Kỷ nguyên Weimar của Ruby: Khi cộng đồng tự viết lại tương lai

Có một nghịch lý kỳ lạ đang diễn ra trong thế giới Ruby: trong khi những gương mặt nổi bật nhất dường như đã quay lưng, thì cộng đồng còn lại lại đang chứng kiến một giai đoạn bùng nổ chưa từng thấy. Số lượng thư viện mới trên RubyGems đã tăng gần gấp đôi trong vòng một năm qua.

Bài viết này phân tích hiện tượng đó qua lăng kính của một thời kỳ lịch sử đầy biến động — Cộng hòa Weimar.

Bài phát biểu gây tranh cãi và nỗi thất vọng

Tại hội nghị RailsWorld, DHH — người sáng lập Rails — đã có một bài phát biểu khiến nhiều người trong cộng đồng cảm thấy bị bỏ rơi. Thông điệp chính khá rõ ràng: nhóm của ông đã viết lại ứng dụng HEY bằng một ngôn ngữ hiệu năng cao hơn, mọi thứ hoạt động tốt, và họ không còn cần Rails nữa.

"Hãy nhìn xem tôi chẳng còn quan tâm nữa, và các bạn cũng nên như vậy" — đó không phải là thông điệp hay khi bạn là diễn giả chính của một hội nghị do chính bạn vận động tổ chức.

Điều khiến nhiều lập trình viên Ruby cảm thấy nặng lòng không phải là việc AI đang viết code — điều đó ai cũng thấy trước. Mà là thái độ thờ ơ với cả một hệ sinh thái và cộng đồng đã gắn bó hàng chục năm.

Cộng hòa Weimar của Ruby

Tác giả bài viết đưa ra một so sánh thú vị với thời kỳ Weimar của nước Đức — giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh thế giới. Đó là thời kỳ hỗn loạn về chính trị và xã hội, nhưng cũng là thời điểm bùng nổ của những phong trào nghệ thuật vĩ đại: từ trường phái Bauhaus đến các cabaret ở Berlin, từ Kurt Weill đến bộ phim Metropolis của Fritz Lang.

Điểm tương đồng nằm ở chỗ: trật tự cũ đã mất đi sự quan tâm, không ai nắm quyền kiểm soát, và chính trong khoảng trống đó, những tác phẩm thú vị nhất được ra đời.

Cộng đồng Ruby xưa nay vốn mang tính nghệ thuật. Chính tính thẩm mỹ của ngôn ngữ — việc không cần dấu ngoặc đơn, cách viết tự nhiên thay vì gượng ép — là điều đã thu hút rất nhiều người đến với Rails.

Sự phục hưng thực sự đang diễn ra

José Valim, cha đẻ của Elixir, đã có một phản hồi đáng chú ý:

"Bạn có công cụ mạnh nhất mà mình từng có, bạn đã trở thành một nhà sáng tạo với sức mạnh gấp 1000 lần, và bạn không nghĩ ra được cách nào để cải thiện stack của mình gấp 10 lần sao? Tại sao không làm Ruby nhanh hơn 10 lần? Tại sao không làm Ruby thực sự giỏi về xử lý đồng thời?"

Và thực tế, những cải tiến đó đang diễn ra:

Tạo PDF — từ sa mạc đến ốc đảo

Cách đây 18 tháng, việc tạo PDF từ ứng dụng Rails là một cơn ác mộng. Các lựa chọn đều tệ: dùng Gotenberg với Chromium, dùng Ferrum, vật lộn với Prawn, hoặc chiến đấu với wkhtmltopdf đã bị bỏ hoang.

Chỉ trong vài tháng gần đây, hai thư viện xuất sắc đã ra đời:

• sghtmltopdf của Waka: tái định hình wkhtmltopdf với engine layout viết bằng Rust dựa trên Servo, hỗ trợ phần lớn các chỉ dẫn CSS
• stationery của Mikael Henriksson: tiếp cận gần với triết lý Ruby hơn, kết hợp các component kiểu Phlex với hiệu năng tương đương

Kết quả: từ "vùng đất hoang không có lựa chọn nào tốt" chuyển sang "có hai lựa chọn tuyệt vời" chỉ trong thời gian rất ngắn.

Parquet và những vấn đề tưởng như bất khả thi

Tác giả bài viết đã tự xây dựng thư viện herringbone — một thư viện Parquet hoàn chỉnh cho Ruby — chỉ trong vài ngày. Trước đây, việc này sẽ mất hàng tháng trời.

So sánh cụ thể: thư viện zip_kit mất 3 tháng để hoàn thành, trong khi đặc tả Parquet lớn gấp 5 lần định dạng ZIP.

gRPC và protobuf

Đây là những điểm đau nhức nhối lâu năm của Ruby. Thư viện protobuf chính thức yêu cầu native code, mỗi message là một handle đến đối tượng native khó marshal, introspection hạn chế. Hiện đang có những nỗ lực viết lại theo hướng thân thiện với Async.

Dữ liệu không biết nói dối

Tác giả đã truy vấn dataset RubyGems trên ClickHouse để kiểm chứng. Sau khi loại bỏ các typosquat và các tài khoản spam, con số thực tế:

• Năm tính đến tháng 10/2025: khoảng 4.600 gem mới
• Năm sau đó: khoảng 8.900 gem mới

Tức là tăng 1,9 lần. Đường biểu diễn không phải là một độ dốc mà là một bước nhảy vọt: từ 400-500 gem/tháng suốt năm 2025 lên 800-1.600 gem/tháng từ tháng 3/2026.

Đây chính là "sự dồi dào phần mềm" mà mọi người vẫn nói đến — và nó đã chạm đến cả ngôn ngữ nhỏ bé này.

Không còn lý do để trì hoãn

Không chỉ dừng ở thư viện, hiệu năng cũng đang được cải thiện mạnh mẽ:

• Sam Ruby đang phát triển Roundhouse — một trình biên dịch chéo có thể tối ưu hóa ứng dụng
• Tobi viết lại Campfire bằng Ruby thuần thay vì Rails, với Falcon, Ractors và SQLite — kết quả là tốc độ phục vụ trang nhanh hơn 15 đến 27 lần

Tất cả những điều này đều có thể áp dụng ngay hôm nay, không phải chờ đợi điều gì.

Điều duy nhất cần thiết

Không ai ở Berlin năm 1925 chờ đợi Hoàng đế quay lại để phê duyệt các buổi cabaret — Hoàng đế đã nghỉ hưu ở Hà Lan, và cabaret nhờ đó mà hay hơn.

Thông điệp cuối cùng rất rõ ràng: chúng ta có thể sửa những thứ gây khó chịu suốt nhiều năm, một cách nhanh chóng, với chi phí tương đối khiêm tốn. Điều duy nhất cần là sự tò mò vừa phải, thay vì chờ đợi sự cho phép từ bất kỳ ai.

Trong bối cảnh tại Việt Nam, nơi cộng đồng Ruby on Rails vẫn khá đông đảo và nhiều công ty outsourcing vẫn sử dụng Rails cho các dự án, sự phục hưng này mang ý nghĩa thiết thực. Các thư viện mới giúp giảm đáng kể thời gian phát triển, đặc biệt trong các dự án cần xử lý PDF, dữ liệu lớn hay tích hợp hệ thống phân tán.