Meta Muse: Trợ lý AI giỏi thu thập dữ liệu hơn là giúp việc

Meta vừa ra mắt Muse, một ứng dụng trợ lý AI cá nhân được quảng cáo rầm rộ trên Instagram. Chỉ sau một tuần, ứng dụng này đã đạt hơn 900.000 lượt tải theo số liệu từ Sensor Tower. Nhưng đằng sau vẻ ngoài tiện lợi ấy, Muse lại cho thấy một mô hình kinh doanh quen thuộc của Meta: thu thập càng nhiều dữ liệu người dùng càng tốt.

Giao diện ứng dụng Muse của Meta

Một trợ lý AI thực sự biết việc

Điểm mạnh đáng ghi nhận của Muse nằm ở khả năng duyệt web tự động. Khi được yêu cầu đặt bữa sáng từ một tiệm bánh địa phương ở San Francisco, Muse đã truy cập trang web, thêm món bánh biscuit sandwich với sốt aioli, phô mai cheddar, trứng và thịt xông khói vào giỏ hàng, rồi giải thích rõ ràng lý do chọn loại phô mai nào.

Khác với những công cụ tương tự như ChatGPT Agent trước đây thường xuyên bấm nhầm và lạc đường, Muse gần như không gặp lỗi khi điều hướng. Trên Facebook Marketplace, nó nhanh chóng tìm được những chiếc ghế sofa giá rẻ gần nhà và chủ động nhắn tin cho người bán để hẹn lấy hàng. Hôm sau, Muse còn nhắc lại lựa chọn mà người dùng từng nói là yêu thích nhất.

Trải nghiệm sử dụng Muse giống như nhắn tin với một người bạn hơn là gõ lệnh cho chatbot. AI phản hồi bằng biểu tượng cảm xúc ngón tay cái và âm thầm xử lý công việc ở chế độ nền.

Cái giá của sự tiện lợi

Vấn đề bắt đầu xuất hiện khi Muse liên tục gợi ý người dùng kết nối thêm dữ liệu. Chỉ một ngày sau khi người dùng chia sẻ mong muốn tiết kiệm tiền cho kỳ nghỉ, Muse đề nghị "kết nối trình theo dõi tiết kiệm với số dư thực tế" chỉ bằng vài cú chạm, để các bản tóm tắt hàng tuần hoạt động dựa trên con số thật thay vì ước lượng thủ công.

Những gợi ý khác còn đáng lo ngại hơn: để Muse quét toàn bộ hộp thư và đánh dấu thư quan trọng, chụp ảnh giấy tờ tùy thân để Muse tự điền và lưu trữ, chụp ảnh bữa ăn để ước tính calo, thậm chí khai báo ngày hết hạn của hộ chiếu và bằng lái xe.

"Mọi người không nhận ra rằng khi trò chuyện với AI, họ đang trò chuyện với chính công ty vận hành AI đó. Những cửa sổ chat mà chúng ta quen coi là kết nối giữa người với người thực chất chỉ là cách chúng ta trực tiếp đưa thông tin về bản thân vào máy chủ của Meta."

Rory Mir, giám đốc phụ trách truy cập mở tại Electronic Frontier Foundation, nhận định như vậy.

Đáng chú ý, người dùng Muse mặc định được đưa vào diện cho phép dữ liệu tương tác được dùng để huấn luyện mô hình AI. Meta khẳng định dữ liệu này được "làm sạch" để loại bỏ thông tin nhận dạng trước khi huấn luyện, nhưng không giải thích rõ quy trình diễn ra thế nào. Muốn tắt, người dùng phải tự vào phần cài đặt, mục Data controls và gạt công tắc "Help improve our AI models".

Màn hình gợi ý kết nối dữ liệu trong Muse

Lo ngại từ giới bảo vệ quyền riêng tư

Calli Schroeder, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Thông tin Quyền riêng tư Điện tử (EPIC), xem việc Meta buộc người dùng phải chủ động từ chối huấn luyện AI là một dấu hiệu đáng lo ngại. Bà liên hệ sự việc này với việc Meta từng tự động đưa toàn bộ người dùng Instagram trưởng thành vào một công cụ deepfake AI, rồi rút lại chỉ vài ngày sau đó.

Về phía Meta, Tarek Sheasha, kỹ sư phần mềm kiêm phó chủ tịch tại Meta Superintelligence Labs, bảo vệ cơ chế thu thập dữ liệu này trong một bài blog. Ông cho rằng đây là mặc định hợp lý vì mọi người dùng Muse đều được hưởng lợi khi tập thể cùng sử dụng sản phẩm và giúp mô hình hiểu rõ hơn về cuộc sống con người. Meta cũng cho biết sẽ ra mắt phiên bản máy ảo "bảo mật" vào cuối năm nay, ngăn công ty truy cập dữ liệu bên trong bằng biện pháp mã hóa có thể kiểm chứng.

Khi AI quyết định thay bạn

Dù dữ liệu Muse không được chia sẻ trực tiếp với nhà quảng cáo, hành vi duyệt web của trợ lý vẫn có thể ảnh hưởng gián tiếp đến quảng cáo mà người dùng nhìn thấy. Blog an toàn của Muse thừa nhận rằng khi AI đặt bàn nhà hàng hay chọn sản phẩm trên Marketplace thay bạn, hành động đó có thể tác động đến quảng cáo trên Instagram.

Giới bảo vệ người tiêu dùng còn lo ngại việc tự động hóa mua sắm có thể mở đường cho các thương hiệu trả tiền để được ưu tiên xuất hiện trong kết quả của AI. Alexandr Wang, giám đốc AI của Meta, từng ám chỉ trong một cuộc phỏng vấn với Axios rằng công ty đang tìm kiếm thêm cơ hội doanh thu từ Muse ngoài quảng cáo, nhưng không tiết lộ chi tiết.

Margaret Mitchell, nhà nghiên cứu kiêm giám đốc khoa học đạo đức tại Hugging Face, chỉ ra một rủi ro sâu xa hơn: các công cụ AI dạng tác nhân được thiết kế theo cách khiến người dùng trở nên thụ động. Bà và đồng nghiệp vừa công bố một bài nghiên cứu cho thấy những công cụ này không được thiết kế để con người giám sát hiệu quả, thậm chí còn làm giảm khả năng đánh giá của người dùng về những gì AI đang làm thay họ.

Hệ quả tiềm tàng là tình trạng "suy giảm nhận thức", khi người dùng dựa dẫm vào một nguồn bên ngoài tỏ ra tự tin và dần mất khả năng tự ra quyết định. Mức độ cá nhân hóa cao còn khiến người dùng cởi mở chia sẻ nhiều thông tin riêng tư hơn, bởi AI không chỉ hiểu họ mà còn điều chỉnh cách nói chuyện để hòa hợp với họ.

Ảnh chụp màn hình tính năng bộ nhớ của Muse

Bài học cho người dùng Việt Nam

Với người dùng Việt Nam ngày càng tiếp cận nhiều trợ lý AI tích hợp trong ứng dụng nhắn tin và mạng xã hội, câu chuyện của Muse là lời nhắc nhở đáng cân nhắc. Trước khi cấp quyền truy cập hộp thư, tài khoản ngân hàng hay giấy tờ tùy thân cho bất kỳ AI nào, người dùng nên kiểm tra kỹ phần cài đặt quyền riêng tư và tắt các tùy chọn chia sẻ dữ liệu huấn luyện nếu không thực sự cần thiết.

Sự tiện lợi của tự động hóa là có thật, nhưng nó đi kèm với một giao dịch ngầm: bạn đổi dữ liệu cá nhân lấy thời gian tiết kiệm. Câu hỏi đặt ra là liệu món hời đó có thực sự đáng, khi chính những quyết định về khẩu vị, sở thích và lối sống của bạn đang dần được chuyển giao cho một cỗ máy.