Meta bị cáo buộc dùng điều khoản thương mại mới để né hàng triệu USD phí cấp phép AI
Các chuyên gia pháp lý cảnh báo Meta sắp cập nhật điều khoản thương mại, buộc các tài khoản doanh nghiệp cho phép Meta huấn luyện AI trên nội dung website liên kết mà không được chọn từ chối. Động thái này được cho là nhằm tránh khoản phí cấp phép bản quyền lên tới hàng triệu USD, đặc biệt gây lo ngại cho các nhà xuất bản tin tức.
Meta đang chuẩn bị cập nhật điều khoản dịch vụ thương mại (TOS) theo hướng cho phép hãng huấn luyện AI trên nội dung website liên kết của các tài khoản doanh nghiệp, chứ không chỉ giới hạn ở các bài đăng trên mạng xã hội. Động thái này bị nhiều chuyên gia pháp lý coi là một "cuộc thâu tóm quyền lực AI" và có thể giúp Meta tiết kiệm hàng triệu USD phí cấp phép bản quyền.
Điều khoản mới có hiệu lực từ 30/10
Theo thông tin được Nieman Lab đưa ra hôm thứ Năm, bản cập nhật TOS sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 30 tháng 10. Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không được phép từ chối điều khoản này. Thay vào đó, Meta gợi ý rằng nếu doanh nghiệp không đồng ý để bot của hãng tự do thu thập nội dung liên kết, họ nên ngừng sử dụng dịch vụ Meta.
Cách đặt vấn đề này được giới luật sư đánh giá là mang tính áp đặt, khi đặt doanh nghiệp vào thế hoặc chấp nhận điều khoản, hoặc mất đi kênh tiếp cận khách hàng quan trọng.
Ảnh hưởng sẽ tác động tới toàn bộ tài khoản doanh nghiệp, nhưng gây sốc nhất với các nhà xuất bản tin tức. Lý do là những đơn vị này có thể thu về hàng triệu USD phí cấp phép nếu Meta muốn liên tục truy cập bài viết để huấn luyện AI.
Cuộc chiến pháp lý với OpenAI làm nổi bật vấn đề
Hiện các tổ chức tin tức đang tranh chấp với OpenAI về việc liệu hành vi huấn luyện AI không có cấp phép như vậy có được coi là sử dụng hợp lý (fair use) hay không. Điều khoản của Meta dường như cấp cho hãng quyền hạn rộng lớn bất kể tòa án phán quyết theo hướng nào.
Đây là một động thái pháp lý được tính toán kỹ lưỡng: Meta có thể lách qua toàn bộ tranh chấp về fair use và tự động giành quyền huấn luyện AI trên nội dung mà không phải trả phí.
Các chuyên gia lo ngại rằng bằng cách đưa điều khoản này vào TOS thương mại, Meta biến việc cấp phép nội dung thành một điều kiện sử dụng dịch vụ mặc định — điều mà trước đây vốn phải được thương lượng riêng với từng nhà xuất bản.
Ý nghĩa với Việt Nam
Với các cơ quan báo chí và doanh nghiệp nội dung số tại Việt Nam, diễn biến này là lời cảnh báo đáng chú ý. Nhiều tổ chức truyền thông trong nước đang sử dụng các nền tảng của Meta (Facebook, Instagram) làm kênh phân phối chính, đồng thời cũng vận hành website riêng có liên kết.
Nếu Meta mở rộng điều khoản ra toàn cầu, nội dung tiếng Việt trên các website liên kết có thể bị đưa vào tập dữ liệu huấn luyện AI mà chủ sở hữu không nhận được khoản phí nào. Điều này đặt ra câu hỏi về việc cần có hành lang pháp lý rõ ràng cho dữ liệu huấn luyện AI, cũng như vai trò của các cơ quan quản lý trong việc bảo vệ quyền lợi của nhà sáng tạo nội dung.
Việc các doanh nghiệp Việt Nam có nên rà soát lại các điều khoản với nền tảng lớn, cân nhắc kênh phân phối thay thế, và chủ động đàm phán quyền nội dung của mình trước ngày 30/10 đang trở thành vấn đề cấp thiết.
