Nga và Ukraine cùng cáo buộc ứng dụng cảnh báo khẩn cấp bị tấn công mạng

Trong tối Chủ nhật vừa qua, các ứng dụng cảnh báo khẩn cấp của cả Nga và Ukraine đều bị tấn công mạng, dẫn đến việc phát tán hàng loạt thông báo giả về nguy cơ tên lửa và tấn công hạt nhân tới người dân. Giới chức hai nước đều đã xác nhận sự việc, cho thấy mức độ nghiêm trọng của các cuộc tấn công nhắm vào hạ tầng thông tin phục vụ an toàn cộng đồng.

Ukraine bị tấn công trước, Nga tiếp bước

Theo các tuyên bố công khai và tin nhắn trên mạng xã hội, ứng dụng cảnh báo của Ukraine là mục tiêu đầu tiên. Lực lượng Không quân nước này đã nhanh chóng trấn an dư luận bằng thông báo trên Telegram vào khoảng 21h00 UTC:

"Ứng dụng Cảnh báo Hàng không có khả năng đã bị xâm phạm. Không có nguy cơ phóng xạ nào! Hãy giữ bình tĩnh và theo dõi các thông báo trên kênh của chúng tôi!"

Khoảng 3 giờ sau, Bộ Tình huống Khẩn cấp Nga cũng xác nhận ứng dụng của nước này bị lợi dụng để gửi thông tin giả tới thiết bị của người dân. Cơ quan này cho biết đang khắc phục lỗ hổng và khoảng 90 phút sau tuyên bố ứng dụng đã hoạt động trở lại bình thường.

Bộ nhấn mạnh một điểm quan trọng: việc ứng dụng di động bị tấn công không đồng nghĩa với việc hệ thống cảnh báo quốc gia bị xâm phạm. Người dân vẫn được cảnh báo qua các kênh chính thức như còi báo động khu vực, tin nhắn SMS, phát thanh và truyền hình. Ứng dụng chỉ là kênh thông tin bổ trợ.

Nội dung thông báo giả gây hoang mang

Các thông báo giả gửi tới người dùng Ukraine đề cập nhiều mối đe dọa khác nhau, từ ẩu đả đường phố tại Kyiv, tấn công hóa học cho đến nguy cơ phóng xạ. Đáng chú ý, một trong những tin nhắn đầu tiên được viết bằng tiếng Nga và nhắc đến tên lửa "Oreshnik" — một dấu hiệu rõ ràng cho thấy thông báo không đến từ hệ thống chính thức.

Phía Nga cũng nhận được các cảnh báo giả về nguy cơ tấn công hạt nhân "tại mọi khu vực của Nga", có nhắc đến "P1-Sun" — tên một loại máy bay không người lái tấn công của Ukraine.

Bối cảnh xung đột leo thang trên không gian số

Vụ việc xảy ra gần như đồng thời với thời điểm kết thúc lệnh ngừng bắn kéo dài sáu ngày tại Kherson — thỏa thuận hiếm hoi mà Nga đồng ý nhằm tạo điều kiện sơ tán hàng trăm người dân khỏi thành phố Olehsky. Lệnh ngừng bắn chính thức hết hiệu lực vào khoảng 21h00 UTC, cũng là lúc người dân Ukraine bắt đầu nhận được các thông báo giả.

Ông Oleksander Merezhko, Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Ukraine, nhận định với BBC rằng đây gần như chắc chắn là một phần trong chiến tranh mạng của Nga:

"Đây là một thực tế rất khó chịu nhưng nó là một phần của chiến tranh mạng và người dân Ukraine hiểu điều đó. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra và chúng tôi đã khá chuẩn bị cho những tình huống như vậy."

Về phía Nga, nước này chưa cáo buộc trực tiếp Ukraine đứng sau vụ tấn công ứng dụng của mình.

Bài học về an ninh hệ thống cảnh báo công cộng

Sự cố này đặt ra câu hỏi lớn về thiết kế bảo mật của các hệ thống cảnh báo khẩn cấp dựa trên ứng dụng di động. Khi một ứng dụng được cài đặt trên hàng triệu thiết bị có thể bị chiếm quyền điều khiển để phát tán thông tin sai lệch, hậu quả không chỉ là hoang mang dư luận mà còn có thể gây ra những phản ứng nguy hiểm ngoài đời thực.

• Cơ chế xác thực đa lớp cho các kênh phát thông báo cần được tăng cường
• Các hệ thống dự phòng như còi báo động, SMS và phát thanh vẫn giữ vai trò thiết yếu
• Người dùng cần được hướng dẫn cách nhận diện thông báo giả mạo, chẳng hạn qua ngôn ngữ bất thường hoặc nguồn gửi đáng ngờ

Đối với độc giả Việt Nam, sự việc là lời nhắc nhở rằng các ứng dụng cảnh báo thiên tai, bão lũ hay sự cố khẩn cấp tại nước ta — vốn ngày càng phổ biến trên điện thoại thông minh — cũng cần được thiết kế với tiêu chuẩn bảo mật nghiêm ngặt. Một hệ thống cảnh báo bị xâm phạm có thể biến chính kênh bảo vệ người dân thành công cụ gieo rắc nỗi sợ hãi trên diện rộng.