Meta âm thầm cho phép thu thập dữ liệu website doanh nghiệp từ ngày 30/10

Meta vừa công bố điều khoản thương mại mới, và theo giới phân tích pháp lý, nó có thể trao cho gã khổng lồ mạng xã hội quyền thu thập nội dung từ hàng loạt website — trong đó không loại trừ các cơ quan báo chí.

Cú bắt tay mà nhiều người không để ý

Theo điều khoản thương mại cập nhật, kể từ ngày 30/10, mọi tài khoản doanh nghiệp vẫn tiếp tục sử dụng Facebook, Instagram hoặc WhatsApp sẽ được xem là đã đồng ý cho Meta dùng bot thu thập dữ liệu tự động (web scraper) để truy cập, lập chỉ mục và thu thập nội dung từ những website "có liên kết" với tài khoản của họ.

Meta

Đối tượng bị ảnh hưởng gồm cả các tòa soạn báo. Bởi lẽ gần như mọi cơ quan truyền thông hiện nay đều phải duy trì ít nhất một tài khoản doanh nghiệp trên hệ sinh thái của Meta để quản lý fanpage, kênh Messenger, Instagram hay WhatsApp. Điều khoản mới áp dụng cho các tài khoản dùng để quản lý trang, nhóm, chạy quảng cáo, đẩy tin marketing và sử dụng bảng điều khiển doanh nghiệp.

Điều khiến giới luật sư lo ngại nằm ở đoạn văn bản mới, trong đó Meta tuyên bố có thể dùng nội dung thu thập được để "cung cấp, phát triển, cải thiện, nghiên cứu, huấn luyện và duy trì tính toàn vẹn" cho các sản phẩm của mình. Ở một phần khác trong điều khoản, công ty định nghĩa "AI at Meta" cũng là một trong những sản phẩm đó.

Không có lựa chọn từ chối

Điểm đáng chú ý là người dùng doanh nghiệp không có cách nào chọn không tham gia trước thời hạn 30/10. Điều khoản ghi rõ: nếu không đồng ý với các điều khoản cập nhật, người dùng phải "ngừng mọi truy cập hoặc sử dụng các Sản phẩm của chúng tôi cho mục đích kinh doanh hoặc thương mại".

"Với các nhà xuất bản tin tức, đây rõ ràng là sự cho phép Meta huấn luyện AI trên mọi nội dung từ website của họ, và có thể cả việc triển khai một phần nội dung đó, thậm chí cạnh tranh trực tiếp với chính nhà xuất bản", James Grimmelmann, giáo sư luật kỹ thuật số tại Đại học Cornell, nhận định.

Ông Grimmelmann cho rằng theo cách hiểu rộng nhất, điều khoản này có thể được dùng để xây dựng một kho lưu trữ toàn diện mọi nội dung mà Meta sau đó muốn phục vụ theo cách của mình, trực tiếp hoặc thông qua AI.

Điều khoản thương mại "đè" lên robots.txt?

Về phía Meta, đại diện truyền thông của công ty cho biết nội dung liên quan đến thu thập dữ liệu trước đây nằm rải rác ở nhiều điều khoản khác nhau, và bản cập nhật này chỉ gom chúng về một chỗ. Vị này khẳng định điều khoản mới không thay đổi cách Meta thu thập dữ liệu trong tương lai, đồng thời nhấn mạnh chủ sở hữu nội dung vẫn có thể kiểm soát việc truy cập bằng tệp robots.txt.

Hiện Meta có hướng dẫn riêng trên trang dành cho nhà phát triển về cách chặn bot của mình thông qua robots.txt — tệp tin cho biết bot được phép và không được phép truy cập phần nào của website.

Google News

Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý cho rằng ngôn ngữ mới tạo ra một lỗ hổng để Meta lập luận rằng điều khoản thương mại có hiệu lực cao hơn các chỉ dẫn chặn khác. Đáng chú ý, điều khoản còn nêu rõ Meta được phép tạo "thông tin đăng nhập thử nghiệm" (test credentials) để thu thập dữ liệu từ các website liên kết với tài khoản doanh nghiệp.

Theo giáo sư Grimmelmann, về mặt kỹ thuật, điều này có thể cho phép Meta "đăng ký như một người dùng giả" để vượt qua tường đăng ký của website nhà xuất bản. Meta từ chối trả lời câu hỏi liệu các thông tin đăng nhập thử nghiệm này có thể vượt qua paywall hay nội dung trả phí hay không.

Góc nhìn từ luật cạnh tranh

Benjamin Sobel, giáo sư luật tại Đại học Wisconsin, so sánh động thái này với khái niệm "tying" (ràng buộc) trong luật chống độc quyền: nếu muốn dùng sản phẩm Meta vốn yêu cầu chấp nhận điều khoản thương mại, người dùng buộc phải chấp thuận luôn cả quyền thu thập dữ liệu đi kèm.

Ông cũng so sánh với chính sách gần đây của Google quanh các sản phẩm tìm kiếm AI. Muốn xuất hiện trong kết quả tìm kiếm truyền thống của Google, các nhà xuất bản giờ đây phải đồng ý cho nội dung của mình được dùng trong AI Overviews và AI Mode.

Điều khoản thương mại mới của Meta ra đời ngay sau khi công ty triển khai dịch vụ thuê bao trả phí Meta One. Chương trình này giới hạn số lượng liên kết ngoài mà một số tài khoản trên Facebook và Instagram có thể đăng nếu không đăng ký trả phí. Nói cách khác, Meta bắt đầu thu tiền người dùng để đăng liên kết dẫn tới chính nội dung mà nó sẽ được phép thu thập miễn phí.

Adobe Stock

Nhà sáng tạo nội dung đứng trước lựa chọn khó

Với nhiều cá nhân và doanh nghiệp nhỏ phụ thuộc vào Facebook để tiếp cận độc giả, điều khoản mới đặt ra một lựa chọn không mấy dễ chịu: chấp nhận bị thu thập dữ liệu, hoặc mất đi kênh kết nối cộng đồng.

Một số nhà sáng tạo nội dung cho biết họ đang cân nhắc nghiêm túc việc đóng tài khoản trước ngày 30/10. Với họ, việc website của mình đã bị thu thập dữ liệu từ lâu là chuyện đã rồi, nhưng cách Meta đưa điều khoản mới vào diện "không đồng ý thì nghỉ" bị xem là một động thái ngạo mạn và thiếu thiện chí.

Câu hỏi đặt ra cho các nhà xuất bản và doanh nghiệp Việt Nam cũng tương tự: nếu đang vận hành fanpage hoặc tài khoản quảng cáo trên hệ sinh thái Meta, bạn có chấp nhận để nội dung trên website của mình bị thu thập và dùng cho mục đích huấn luyện AI hay không — và nếu không, bạn sẵn sàng rời bỏ nền tảng này?