LibreOffice tuyên bố "không AI" nhưng mã nguồn vẫn có bóng dáng LLM

The Document Foundation (TDF) khẳng định LibreOffice không có tính năng AI tích hợp và các lập trình viên nòng cốt không sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Tuy nhiên, một số commit trong năm nay lại ghi nhận việc dùng trợ lý lập trình AI, cho thấy khoảng cách giữa thông điệp truyền thông và thực tế phát triển mã nguồn.

Ba commit ghi công trợ lý AI

Một người dùng với tên argv[-1] trên Fediverse đã chỉ ra ba commit của LibreOffice trong năm nay có nhắc đến việc sử dụng trợ lý lập trình AI.

Hai commit hồi tháng 4 – liên quan đến việc kế thừa khi đặt cỡ chữ của kiểu đoạn văn về 100% hoặc +0pt, và việc bật cỡ chữ tương đối trong kiểu ô của Calc – đều ghi công Claude đã giúp xác định cách sửa lỗi.

Gần đây hơn, commit từ tháng 9 với nội dung thêm nút Copy Image vào hộp thoại chụp màn hình đã thừa nhận dùng GitHub Copilot trong VS Code để tạo lớp BitmapTransferable, trong khi phương thức copyButtonHandler được viết thủ công với sự hỗ trợ của LLM và tính năng gợi ý mã.

Đây không phải là lỗi nghiêm trọng. Thực tế, ngày nay rất khó tìm được một dự án mã nguồn mở lớn nào hoàn toàn không có dòng mã do LLM tạo ra.

Lập trường "không AI" của TDF

Vấn đề nằm ở chỗ The Document Foundation vẫn quảng bá bộ ứng dụng văn phòng mã nguồn mở hàng đầu này là không có AI. Khi phát hành phiên bản 26.8 hồi tháng 8, TDF đã nhấn mạnh điều này, và giới quan sát cho rằng đây là lời đáp trả nhắm vào đối tác phát triển cũ Collabora.

Hồi tháng 6, phiên bản Collabora CODE 26.04 – bộ ứng dụng văn phòng trên web dựa trên mã nguồn LibreOffice – đã đưa tích hợp AI trở thành tính năng chủ đạo. TDF, đơn vị duy trì chính của LibreOffice kể từ khi tách nhánh khỏi OpenOffice.org vào năm 2010, đã biến việc không có AI thành một điểm bán hàng.

Tháng 9, TDF đăng bài viết khẳng định "không AI giờ là một tính năng". Đến ngày 21/10, quỹ công bố con số 9,4 triệu lượt tải xuống trong 8 tuần, không tính bản cập nhật Windows và các bản phát hành cũ, đồng thời thừa nhận khó xác định nguyên nhân của mức tăng trưởng này.

Phản hồi của TDF

Trên Mastodon, TDF đưa ra phản hồi khá dứt khoát:

"Lại một cuộc thảo luận chất lượng cao trên Mastodon. Nhắc lại: Không có lập trình viên nòng cốt nào dùng LLM. Chúng tôi dựa vào đóng góp từ cộng đồng rộng lớn và không liệt kê rõ những công cụ bị cấm – nhưng chúng tôi yêu cầu mọi người công khai khi dùng LLM và nhìn chung không khuyến khích việc này. Chúng tôi xem xét kỹ lưỡng các bài gửi để đảm bảo chất lượng mã và tác giả hiểu rõ đoạn mã của mình. LLM bị cấm đối với sinh viên. Đây không phải là 'slop'."

Nói cách khác, cách tiếp cận của TDF giống với mô hình mà nhiều người so sánh với Debian: trợ lý lập trình AI được phép dùng với một số cộng tác viên, nhưng phải công khai và có con người kiểm duyệt. Với những người ủng hộ AI, đây là phản ứng thực dụng duy nhất, có thể tóm gọn trong tư tưởng "AI chỉ là một công cụ".

Người dùng phản ứng

Tuy nhiên, vì lời thừa nhận này dường như mâu thuẫn với thông điệp "không AI" được truyền thông rộng rãi, không ít người dùng LibreOffice tỏ ra không hài lòng. Bình luận được chú ý nhất đến từ lập trình viên người Argentina Federico Schonborn:

"Khi một tiệm bánh công bố họ sẽ không cho amiăng vào lớp kem phủ bánh, bạn đừng nên chỉ ra rằng họ đã cho amiăng vào nhân bánh rồi."

Người phát ngôn của TDF, Italo Vignoli, cho biết không có sự khác biệt nào so với các tuyên bố công khai về phiên bản LO 26.8, bởi những tuyên bố đó nói về tính năng dành cho người dùng, không phải về quá trình phát triển.

Một người dùng khác có biệt danh "Skjeggtroll" thì nhận xét:

"Tôi thấy kỳ lạ khi cấm dùng LLM để viết thông điệp commit, nhưng lại vẫn cho phép dùng nó để viết chính đoạn mã."

Góc nhìn từ Việt Nam

Với cộng đồng mã nguồn mở Việt Nam, câu chuyện này là lời nhắc nhở về tầm quan trọng của tính minh bạch. Ngày càng nhiều lập trình viên trong nước dùng Copilot, Claude hay các trợ lý AI trong công việc hằng ngày, và việc công khai minh bạch các công cụ đã dùng đang trở thành tiêu chuẩn mới của các dự án chuyên nghiệp.

Đối với các nhóm phát triển phần mềm tại Việt Nam, việc xây dựng chính sách sử dụng AI rõ ràng – tương tự mô hình của TDF hay Debian – sẽ giúp cân bằng giữa hiệu suất và chất lượng mã, đồng thời tránh những tranh cãi về sau khi các cam kết công khai không khớp với thực tế.