Meta tự cấp quyền thu thập dữ liệu từ khách hàng doanh nghiệp để huấn luyện AI

Meta đang chuẩn bị áp dụng một bộ điều khoản thương mại mới có hiệu lực từ ngày 30/10/2026, theo đó công ty này tự cấp quyền thu thập nội dung từ các website liên kết với khách hàng doanh nghiệp để huấn luyện mô hình AI. Động thái này đang làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ giới truyền thông và các chuyên gia pháp lý, bởi nó đặt ra câu hỏi lớn về quyền riêng tư dữ liệu và sự cân bằng quyền lực trong thị trường quảng cáo số.

Điều khoản mới cho phép Meta "quét" dữ liệu khách hàng

Theo điều khoản dịch vụ thương mại sửa đổi của Meta, công ty định nghĩa khách hàng doanh nghiệp là bất kỳ tổ chức nào "sử dụng quảng cáo hoặc tin nhắn tiếp thị, bán hoặc niêm yết sản phẩm, phát triển ứng dụng, tạo hoặc sử dụng danh mục sản phẩm, quản lý Trang, quản lý Nhóm vì mục đích kinh doanh, sử dụng bất kỳ sản phẩm doanh nghiệp nào như Ads Manager hoặc Meta Business Suite".

Điều khoản bổ sung trao cho Meta quyền dùng phần mềm tự động với thông tin đăng nhập được tạo riêng để thu thập nội dung của khách hàng. Cụ thể, Meta khẳng định:

"Bạn cho phép chúng tôi (hoặc bất kỳ tổ chức nào hành động thay mặt chúng tôi) sử dụng phần mềm tự động (như trình quét web, bot, robot, spider, crawler và user agent) và tạo thông tin đăng nhập thử nghiệm để truy cập, lập chỉ mục, lưu trữ tạm thời, phân tích, thu thập, truy xuất hoặc thu thập dữ liệu từ các tên miền, trang web hoặc URL... và định kỳ kéo các cập nhật từ đó."

Meta cho biết có thể sử dụng nội dung thu thập được để "cung cấp, phát triển, cải thiện, nghiên cứu, huấn luyện và duy trì tính toàn vẹn" cho các sản phẩm, dịch vụ và tính năng của mình.

Hàng triệu doanh nghiệp bị ảnh hưởng

Quy mô tác động là rất lớn. Có ít nhất một triệu doanh nghiệp đang sử dụng AI agent của Meta trên WhatsApp và Messenger, chưa kể các dịch vụ khác như Instagram, Facebook, hệ thống quảng cáo phổ biến hay Meta Business Suite. Theo ghi nhận của Nieman Lab, gần như mọi nhà xuất bản tin tức đều có ít nhất một tài khoản doanh nghiệp Meta.

Điều này đồng nghĩa với việc nội dung từ hàng triệu website doanh nghiệp có thể bị Meta thu thập và sử dụng cho mục đích huấn luyện AI mà không cần sự đồng ý rõ ràng ngoài việc chấp nhận điều khoản dịch vụ.

Phản ứng từ giới truyền thông và chuyên gia pháp lý

Danielle Coffey, chủ tịch kiêm CEO của News/Media Alliance, lên án gay gắt động thái này: "Điều khoản thương mại mới của Meta là hành vi quá đáng và có thể vi phạm pháp luật. Quyết định giữ lại quyền truy cập vào lượng khán giả của mình trừ khi doanh nghiệp cho phép Meta thu thập nội dung từ website của họ là chính sách thiếu thiện chí, đáng kinh ngạc và là sự lạm dụng rõ ràng vị thế thị trường của công ty".

Eric Goldman, phó trưởng khoa nghiên cứu và giáo sư luật tại Đại học Santa Clara, cho rằng điều khoản sửa đổi của Meta đặt ra cả vấn đề thủ tục lẫn nội dung. Ông nhấn mạnh rằng khi thay đổi điều khoản dịch vụ, doanh nghiệp phải cho người dùng lựa chọn từ chối một cách thực sự, nếu không thì đó chỉ là "sự lựa chọn Hobson" — tức là chấp nhận hoặc bị loại bỏ.

Goldman cũng chỉ ra rằng Meta đã cạn kiệt "nguồn tín nhiệm" trong cộng đồng sau hàng loạt bê bối như Cambridge Analytica và vụ dàn xếp với 52 tổng chưởng lý tiểu bang về chứng nghiện mạng xã hội. Điều này khiến công chúng dễ dàng mặc định cách hiểu tiêu cực nhất về ngôn ngữ hợp đồng của Meta.

Vấn đề robots.txt và niềm tin đã mất

Một điểm đáng lo ngại khác là dù các báo cáo cho thấy Meta dự định cho phép doanh nghiệp bày tỏ nguyện vọng thông qua chỉ thị robots.txt, điều này không được quy định rõ ràng trong văn bản hợp đồng.

Goldman phân tích: "Nghe thì có vẻ hay, nhưng ngôn ngữ hợp đồng không nói rõ rằng Meta sẽ tôn trọng chỉ thị robots.txt. Pháp luật cũng không nhất thiết buộc bất kỳ ai phải tôn trọng file robots.txt. Và giờ chúng ta lại quay về tình huống thiện chí/thiếu thiện chí."

Ông so sánh với các tranh cãi điều khoản dịch vụ trong quá khứ như GeoCities năm 1999 hay Instagram năm 2012 — những vụ việc không dẫn đến thảm họa nhưng cho thấy các nhà soạn thảo hợp đồng đôi khi không đủ cẩn trọng để tránh giành lấy những quyền gây phẫn nộ.

Ý nghĩa với doanh nghiệp Việt Nam

Với các doanh nghiệp Việt Nam đang sử dụng Facebook, Instagram hay WhatsApp cho mục đích kinh doanh — đặc biệt là các đơn vị truyền thông, thương mại điện tử và agency quảng cáo — điều khoản mới này đặt ra rủi ro thực sự. Nội dung trên website, danh mục sản phẩm và tài liệu tiếp thị của họ có thể bị Meta thu thập để huấn luyện AI, trong khi lựa chọn duy nhất để tránh là chấm dứt quan hệ kinh doanh với nền tảng.

Meta chưa đưa ra bình luận nào về vấn đề này. Tuy nhiên, với thời hạn áp dụng chỉ còn tính bằng ngày, các doanh nghiệp có tài sản trí tuệ và tài khoản Meta nên xem xét kỹ lưỡng những gì điều khoản mới cho phép trước khi quá muộn.