Meta âm thầm xóa điều khoản cho phép thu thập dữ liệu báo chí để huấn luyện AI

Meta đang tiếp tục chỉnh sửa các điều khoản dịch vụ của mình sau khi vấp phải làn sóng chỉ trích. Lần này, công ty mẹ của Facebook đã loại bỏ một đoạn ngữ được cho là mở đường cho việc thu thập nội dung từ các trang web — trong đó có các trang tin tức — để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo của mình.

Cụ thể, đoạn văn từng xuất hiện trên trang điều khoản thương mại (Commercial Terms) nay đã biến mất: nội dung trao cho Meta quyền "sử dụng bất kỳ nội dung nào từ các tên miền, trang web hoặc URL như vậy để cung cấp, phát triển, cải thiện, nghiên cứu, huấn luyện và duy trì tính toàn vẹn của các Sản phẩm, dịch vụ và tính năng của Meta".

Minh họa về Meta và vấn đề thu thập dữ liệu

Vì sao đoạn ngữ này gây tranh cãi?

Nhiều chuyên gia, trong đó có trang Neiman Lab và giáo sư luật thông tin số James Grimmelmann của Đại học Cornell, đã giải thích đoạn ngữ trên theo hướng: Meta đang cố tự trao cho mình quyền sử dụng miễn phí nội dung thu thập được từ các trang web để huấn luyện AI, đồng thời lấn át cả các chỉ dẫn chặn truy cập trong file robots.txt của các trang.

Đây là điểm nhạy cảm với ngành báo chí, bởi robots.txt từ lâu được xem là "chuẩn mực thiện chí" (gentlemen's agreement) giữa các nhà xuất bản nội dung và các công ty công nghệ. Việc một gã khổng lồ như Meta bị cho là tìm cách vượt qua cơ chế này đã làm dấy lên lo ngại về bản quyền và quyền kiểm soát nội dung số.

Meta phản hồi ra sao?

Ban đầu, Phó chủ tịch truyền thông của Meta Andy Stone và người phát ngôn Daniel Roberts đã bác bỏ cách diễn giải này, khẳng định: "Không có thay đổi nào trong cách Meta sử dụng web crawler; mọi gợi ý ngược lại đều là sai sự thật."

Tuy nhiên, bản cập nhật điều khoản hôm nay đã đi xa hơn khi xóa hẳn đoạn ngữ gây tranh cãi. Roberts cho biết thêm:

"Chúng tôi đã lắng nghe và muốn làm rõ: các điều khoản thu thập dữ liệu mà chúng tôi hợp nhất chỉ áp dụng cho các sản phẩm quảng cáo và kinh doanh của mình, và chúng tôi đã làm rõ điều đó ngay trong chính điều khoản. Điều này không thay đổi cách Meta sử dụng web crawler. Như mọi khi, chủ sở hữu nội dung có thể dùng robots.txt để thể hiện mong muốn của mình. Đây không phải vấn đề thu thập dữ liệu từ các trang tin, và những cập nhật này không trao cho chúng tôi quyền mới nào có thể lấn át các mong muốn đó."

Tác động với người dùng và nhà xuất bản nội dung

Dù Meta nhấn mạnh đây chỉ là thay đổi về mặt diễn đạt, sự việc phản ánh áp lực ngày càng lớn lên các công ty AI trong việc minh bạch cách họ thu thập dữ liệu huấn luyện. Với các nhà xuất bản nội dung — đặc biệt là báo chí — việc điều khoản dịch vụ bị diễn giải quá rộng có thể đồng nghĩa với việc nội dung của họ bị "dùng miễn phí" để nuôi các mô hình AI, trong khi nguồn thu từ quảng cáo và độc giả ngày càng eo hẹp.

• Với người dùng Việt Nam: các điều khoản dịch vụ của Meta áp dụng trên phạm vi toàn cầu, nên những thay đổi như thế này vẫn có thể ảnh hưởng tới cách nội dung từ các trang web Việt được thu thập và sử dụng.
• Với các nhà phát triển và quản trị website: việc cấu hình robots.txt đúng cách vẫn là biện pháp quan trọng để kiểm soát việc thu thập dữ liệu.

Sự việc lần này là lời nhắc rằng trong kỷ nguyên AI, các điều khoản dịch vụ tưởng chừng khô khan lại có thể mang ý nghĩa rất lớn đối với quyền sở hữu và kiểm soát nội dung số.