Một tháng không dùng AI: Lời cảnh tỉnh từ một lập trình viên

Một lập trình viên đã chia sẻ câu chuyện cá nhân đáng suy ngẫm về việc từ bỏ AI trong công việc suốt một tháng. Bài viết mô tả hành trình từ việc bị cuốn hút bởi sức mạnh của các AI agent, dần mất kiểm soát và trở nên phụ thuộc, cho đến quyết định dứt khoát quay lại với cách làm việc truyền thống. Đây là lời cảnh tỉnh cho cộng đồng lập trình viên về những tác động tiêu cực mà việc lạm dụng AI có thể gây ra.

Khởi đầu ngọt ngào

Câu chuyện bắt đầu khi tác giả quyết định cấm các đóng góp từ AI trong dự án mã nguồn mở LibreWeddingPlanner mà anh đang duy trì. Tuy nhiên, ở nơi làm việc, anh vẫn tiếp tục sử dụng AI, giống như nhiều đồng nghiệp và bạn bè lập trình viên khác.

Một người bạn nói với tôi: này, cậu nên thử đi, cậu sẽ cảm thấy vô cùng mạnh mẽ. Một khi bắt đầu dùng, cậu không thể dừng lại được.

Ban đầu, anh bật tính năng tự động hoàn thành nâng cao trong VSCode, rồi tải thêm các mô hình sinh mã khác. Cảm giác giống như được tăng gấp đôi năng suất: những tác vụ trước đây mất vài ngày thì nay chỉ còn vài giờ.

Anh thừa nhận mình coi việc dùng AI như một dạng nghiện ngập. Khi bạn đã thấy mình làm nhanh gấp đôi, bạn sẽ luôn muốn duy trì tốc độ đó. Ban đầu chỉ là nhờ AI viết một hàm hay viết test, nhưng chẳng mấy chốc bạn để AI viết luôn cả code, và mục đích của phương pháp TDD (phát triển dựa trên kiểm thử) bị phá vỡ.

Mất kiểm soát

Mọi thứ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát. Tác giả bắt đầu dán nguyên mô tả Jira ticket và để AI tự triển khai. Khi làm việc trên một codebase mới, anh dần mất khả năng nắm bắt thay đổi nào thực sự cần thiết.

Tôi đã nghĩ nếu AI đã đọc từng dòng code trong dự án mà nói là cần, thì cứ vậy đi. Kiểm soát chỉ là ảo tưởng.

Các đồng nghiệp anh trò chuyện cũng thừa nhận họ không hiểu 100% code mình đẩy lên production, thậm chí có thể chưa đến 20%. Điều này được anh mô tả là đáng sợ.

Anh tiến xa hơn khi cho nhiều AI agent chạy song song trên nhiều git worktree khác nhau, kết nối chúng với Jira qua giao diện dòng lệnh ACLI. Anh cảm thấy phấn khích tột độ với cảm giác "đa nhiệm siêu cấp".

Nhưng rồi hậu quả ập đến. Những tác vụ anh có thể làm trong 20 phút lại mất 5 phút cho AI agent và 2 ngày để anh review. Con người không giỏi chuyển đổi ngữ cảnh như máy tính. Anh kiệt sức vì phải duyệt code, test, kiểm tra style, phản hồi, chờ CI, sửa lỗi linter cho từng PR.

Theo trải nghiệm cá nhân tôi, hiệu suất AI nhân lên chỉ là ảo tưởng. Còn sự thất vọng và kiệt sức nhân lên thì được đảm bảo.

Những dấu hiệu suy thoái

Tác giả nhận ra nhiều vấn đề nghiêm trọng:

• Không có tác vụ nào anh giao cho AI mà có thể merge nguyên trạng
• Anh ngừng đọc mô tả PR do AI viết vì nó quá dài dòng nhưng nghe rất chuyên nghiệp
• Chất lượng code AI viết giảm dần theo thời gian, đến mức anh phải nhắc lại những điều AI đã từng làm đúng
• Anh phải dạy dỗ AI như một junior, điều mà anh cảm thấy lãng phí

Đặc biệt, anh đặt nghi vấn về việc chất lượng mô hình AI bị giảm sút có chủ đích, tương tự chiến lược Google làm suy giảm chất lượng kết quả tìm kiếm để người dùng phải tìm nhiều lần hơn và xem nhiều quảng cáo hơn.

Có lần, một agent bị treo 30 phút không trả lời, nhưng chỉ mất 20 giây khi anh yêu cầu gay gắt. Anh kiểm tra chi phí token và phát hiện đã tiêu 30 đô la cho hoàn toàn vô ích.

Giành lại quyền kiểm soát

Bước ngoặt đến trong một buổi code review, khi đồng nghiệp chỉ ra rằng bài test anh viết không thực sự kiểm thử tình huống mà code ứng dụng thay đổi. Anh cảm thấy xấu hổ vì là người dùng TDD hơn 10 năm mà lại thất bại ở điều cơ bản như vậy.

Tôi nhận ra mình đã mất kiểm soát, và nó sẽ không tự tốt lên được.

Anh quyết định ngừng sử dụng AI hoàn toàn, kể cả phải đánh đổi bằng công việc. Khi tự tay làm lại các PR do AI viết, anh nhận ra mình không hiểu AI đang làm gì. Anh cảm thấy "gỉ sét" như đã lâu không tự viết code.

Nhưng rồi mọi thứ trở nên tốt đẹp hơn:

• Quay lại với TDD và các PR chỉ thay đổi 5 file
• Mô tả PR ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề
• Hiểu rõ mình đang làm gì, triển khai tự tin, sẵn sàng cho review chi tiết
• Tận hưởng các buổi code review giữa người với người và học hỏi từ đó
• Đặt câu hỏi về các quyết định kiến trúc với đồng nghiệp thay vì với AI

Tôi đã lấy lại được niềm vui lập trình. Và tôi không nhìn lại nữa.

Lời khuyên cho cộng đồng lập trình viên

Tác giả đưa ra lời khuyên thẳng thắn, đặc biệt phù hợp với các lập trình viên Việt Nam đang trong giai đoạn AI phát triển mạnh mẽ:

Hãy nói không với "thuốc phiện" AI. Bước đầu tiên là nhận ra mức độ phụ thuộc của bạn vào một công nghệ bạn không kiểm soát và tiêu tốn của công ty (hoặc của bạn) một khoản tiền lớn.

Nhiều người lo sợ rằng không dùng AI sẽ bị đánh giá là kém hiệu suất. Nhưng theo tác giả, điều đó đã không xảy ra với anh. Ngược lại, anh nhận thức rõ hơn về công việc, có khả năng xử lý sự cố tốt hơn (vì chính anh viết code gây lỗi), và càng làm việc trực tiếp trên codebase thì càng trở thành lập trình viên giỏi hơn.

Nếu bạn là một lập trình viên như tôi, chính kinh nghiệm của bạn đã giúp bạn có được công việc này. Nếu bạn tắt não và thư giãn khi trông coi AI, bạn sẽ không tiến bộ hơn. Bạn đang mất dần giá trị.

Bài viết khép lại bằng lời kêu gọi mạnh mẽ: "Tỉnh dậy. Hãy dũng cảm. Giành lại quyền kiểm soát."

Với bối cảnh các công ty công nghệ tại Việt Nam ngày càng đẩy mạnh ứng dụng AI vào quy trình phát triển phần mềm, câu chuyện này là một góc nhìn quan trọng để các lập trình viên và quản lý cân nhắc: AI là công cụ hỗ trợ, không phải người thay thế tư duy của chính bạn.