Meta sửa điều khoản mới nhưng vẫn để ngỏ quyền thu thập dữ liệu quy mô lớn

Meta đã chỉnh sửa điều khoản dịch vụ sắp có hiệu lực dành cho tài khoản doanh nghiệp, sau khi bị phát hiện rằng phiên bản trước đó cho phép thu thập dữ liệu quy mô lớn từ các website "liên quan đến" tài khoản doanh nghiệp — và có thể dùng nội dung đó để huấn luyện mô hình AI. Tuy nhiên, theo các chuyên gia pháp lý, bản sửa đổi vẫn chưa giải quyết được những lo ngại cốt lõi.

Minh họa về thu thập dữ liệu website

Từ "train" bị gỡ, nhưng phạm vi vẫn rộng

Trong bản sửa đổi công bố chiều thứ Sáu, Meta đã xóa từ "train" (huấn luyện) khỏi danh sách các mục đích sử dụng được phép, đồng thời thu hẹp phạm vi từ "tất cả sản phẩm của Meta" xuống chỉ còn "các sản phẩm quảng cáo và kinh doanh". Meta hiện liệt kê các sản phẩm kinh doanh của mình gồm quảng cáo, Meta Business Tools và Meta Business Suite.

Dù vậy, điều khoản mới vẫn cho phép thu thập dữ liệu ở phạm vi rộng và có khả năng vượt qua các tệp robots.txt — cơ chế mà các website dùng để báo cho bot của công cụ tìm kiếm biết phần nào không được phép thu thập.

Người phát ngôn của Meta khẳng định công ty sửa điều khoản vì "trong lần hợp nhất điều khoản ban đầu, việc tôn trọng tùy chọn robots.txt chưa được thể hiện rõ ràng". Theo vị này, các trang tin cũng như mọi chủ sở hữu nội dung khác vẫn có thể vô hiệu hóa trình thu thập dữ liệu thông qua robots.txt, "điều này vốn đã như vậy và không có gì thay đổi".

Tuy nhiên, điều khoản sửa đổi không hề có câu chữ cụ thể nào về việc tôn trọng tùy chọn robots.txt. Điều khoản mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 30/10, và các tài khoản doanh nghiệp không có lựa chọn từ chối trước thời điểm đó.

Meta là chủ sở hữu Facebook, Instagram và WhatsApp

Giới luật sư nói gì?

Ba chuyên gia pháp lý mà Nieman Lab tham khảo đều tỏ ra hoài nghi về bản sửa đổi và những tuyên bố mới nhất của Meta.

"[Bản cập nhật] không giải quyết được lo ngại của tôi. Dù bổ sung thêm ngôn ngữ về các mục đích sử dụng được phép, cụm từ 'phát triển… sản phẩm quảng cáo và kinh doanh' vẫn đủ rộng để cho một chiếc xe tải chạy qua. Điều này không hề giới hạn cụm từ 'liên quan đến sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn' — thứ có thể cho phép Meta thu thập dữ liệu của toàn bộ website."

Đó là nhận định của James Grimmelmann, giáo sư luật số và luật thông tin tại Trường Luật Cornell.

Giáo sư Benjamin Sobel từ Đại học Wisconsin thì giải thích rằng robots.txt chỉ thể hiện mong muốn của website, còn việc tuân thủ hoàn toàn là tự nguyện. Ông ví von điều này giống như một chủ nhà dựng tấm biển ghi "Đừng nhìn vào nhà tôi" — tấm biển đó không trao cho chủ nhà quyền pháp lý có thể thực thi để ngăn người khác nhìn vào nhà.

"Bạn vẫn có thể bày tỏ mong muốn, nhưng trừ khi mong muốn đó có giá trị pháp lý ràng buộc, nó vẫn có thể bị phớt lờ như thường."

Các cơ quan báo chí quốc tế đang theo dõi sát điều khoản mới của Meta

Báo chí quốc tế phản ứng mạnh

Sau khi Nieman Lab đưa tin hôm thứ Năm, ít nhất ba tổ chức báo chí đã công khai bày tỏ lo ngại.

Hội đồng Nhà xuất bản châu Âu (European Publishers Council) tuyên bố sẽ chính thức kiến nghị cơ quan quản lý viễn thông EU và Ủy ban châu Âu "xem xét khẩn cấp các điều khoản này, bao gồm tác động của chúng đối với bản quyền, tính công bằng trong hợp đồng và hành vi lạm dụng vị thế thị trường".

Hiệp hội Báo chí Anh (UK News Media Association) kêu gọi chính phủ can thiệp. Giám đốc điều hành Theo Bamber gọi đây là "nỗ lực chiếm đoạt trắng trợn của Meta nhằm thu thập mọi thứ từ các nhà xuất bản tin tức và website doanh nghiệp để huấn luyện sản phẩm AI — kiểu bắt nạt của nền tảng công nghệ ngạo mạn tồi tệ nhất".

Tại Mỹ, News/Media Alliance — hiệp hội thương mại xuất bản tin tức lớn nhất nước này — cũng lên án gay gắt. Chủ tịch kiêm CEO Danielle Coffey gọi bản cập nhật là "quá đáng và có thể là bất hợp pháp", đồng thời cáo buộc Meta dùng việc chặn tiếp cận độc giả làm con tin để buộc doanh nghiệp chấp nhận bị thu thập dữ liệu.

Điều này có ý nghĩa gì với doanh nghiệp?

Trên thực tế, gần như mọi tổ chức tin tức đều sở hữu ít nhất một tài khoản doanh nghiệp Meta để quản lý Facebook Page, Threads, Instagram và kênh WhatsApp từ một nơi. Điều đó có nghĩa là chỉ cần tiếp tục sử dụng các nền tảng này sau ngày 30/10, các doanh nghiệp — bao gồm cả những đơn vị không hề chạy quảng cáo — sẽ mặc nhiên đồng ý với điều khoản mới.

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam đang dùng Facebook, Instagram hay WhatsApp cho mục đích kinh doanh, đây cũng là điểm đáng lưu tâm: nội dung trên website công ty có thể nằm trong phạm vi bị thu thập nếu website được liên kết hoặc "liên quan" tới tài khoản doanh nghiệp trên nền tảng Meta. Doanh nghiệp nên rà soát lại cấu hình robots.txt, theo dõi diễn biến pháp lý tại EU, và cân nhắc mức độ phụ thuộc vào hệ sinh thái nền tảng của Meta.