Điều khoản mới của Meta có thể cho phép đào tạo AI miễn phí trên nội dung các trang tin

Meta đang gây chú ý với bộ điều khoản thương mại mới, có hiệu lực từ ngày 30/10, mà theo báo cáo của Nieman Lab, dường như trao cho công ty quyền thu thập dữ liệu (crawl) và khai thác (scrape) nội dung từ những trang web "liên quan" đến các doanh nghiệp sử dụng nền tảng của mình — trong đó có cả các nhà xuất bản tin tức trực tuyến.

Điều đáng nói là các điều khoản này được cho là cho phép Meta sử dụng nội dung bên ngoài để "phát triển, cải thiện, nghiên cứu" và "huấn luyện" các sản phẩm AI của mình. Nếu đúng như vậy, đây sẽ là một bước đi đáng lo ngại đối với ngành báo chí, vốn đã chật vật tìm cách bảo vệ nội dung trước các công cụ AI ngày càng mạnh.

Meta và vấn đề đào tạo AI trên nội dung báo chí

Cụ thể điều khoản mới nói gì?

Theo nội dung điều khoản được trích dẫn, các doanh nghiệp quảng bá nội dung trên Facebook, Instagram, WhatsApp và Messenger phải chấp nhận rằng:

Bạn cho phép chúng tôi (hoặc bất kỳ đơn vị nào thay mặt chúng tôi) sử dụng phần mềm tự động (như web scraper, bot, robot, spider, crawler và user agent) để truy cập, lập chỉ mục, lưu trữ tạm, phân tích, thu thập, truy xuất hoặc thu thập dữ liệu từ các tên miền, trang web hoặc URL liên quan đến sản phẩm hay dịch vụ của bạn…

Điều khoản này cũng nêu rõ Meta có thể dùng nội dung thu thập được để "cung cấp, phát triển, cải thiện, nghiên cứu, huấn luyện và duy trì tính toàn vẹn" cho các sản phẩm, dịch vụ và tính năng của mình.

Về phía Meta, người phát ngôn Daniel Roberts khẳng định công ty chỉ đang "hợp nhất" các điều khoản quảng cáo thương mại và tự phục vụ, đồng thời bác bỏ cách diễn giải của Nieman Lab:

"Không có thay đổi nào trong cách Meta sử dụng web crawler; mọi gợi ý ngược lại đều là sai… Chủ sở hữu nội dung vẫn có thể dùng cờ robots.txt để thể hiện mong muốn của mình, như chúng tôi giải thích rõ trong tài liệu dành cho nhà phát triển."

Vì sao giới chuyên gia pháp lý lo ngại?

Bất chấp phản hồi từ Meta, các chuyên gia pháp lý lại tỏ ra thận trọng. Họ cho rằng bộ điều khoản này có thể cho phép Meta lập luận rằng các điều khoản thương mại của mình đứng trên những chỉ dẫn chặn truy cập khác, chẳng hạn như tệp robots.txt.

Nói cách khác, nếu một trang tin đặt cờ robots.txt để ngăn bot thu thập dữ liệu, Meta có thể viện dẫn điều khoản thương mại để phớt lờ chỉ dẫn đó — và từ đó lách luôn các thỏa thuận cấp phép, huấn luyện AI trên nội dung báo chí mà không phải trả phí.

Giáo sư luật số và thông tin tại Đại học Cornell, James Grimmelmann, nhận định với Nieman Lab:

"Đối với các nhà xuất bản tin tức, điều này rõ ràng đồng nghĩa với việc trao cho Meta quyền huấn luyện AI trên mọi nội dung từ trang của họ, và thậm chí có thể triển khai một phần nội dung đó, ngay cả khi cạnh tranh trực tiếp với chính nhà xuất bản."

Bối cảnh rộng hơn

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Meta đang đẩy mạnh cạnh tranh AI với các ông lớn khác. Trước đó, công ty đã theo chân OpenAI trong việc ký các thỏa thuận cấp phép nội dung AI với nhiều tên tuổi truyền thông như CNN, Fox News, USA Today và People Inc.

Tuy nhiên, bộ điều khoản mới có thể mở rộng đáng kể phạm vi tiếp cận nội dung của Meta — vượt xa những thỏa thuận cấp phép có đàm phán. Đáng chú ý, các doanh nghiệp không đồng ý với chính sách mới "có thể bị dừng toàn bộ quyền truy cập hoặc sử dụng các Sản phẩm của chúng tôi cho mục đích kinh doanh hoặc thương mại".

Điều này càng trở nên nhạy cảm khi hồi tháng trước, Meta ra mắt gói đăng ký Meta One, yêu cầu doanh nghiệp và nhà sáng tạo phải trả phí để chèn liên kết vào bài đăng và reel. Theo Nieman Lab:

"Nói cách khác, Meta đã bắt đầu thu phí người dùng khi đăng liên kết tới chính nội dung mà nó sẽ được phép thu thập dữ liệu miễn phí."

Meta One và mô hình thu phí mới

Ý nghĩa với độc giả Việt Nam

Với các nhà xuất bản và trang tin tại Việt Nam — nơi nhiều đơn vị đang vận hành fanpage, tài khoản Instagram hoặc Zalo OA (qua hệ sinh thái Meta) để phân phối nội dung — động thái này là một lời cảnh tỉnh.

Khi ranh giới giữa việc "dùng nền tảng để tiếp thị" và "trao quyền khai thác nội dung" ngày càng mờ nhạt, các tòa soạn cần đọc kỹ điều khoản, cân nhắc lại chiến lược phân phối, và đẩy mạnh việc bảo vệ nội dung trên kênh chính chủ. Câu chuyện giữa Meta và báo chí quốc tế chắc chắn sẽ còn nhiều diễn biến mới trong thời gian tới.