng sử dụng các ứng dụng quen thuộc như ngân hàng số, ví điện tử ngay trên thiết bị chơi game.

Việc Valve kiên trì đầu tư vào các lớp tương thích cho thấy tham vọng biến SteamOS thành một nền tảng đa dụng, không chỉ để chơi game mà còn có thể thay thế máy tính cá nhân trong nhiều tác vụ hằng ngày. Đây là bước đi chiến lược trong bối cảnh cuộc đua chip Arm trên PC ngày càng nóng, với sự tham gia của Qualcomm, Apple và cả Microsoft.