Tesla Cybercab chính thức lăn bánh tại Austin nhưng vướng điều tra an toàn liên bang

Tối nay (theo giờ Mỹ), những chiếc Tesla Cybercab hai chỗ ngồi — không có vô lăng, không bàn đạp phanh — sẽ chính thức bắt đầu đón khách công cộng tại Austin, Texas trong khuôn khổ mạng lưới robotaxi của hãng. Tuy nhiên, sự kiện trọng đại này lại diễn ra trong bối cảnh chiếc xe vừa bị chính phủ liên bang Mỹ mở cuộc điều tra về việc liệu nó có đạt chuẩn an toàn hay không.

Chỉ vài giờ trước khi lễ ra mắt diễn ra với hàng trăm người hâm mộ tại trung tâm thành phố Austin, Cơ quan An toàn Giao thông Đường cao tốc Quốc gia Mỹ (NHTSA) đã khởi động một cuộc điều tra mang tên Audit Query. Động thái này nhằm xem xét dữ liệu và quy trình mà Tesla sử dụng để khẳng định Cybercab tuân thủ mọi tiêu chuẩn an toàn hiện hành — điều mà các hãng robotaxi khác thường phải xin miễn trừ.

Vấn đề nằm ở thiết kế không giống ai

Điểm gây tranh cãi cốt lõi nằm ở chính triết lý thiết kế của Cybercab: một chiếc xe hoàn toàn không có các bộ phận điều khiển thủ công. Trong khi đó, các quy định an toàn liên bang hiện nay vẫn yêu cầu những trang bị như bàn đạp phanh, cần gạt nước kính chắn gió hay gương chiếu hậu — thứ mà xe tự hành cấp độ cao không thực sự cần.

NHTSA đang trong quá trình cập nhật 8 quy định để giúp xe không người lái dễ dàng triển khai hơn trên đường công cộng, nhưng các chuẩn cũ vẫn còn hiệu lực cho đến khi hoàn tất thủ tục pháp lý.

Đáng chú ý, thay vì xin miễn trừ như đối thủ, Tesla khẳng định không cần ngoại lệ vì cho rằng Cybercab đã đáp ứng toàn bộ tiêu chuẩn an toàn hiện hành. Đây chính là điểm mà chính phủ nghi ngờ và muốn kiểm chứng.

Giám đốc NHTSA, ông Jonathan Morrison, phát biểu:

Cơ quan chúng tôi hoàn toàn ủng hộ việc phát triển và triển khai an toàn các phương tiện tự hành. Nhưng với tư cách cơ quan quản lý liên bang, chúng tôi cần đảm bảo mọi luật lệ đều được tuân thủ.

So sánh với Zoox và rủi ro tiềm ẩn

Điểm đáng chú ý là cách xử lý của Tesla đi ngược lại xu hướng chung của ngành. Hồi mùa hè này, Amazon's Zoox — hãng cũng sản xuất xe không vô lăng — đã phải xin và nhận được sự miễn trừ đầu tiên từ NHTSA, dù chỉ giới hạn ở mức 2.500 xe trong năm nay.

Việc Tesla chọn cách tự chứng nhận thay vì xin miễn trừ có thể giúp hãng tiết kiệm thời gian và mở rộng quy mô nhanh hơn — điều mà CEO Elon Musk từng tuyên bố sẽ lên tới hàng triệu xe mỗi năm. Tuy nhiên, đây là con dao hai lưỡi.

NHTSA có thể yêu cầu hãng xe thay đổi thiết kế hoặc quy trình sản xuất nếu phát hiện sai phạm. Họ cũng có thể đưa ra các biện pháp cưỡng chế, bao gồm cả phạt dân sự. Bài học từ năm 2023 cho thấy mức phạt có thể rất nặng: Volvo Group North America đã phải trả 130 triệu USD tiền phạt sau cuộc điều tra về quy trình thu hồi xe, cùng cam kết chịu sự giám sát của bên thứ ba trong 3 năm.

Bối cảnh Việt Nam: Bài học quản lý xe tự hành

Sự việc này mang đến góc nhìn tham khảo hữu ích cho Việt Nam khi các hãng xe trong nước và quốc tế đang từng bước nghiên cứu công nghệ tự lái. Hiện Việt Nam mới ở giai đoạn thử nghiệm xe tự hành cấp độ thấp (L2-L3) và chưa có khung pháp lý hoàn chỉnh cho xe không người lái.

Việc Mỹ — một trong những thị trường công nghệ tiên tiến nhất — vẫn phải loay hoay cập nhật luật để theo kịp công nghệ cho thấy thách thức mà các cơ quan quản lý toàn cầu phải đối mặt. Với những công ty công nghệ Việt đang để mắt tới mảng AI và phương tiện tự hành như VinAI hay Phenikaa, việc theo dõi cách NHTSA xử lý vụ Tesla Cybercab sẽ là bài học quý giá về cân bằng giữa tốc độ đổi mới và an toàn công cộng.

Cybercab — Biểu tượng cho tầm nhìn mới của Tesla

Bất chấp rủi ro pháp lý, Cybercab vẫn được coi là biểu tượng cho tương lai mà Tesla hướng tới. Elon Musk từng nhiều lần khẳng định Tesla không còn chỉ là một hãng sản xuất ô tô, mà đang trở thành công ty robot và xe tự hành.

Hiện bang Texas ghi nhận 45 chiếc Cybercab đang hoạt động trong đội xe của Tesla. Nhưng chiến lược dài hạn của hãng là sản xuất hàng triệu chiếc mỗi năm. Nếu cuộc điều tra này kết thúc mà Tesla có được kết quả thuận lợi, họ sẽ mở ra tiền lệ quan trọng — không chỉ cho riêng mình, mà cho toàn bộ ngành công nghiệp xe tự hành không người lái trên toàn thế giới.