Muse của Meta chỉ dành cho người lớn, nhưng sao trông cứ như đồ chơi trẻ con?

Muse — trợ lý AI mới của Meta — vừa gây sốt nhờ khả năng xử lý tác vụ kỹ thuật số, nhưng thứ khiến nó bám vào văn hóa đại chúng lại là một linh vật hoạt hình. Câu hỏi đặt ra: vì sao một sản phẩm giới hạn độ tuổi 18+ lại khoác lên mình diện mạo của một món đồ chơi trẻ em được thiết kế chỉn chu?

Jolly — linh vật gây tranh cãi

Linh vật của Muse tên là Jolly, một hình mẫu dễ thương, mềm mại đại diện cho trợ lý AI của Meta. Tại sự kiện Meta Connect gần đây, Jolly xuất hiện trong bộ áo choàng La Mã cùng vòng nguyệt quế, do chính CEO Mark Zuckerberg giới thiệu. Trên các quảng cáo Instagram mà tôi bắt gặp, linh vật này mặc đồ thể thao và khoe khoang về việc giúp người dùng đạt mục tiêu thể hình.

Cuối năm nay, Meta dự kiến bán một thiết bị kiểu Tamagotchi dành cho nhân vật Muse của người dùng. Tất cả đều mang đậm phong cách kawaii — dễ thương kiểu Nhật Bản.

Alexandr Wang, giám đốc AI của Meta, liên tục đăng meme về Jolly, đôi khi trong những tình huống gợi cảm. Điều khiến nhiều người bối rối là tại sao một sản phẩm dành cho người lớn lại trông y hệt một món đồ chơi trẻ em được thiết kế bài bản.

"Đây là câu chuyện đi tìm câu chuyện," người phát ngôn Meta Daniel Roberts nói với WIRED. "Mọi người muốn tạo avatar riêng có cá tính và phong cách độc đáo, vì điều đó thú vị và mang lại niềm vui. Chúng tôi yêu cầu tất cả người dùng Muse cung cấp ngày sinh, chặn những ai bị phát hiện có thể dưới 18 tuổi tạo tài khoản, và thực hiện thêm các kiểm tra để đảm bảo người tự nhận là người lớn thực sự trên 18 tuổi."

Thiết kế "dễ thương" có chủ đích

Mona Sarantakos, phó chủ tịch Quản lý sản phẩm tại Meta Superintelligence Labs, mô tả quá trình thiết kế Muse là hướng tới những yếu tố "thú vị, dễ chịu" và nhằm tạo cảm giác bớt gượng gạo hơn so với việc trò chuyện với "một logo hay thực thể doanh nghiệp".

Tuy nhiên, các tổ chức bảo vệ trẻ em đã phản đối ngay từ đầu.

"Trời ơi, nó trông như Teletubby vậy," Josh Golin, giám đốc điều hành tổ chức phi lợi nhuận Fairplay, nói. "Rõ ràng đây là nhân vật hấp dẫn trẻ nhỏ. Những người nghiên cứu truyền thông cho trẻ em hiểu rằng các hình khối tròn trịa đặc biệt thu hút trẻ ở độ tuổi mẫu giáo."

Sức hút của Jolly không giới hạn ở trẻ nhỏ. Ngay cả bản thân tác giả bài viết — một người đàn ông 32 tuổi sống tại San Francisco — cũng bị cuốn hút bởi thẩm mỹ dễ thương của linh vật này. Việc định vị thương hiệu như vậy có thể làm dịu đi sự đề phòng của người dùng ở mọi lứa tuổi, đặc biệt trong bối cảnh làn sóng phản đối Meta và AI tạo sinh vẫn đang mạnh mẽ tại Mỹ.

"Những yếu tố dễ thương kiểu này có thể khiến sản phẩm trông ấm áp và ít đe dọa hơn," Julian De Freitas, phó giáo sư marketing tại Harvard, chuyên về trợ lý AI, nhận định. "Họ phải vượt qua một rào cản cao, vì thái độ với Meta khá tiêu cực sau các phán quyết về nghiện mạng xã hội."

Hồi tháng 8, Meta đã dàn xếp các cáo buộc liên quan đến nghiện mạng xã hội, đồng ý bổ sung tính năng hạn chế cho thanh thiếu niên trên Instagram và Facebook, đồng thời chi trả tới 16,7 tỷ USD.

Không chỉ Meta mới làm điều này

Một số chuyên gia lại cho rằng thiết kế này không nhất thiết nhắm vào trẻ em, mà phản ánh truyền thống lâu đời của Nhật Bản trong việc dùng nhân vật dễ thương để tiếp thị công nghệ. Cách tiếp cận của Meta cũng không hề độc nhất. Từ chú Clippy phiền phức của Microsoft đến chú tôm hùm vỏ đỏ OpenClaw gần đây, các trợ lý AI thường xoay quanh những nhân vật được nhân cách hóa.

Dù ở độ tuổi nào, một sinh vật mềm mại đại diện cho công cụ AI cũng có thể làm người dùng mất cảnh giác — đến mức quên đi các lo ngại về quyền riêng tư. Ví dụ, Meta huấn luyện mô hình AI của mình trên các tương tác Muse của bạn trừ khi bạn chủ động từ chối.

"Những đặc điểm thiết kế như dễ thương và mượt mà, hay khơi gợi nỗi nhớ về những thiết bị không liên tục giám sát và can thiệp vào cuộc sống chúng ta, là cách tinh vi để khiến người ta hạ thấp cảnh giác, ngừng đặt câu hỏi phản biện và trở thành người dùng thụ động," Jathan Sadowski, phó giáo sư tại Phòng thí nghiệm Nghiên cứu Công nghệ Mới nổi thuộc Đại học Monash (Úc), nhận xét. "Những trợ lý như Muse đang cố thuyết phục chúng ta rằng chúng chỉ là một sinh vật dễ thương sống trong túi bạn, chứ tuyệt đối không phải một cổng luôn mở dẫn vào máy chủ của một công ty giám sát lớn."

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng trợ lý AI có thể khiến con người trở nên thụ động hơn.

Rủi ro vẫn còn nguyên

Meta cho biết sẽ phát hành phiên bản "bảo mật" của máy ảo vận hành Muse vào cuối năm 2026. Tùy chọn này có thể "ngăn chặn bằng mật mã và có thể xác minh" việc Meta truy cập dữ liệu người dùng.

Dù vậy, vẫn tồn tại mức độ rủi ro nhất định khi người lớn quyết định tin tưởng một trợ lý AI, vượt xa các lo ngại về quyền riêng tư. Ryan Calo, giáo sư tại Đại học Washington, so sánh việc dùng trợ lý AI với việc thuê hướng dẫn viên khi đi du lịch: bạn dựa vào họ làm trung gian giữa bạn và trải nghiệm, mà không hề biết họ nhận hoa hồng từ ai và nhà hàng nào được chọn chỉ vì hướng dẫn viên quen chủ.

Khi mùa lễ hội đến gần và Meta ra mắt Muse Charm — thiết bị kiểu Tamagotchi — các tổ chức bảo vệ trẻ em vẫn trong tình trạng báo động đỏ.

"Đây thực sự là nỗ lực hoàn toàn không phù hợp của Meta nhằm khiến trẻ nhỏ nghiện Muse," Golin nói. "Các gia đình nên nói không với điều này, và tôi cho rằng cơ quan quản lý cần xem xét kỹ lưỡng."