Mỹ siết chặt thiết bị ngoại: Lệnh cấm router, drone và robot hút bụi của FCC

Chính quyền Mỹ đang mở rộng làn sóng cấm nhập khẩu đối với thiết bị điện tử tiêu dùng nước ngoài, từ drone, router Wi-Fi đến robot hút bụi. Các quyết định của FCC gây tranh cãi vì thiếu bằng chứng công khai về rủi ro an ninh, đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng rõ rệt giữa các hãng sản xuất.

Router Wi-Fi 8 của TP-Link bị ảnh hưởng bởi lệnh cấm

Từ thiết bị viễn thông đến đồ gia dụng thông minh

Trong hơn một thập kỷ, chính phủ Mỹ đã tỏ thái độ nghi ngờ với các nhà cung cấp thiết bị viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE. Các nhà mạng từng được yêu cầu "gỡ bỏ và thay thế" thiết bị của những hãng này, dù nhiều đơn vị vẫn chưa hoàn thành. Mỹ cũng lập ra "Danh sách thực thể" (Entity List) để cấm nhập khẩu, tiếp thị và bán các thiết bị của những công ty nằm trong danh sách.

Tuy nhiên, dưới thời chính quyền Trump thứ hai, danh sách này đã bị sử dụng để nhắm vào toàn bộ các nhóm thiết bị tiêu dùng trong gia đình. Bước ngoặt diễn ra vào tháng 12/2025, khi FCC dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Brendan Carr cấm mọi mẫu drone nước ngoài trong tương lai, trừ khi nhà sản xuất xin được giấy miễn trừ.

Tiếp theo là lệnh cấm đối với router nước ngoài, robot và bộ biến tần điện, trong đó có cả robot hút bụi. Ở mỗi trường hợp, chính phủ đều viện lý do các thiết bị này đe dọa an ninh quốc gia, nhưng chưa từng công bố bằng chứng cụ thể nào.

Những điểm nghịch lý trong chính sách

Giới quan sát chỉ ra nhiều mâu thuẫn trong cách áp dụng lệnh cấm:

• Chính phủ không có động thái nào với các drone, router và robot đã và đang lưu hành trên lãnh thổ Mỹ, dù chúng được cho là mang cùng mối nguy.
• Các giấy miễn trừ được cấp mà không có lời giải thích rõ ràng, khiến công chúng khó tin chúng dựa trên tiêu chí an ninh.
• Hầu như không có hãng Mỹ nào đủ năng lực lấp đầy khoảng trống, bởi gần như toàn bộ router và drone tiêu dùng đều được sản xuất ở nước ngoài, giống như laptop Apple, Dell hay HP.

Cuộc chiến giành giấy miễn trừ

Giao diện trình duyệt Chrome hiển thị thông tin liên quan

Điểm đáng chú ý là cách các hãng lớn đối phó với lệnh cấm. Netgear và Asus bất ngờ nhận được phê duyệt toàn diện cho mọi mẫu router mới, dù vẫn sản xuất tại châu Á và không công bố kế hoạch chuyển sản xuất về Mỹ. Trong khi đó, TP-Link — một trong những nhà sản xuất router Wi-Fi hàng đầu thế giới — lại chưa có được giấy miễn trừ, có thể do những cáo buộc về quan hệ với Trung Quốc.

Để gỡ thế bí, TP-Link tuyên bố sẵn sàng đầu tư gần 1 tỷ USD để sản xuất router tại Mỹ, tạo ra "hàng trăm việc làm lương cao trong lĩnh vực nghiên cứu, phát triển, sản xuất và xây dựng" trong bốn năm tới. Hãng cho biết có thể bắt đầu lắp ráp router Wi-Fi 8 tại Mỹ ngay từ năm sau, nếu được miễn trừ.

Mới đây, MSI (Đài Loan) cũng nhận được phê duyệt có điều kiện cho hai mẫu router cụ thể là Radix GRBE94 và GRBE34, sau khi đáp ứng yêu cầu chứng nhận.

Doanh nghiệp "bình phong" và các lỗ hổng thực thi

Câu chuyện còn phức tạp hơn với các thương hiệu bị nghi là "công ty bình phong" của DJI. FCC đã đề xuất phạt 25.000 USD đối với tám công ty như vậy và có kế hoạch cấm họ tiếp tục nhập khẩu, phân phối, tiếp thị và bán drone, camera hiện có.

Đáng chú ý, Xtra — hãng bán camera giống hệt DJI Osmo Pocket 3 — đã bất ngờ dừng nhận đặt hàng trước cho mẫu Xtra Muse 2 Pro và cam kết hoàn tiền cọc. Trong khi đó, thương hiệu HoverAir tìm cách lách luật bằng cách định vị sản phẩm Versa 750 USD là "camera chống rung có cánh quạt tháo rời" thay vì drone.

Một cuộc điều tra của The Verge còn phát hiện công ty drone Odyssey Robot chỉ là văn phòng trống với vài chiếc bàn không có thiết bị, cho thấy việc né tránh lệnh cấm khá dễ dàng. Sau khi báo chí vào cuộc, FCC mới thu hồi giấy phép của công ty này.

Robot hút bụi thông minh trong nhà

Robot hút bụi: An toàn hơn hay chỉ bất tiện hơn?

Lệnh cấm robot di động sản xuất ở nước ngoài đã kéo theo robot hút bụi, khiến không mẫu mới nào từ các hãng lớn có thể vào Mỹ trừ khi được sản xuất tại đây — mà gần như không có sản phẩm nào như vậy.

Giới phân tích cho rằng robot hút bụi thực sự là thiết bị nhạy cảm về quyền riêng tư, vì chúng lập bản đồ không gian sống, ghi nhớ thói quen và nhiều mẫu còn mang theo camera, micro đi khắp các phòng. Khi AI giúp chúng hiểu rõ hơn những gì chúng nhìn thấy, rủi ro cũng tăng lên. Tuy nhiên, lệnh cấm hiện tại không đánh giá sản phẩm dựa trên mức độ bảo mật mà chỉ dựa vào nơi sản xuất.

Bài học cho thị trường Việt Nam

Với người dùng Việt Nam, diễn biến này là lời nhắc về tầm quan trọng của việc lựa chọn thiết bị IoT có nguồn gốc rõ ràng và chính sách bảo mật minh bạch. Các sản phẩm router, camera an ninh hay robot hút bụi giá rẻ thường có nguồn gốc không rõ ràng và ít được kiểm định.

Các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên cập nhật firmware thường xuyên, đổi mật khẩu mặc định và tách mạng riêng cho thiết bị thông minh để giảm thiểu rủi ro.

Câu chuyện tại Mỹ cũng cho thấy một bài học về chính sách công nghệ: các biện pháp cấm đoán cứng nhắc thường khó thực thi công bằng và có thể gây thiệt hại cho chính người tiêu dùng trong nước nhiều hơn là mang lại an toàn thực sự.