Lò hỏa táng được dùng để sưởi ấm nhà ở và bể bơi tại châu Âu

Tại nhiều nước châu Âu, nguồn nhiệt thải từ các lò hỏa táng đang được thu hồi để sưởi ấm bể bơi, trường học và cả mạng lưới nhiệt đô thị. Giải pháp này giúp giảm cường độ carbon của nghi thức tang lễ, dù vẫn vấp phải những tranh cãi về mặt cảm xúc.

Từ Redditch đến Aberdeen: khi nhiệt thải không còn bị lãng phí

Năm 2011, Hội đồng Redditch Borough (Anh) công bố kế hoạch dùng nhiệt từ lò hỏa táng gần đó để sưởi ấm bể bơi công cộng của thành phố. Kế hoạch lập tức gây bão dư luận, thậm chí có quan chức công đoàn gọi đây là "một sự xúc phạm đối với người dân".

Tuy nhiên, theo ông Guy Revans của Hội đồng Redditch và Bromsgrove, về mặt kỹ thuật, hệ thống này chỉ đơn giản là "đun nóng một bộ tản nhiệt và dẫn nhiệt qua đường ống". Sau khi bão truyền thông lắng xuống, dự án nhận được một giải thưởng môi trường và từ năm 2013, lò hỏa táng này đã liên tục sưởi ấm bể bơi của Redditch.

Cơ chế hoạt động khá phổ biến tại nhiều lò hỏa táng: một bộ trao đổi nhiệt thu nhiệt từ khí thải của lò đốt gas trong quá trình loại bỏ hơi thủy ngân từ răng trám, trước khi thải khí còn lại ra môi trường. Nói cách khác, nhiệt dư thường được thu lại một cách mặc định – câu hỏi đặt ra là nên lãng phí hay tận dụng nó.

Tại Redditch, bộ trao đổi nhiệt kết nối với một vòng tuần hoàn nước chạy ngầm dài 200 mét tới một bộ trao đổi nhiệt khác cung cấp nhiệt cho bể bơi. Ông Revans cho biết khối nước lớn của bể bơi "hoạt động như một bộ tích nhiệt", giữ được nhiệt trong thời gian dài. Hệ thống này giúp hội đồng tiết kiệm hàng chục nghìn bảng Anh mỗi năm tiền nhiên liệu.

Mô hình lan rộng khắp châu Âu

Một trường học đang xây dựng tại Aberdeen (Scotland) sẽ nhận nhiệt dư từ lò hỏa táng của thành phố. Theo ông Ian Davidson, Giám đốc điều hành Aberdeen Heat & Power, trước đây lò hỏa táng chỉ tận dụng một phần rất nhỏ nhiệt lượng, phần còn lại thải ra khí quyển. Hệ thống mới sẽ cung cấp gần 1 gigawatt-giờ nhiệt mỗi năm, tương đương khoảng một nửa nhu cầu của trường học, phần còn lại do máy bơm nhiệt đảm nhận. Toàn bộ hệ thống dự kiến vận hành đầy đủ vào tháng 2/2027.

Tại Phần Lan, lò hỏa táng sẽ khai trương ở Kangasala vào năm 2028 sẽ được kết nối với mạng lưới nhiệt đô thị cung cấp nước nóng cho hơn 6.500 hộ gia đình. Lò này chạy hoàn toàn bằng điện, một phần nhờ các tấm pin mặt trời trên mái.

"Đây là một điều đặc biệt. Tôi rất vui khi được góp phần vào dự án này," ông Timo Heikkilä, chuyên gia tư vấn năng lượng tại Thenco Oy, chia sẻ.

Bối cảnh là Phần Lan đang đẩy mạnh việc giảm sử dụng khí đốt tự nhiên để sưởi ấm. Nguồn khí đốt từng rẻ từ nước Nga láng giềng đã trở nên khan hiếm hơn sau xung đột Ukraine và các lo ngại về biến đổi khí hậu. Điều này thúc đẩy Phần Lan tìm kiếm các nguồn nhiệt thải thay thế, bao gồm cả từ lò hỏa táng.

Tối ưu hóa bằng phần mềm và những rào cản tại Mỹ

Ông Ian Rudkin, người từng quản lý nhiều lò hỏa táng tại Anh, cho biết nhiều cơ sở đang ngày càng chú trọng yếu tố môi trường. Phần mềm hiện nay có thể lên lịch đốt lò gas trùng với các buổi lễ tang, đảm bảo lò chỉ hoạt động khi cần thiết. Một số lò còn lưu giữ quan tài tới 72 giờ để hỏa táng nhiều thi hài liên tiếp, giúp tiết kiệm năng lượng hơn.

Tuy nhiên, việc triển khai công nghệ thu hồi nhiệt tại Mỹ gặp nhiều khó khăn hơn. Theo ông Paul Seyler của Matthews Environmental Solutions, mạng lưới nhiệt đô thị tại Mỹ rất hiếm, và các lò hỏa táng thường thuộc sở hữu tư nhân, khiến chi phí đầu tư bộ trao đổi nhiệt và hệ thống đường ống kết nối các tòa nhà trở nên cao hơn.

"Chúng tôi đang nghiên cứu và theo dõi sát sao vấn đề này, bởi khi các yếu tố kinh tế phù hợp, chúng tôi muốn sẵn sàng đưa ra giải pháp," ông Seyler nói.

Ví dụ gần nhất là một tổ hợp tang lễ tại Sainte-Thérèse, Quebec (Canada). Tòa nhà rộng 3.255 mét vuông này có các phòng gia đình, nhà nguyện lớn, lò hỏa táng và nhà bếp. Bộ trao đổi nhiệt lắp đặt hơn một thập kỷ trước thu nhiệt từ khí thải hỏa táng và phân phối khắp tổ hợp, bao gồm cả vỉa hè để làm tan tuyết vào mùa đông. Hệ thống giúp tiết kiệm ước tính 29 tấn khí thải nhà kính mỗi năm.

Ý nghĩa và giới hạn của giải pháp

Theo bà Hannah Rumble từ Trung tâm Cái chết và Xã hội thuộc Đại học Bath, việc thu hồi nhiệt từ hỏa táng là một cách ứng phó với "tác động tàn phá" mà con người gây ra cho môi trường. Đây có thể là lý do khiến nhiều người chọn hỏa táng tại một lò cụ thể.

Một nghiên cứu năm 2024 ước tính nếu tất cả lò hỏa táng tại Anh đều được tận dụng nhiệt thải, chúng chỉ có thể đáp ứng khoảng 1% tổng nhu cầu sưởi ấm của cả nước. Con số này nghe có vẻ nhỏ, nhưng việc khử carbon trong lĩnh vực sưởi ấm vốn rất khó khăn, nên mọi giải pháp đều có giá trị.

Bản thân ông Heikkilä cũng cho biết dự án đã khiến ông suy ngẫm nhiều điều:

"Tôi đã nghĩ về điều đó, và khi thời khắc của tôi đến, tôi muốn được hỏa táng và muốn nhiệt thải của mình được tái chế. Đó là điều hợp lý. Đó là việc tốt cuối cùng bạn có thể làm cho thế giới."