Mỹ đề xuất đèn xanh lam để nhận diện xe tự lái đang vận hành

Sau nhiều năm tranh luận về cách xe không người lái nên báo hiệu cho thế giới bên ngoài rằng không có ai cầm vô lăng — từ chữ nhấp nháy, cảnh báo âm thanh đến đèn tùy chỉnh — giới chức liên bang Mỹ đã đưa ra một câu trả lời duy nhất: màu xanh lam.

Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) vừa công bố đề xuất sửa đổi Tiêu chuẩn An toàn Xe cơ giới Liên bang số 108 (FMVSS No. 108), viết lại các quy định để phù hợp với xe tự lái. Đề xuất này vừa gỡ bỏ những rào cản hành chính cho các thiết kế không có người lái, vừa chuẩn hóa cách robotaxi giao tiếp với môi trường xung quanh — bắt đầu từ một loại đèn xanh lam đặc trưng.

Xe tự lái với đèn báo hiệu màu xanh lam

Vì sao lại là màu xanh lam?

NHTSA đề xuất sử dụng đèn đánh dấu màu xanh lam (cyan) nhằm "báo hiệu rõ ràng và nhất quán cho lực lượng thực thi pháp luật cũng như những người tham gia giao thông khác biết khi nào hệ thống lái tự động đang điều khiển xe".

Lý do chọn màu này khá thực tế: ngành ô tô đã dùng đỏ, vàng hổ phách, trắng và đèn nhấp nháy xanh dương/đỏ cho các mục đích như phanh, xi-nhan, đèn pha và xe ưu tiên. Màu xanh lam có thể lấp vào khoảng trống về mặt thị giác mà không gây nhầm lẫn cho người đi đường.

Thực tế cũng đã có tiền lệ. Mercedes-Benz từng được một số bang của Mỹ cấp phép dùng đèn màu xanh ngọc (turquoise) cho các xe trang bị hệ thống Drive Pilot cấp độ 3 — dù hãng sau đó đã từ bỏ ý tưởng này để chuyển sang hệ thống cấp độ 2++. Dù vậy, NHTSA muốn thiết lập một tiêu chuẩn quốc gia để các nhà vận hành robotaxi như Waymo, Nuro, Zoox cùng các hãng xe như GM và Mercedes có thể áp dụng đồng nhất.

Không bắt buộc, nhưng phải đồng nhất

Theo đề xuất, đèn đánh dấu màu xanh lam sẽ là tùy chọn đối với các nhà sản xuất. Tuy nhiên, bằng cách tạo ra tiêu chuẩn liên bang chính thức về màu sắc, độ sáng và vị trí lắp đặt, NHTSA muốn đảm bảo rằng bất kỳ hãng xe nào chọn trang bị loại đèn này đều phải dùng một cấu hình nhất quán và hợp pháp, thay vì một mớ màu sắc và tín hiệu gây rối mắt.

Song song đó, cơ quan này cũng đề xuất loại bỏ một số yêu cầu về ánh sáng vốn không còn hợp lý với xe không có người lái. Các quy định hiện hành đòi hỏi xe phải có công tắc đèn cảnh báo nguy hiểm dạng vật lý, cần gạt chuyển chế độ đèn pha và cần gạt xi-nhan bên trong xe. NHTSA đề xuất bãi bỏ những yêu cầu này, đồng thời cập nhật tiêu chuẩn thử nghiệm 12,8 volt để các hãng có thể thiết kế quanh kiến trúc đèn LED hiện đại mà không phải vướng vào các thủ tục hành chính rườm rà. Cơ quan này cũng đang cân nhắc bỏ quy định về việc đèn pha chiếu xa phải nằm trên hay dưới đèn chiếu gần.

Bước tiến nhưng vẫn siết chặt kỷ luật

Đây là một phần trong nỗ lực hành chính rộng lớn hơn của Bộ Giao thông Mỹ nhằm thúc đẩy việc triển khai xe tự lái. Chính phủ muốn tạo điều kiện để các hãng chế tạo xe không có các bộ điều khiển truyền thống như vô lăng và bàn đạp, vốn được thiết kế cho xe do con người vận hành.

Tuy nhiên, cơ quan quản lý vẫn đang thực thi các quy định đúng như văn bản hiện hành. Hồi tháng trước, NHTSA đã mở một cuộc thanh tra đối với Tesla Cybercab "để xem xét quy trình và dữ liệu kỹ thuật mà Tesla dựa vào khi chứng nhận Cybercab cùng các vấn đề liên quan".

Vấn đề được nêu là việc thiếu một số đặc điểm thiết kế như gương chiếu hậu bên, bàn đạp và vô lăng — tất cả đều là những trang bị bắt buộc theo FMVSS. Điều này cho thấy dù đang nới lỏng các quy định lỗi thời, giới quản lý Mỹ vẫn chưa sẵn sàng bỏ qua hoàn toàn các chuẩn an toàn cốt lõi.

Ý nghĩa với thị trường và người dùng

Việc chuẩn hóa đèn báo hiệu xe tự lái có ý nghĩa quan trọng không chỉ với nước Mỹ. Khi một tiêu chuẩn quốc gia được thiết lập, các nhà sản xuất ô tô toàn cầu thường có xu hướng áp dụng theo để đơn giản hóa dây chuyền sản xuất và xuất khẩu. Với các thị trường đang thử nghiệm robotaxi như Trung Quốc hay một số nước châu Âu, tiêu chuẩn màu xanh lam của NHTSA có thể trở thành tham chiếu quan trọng.

Đối với người dùng phổ thông, một tín hiệu thị giác rõ ràng và thống nhất giúp họ dễ nhận biết xe nào đang tự vận hành, từ đó điều chỉnh hành vi giao thông phù hợp — đặc biệt hữu ích ở những đô thị đông đúc nơi robotaxi đang ngày càng phổ biến.