Nghĩa địa AI: Những sản phẩm và startup từng gây sốt nay đã biến mất

Làn sóng AI bùng nổ đã sinh ra hàng loạt sản phẩm và startup được tung hô như bước ngoặt của công nghệ. Nhưng phía sau ánh đèn sân khấu là một "nghĩa địa" với những dự án phải đóng cửa, xoay trục hoặc lặng lẽ biến mất khi không còn lý do tồn tại.

Từ Apple, OpenAI đến Microsoft, ngay cả những ông lớn nhất cũng không tránh khỏi thất bại. Câu chuyện của họ không chỉ là bảng điểm của những cú ngã, mà còn là bài học quý giá cho phần còn lại của ngành.

Khi chính các ông lớn cũng "ngã ngựa"

Theo S&P Global Market Intelligence, khoảng 42% sáng kiến AI cuối cùng bị chính công ty mẹ từ bỏ. Lý do rất đa dạng: thiếu vốn, thách thức kỹ thuật, cạnh tranh khốc liệt, khó mở rộng quy mô, hoặc đơn giản là nhu cầu người dùng quá yếu.

Điển hình là Relay, công cụ tự động hóa quy trình làm việc bằng AI được xây dựng như một đối thủ của Zapier. Sản phẩm cho phép người dùng tự động hóa email và tác vụ bằng các tác nhân AI, nhưng khi OpenAI, Google và nhiều nền tảng lớn khác tích hợp thẳng tính năng tương tự vào công cụ của mình, Relay sau 5 năm hoạt động đã không còn lý do để tồn tại như một sản phẩm độc lập.

Gần đây hơn, nền tảng chatbot Character.ai cũng nộp đơn phá sản chỉ 5 năm sau khi ra mắt.

OpenAI cũng có những cú vấp

Ngay cả công ty tư nhân giá trị nhất thế giới cũng không miễn nhiễm. Một trong những ví dụ mới nhất là nỗ lực biến ChatGPT thành một "siêu ứng dụng". Ngày 9/7, OpenAI cập nhật ứng dụng để gộp nhiều trải nghiệm, gồm các chế độ riêng biệt "Chat", "Codex" và "Work", đồng thời đổi tên phiên bản quen thuộc thành "ChatGPT Classic".

Giao diện trợ lý AI trên thiết bị di động

Bản thiết kế lại nhanh chóng hứng chịu chỉ trích vì giao diện rối rắm, khó hiểu, buộc OpenAI phải thu hồi và đưa giao diện ChatGPT quen thuộc trở lại.

Đây không phải lần duy nhất OpenAI cố gom mọi thứ về một mối. Công ty cũng đã đóng cửa nhiều ứng dụng độc lập và gộp thẳng tính năng vào ChatGPT — chiến lược này tỏ ra hiệu quả hơn nhiều. ChatGPT Atlas, trình duyệt web tích hợp AI độc lập, chỉ tồn tại chưa đầy một năm trước khi bị khai tử vào ngày 9/8, với các tính năng hữu ích nhất được chuyển vào ChatGPT.

OpenAI cũng làm điều tương tự với Operator, tác nhân AI có thể duyệt web và hoàn thành tác vụ thay người dùng, đồng thời ngày càng tích hợp khả năng tạo ảnh trực tiếp vào ChatGPT, thu hẹp vai trò của DALL-E như một điểm đến riêng biệt. Nền tảng chia sẻ video Sora cũng không thoát khỏi số phận, khi vật lộn với chi phí vận hành cao và khó giữ chân người dùng, rồi đóng cửa vào tháng 3/2026.

Apple và nỗi thất vọng mang tên Siri AI

Khi Apple trình làng Apple Intelligence vào năm 2024, một phiên bản Siri cải tiến là điểm nhấn được nhấn mạnh. Lời hứa là một Siri hiểu ngữ cảnh, nắm được điều gì đang diễn ra xuyên suốt các ứng dụng và hoàn thành tác vụ một cách hiệu quả.

Tuy nhiên, Apple liên tục lùi ngày ra mắt vì nhiều lý do như vấn đề kỹ thuật và lỗi phần mềm. Sự trì hoãn này cuối cùng dẫn đến khoản dàn xếp 250 triệu USD liên quan đến cách Apple quảng bá năng lực AI của iPhone 16.

Siri AI cuối cùng mới xuất hiện trong bản beta iOS 27 hồi tháng 7 vừa qua, với phiên bản AI mới đến tay người dùng tiếng Anh trước, các ngôn ngữ khác sẽ theo sau.

Microsoft Recall và bài học về quyền riêng tư

Công bố tại hội nghị Build 2024, tính năng Recall của Microsoft được giới thiệu như một "bộ nhớ nhiếp ảnh" cho PC Windows, định kỳ chụp màn hình hoạt động của người dùng để sau này có thể tra cứu lại lịch sử số của chính mình.

Có thể đoán trước, thông báo lập tức gây phản ứng dữ dội về quyền riêng tư và bảo mật. Giới phê bình cho rằng Recall có thể tạo ra một kho lưu trữ có thể tra cứu chứa thông tin cực kỳ nhạy cảm, gồm mật khẩu, tin nhắn riêng, chi tiết tài chính và nhiều hoạt động khác. Microsoft phải hoãn tính năng gần một năm để có thời gian suy nghĩ lại về các biện pháp bảo vệ.

Ngay cả sau khi thiết kế lại, tranh cãi vẫn chưa lắng xuống. Một nhà nghiên cứu an ninh mạng gần đây đã chế tạo công cụ có thể trích xuất và hiển thị dữ liệu mà Recall thu thập, làm dấy lên câu hỏi liệu Microsoft đã thực sự khắc phục được vấn đề gốc rễ hay chưa.

Loạt sản phẩm AI phần cứng đầy tham vọng nhưng thiếu thực tế

Notion Mail ra mắt tháng 4/2025 như một sản phẩm email tập trung vào AI, giúp người dùng sắp xếp và tự động hóa hộp thư. Thế nhưng công ty nhận ra người dùng lại dùng các tác nhân AI riêng biệt để xử lý email. Kết quả là Notion Mail dự kiến đóng cửa vào ngày 22/9.

Thiết bị đeo AI Pin

Humane AI Pin có lẽ là một trong những thất bại nổi tiếng nhất của phần cứng AI. Được thiết kế để cung cấp tính năng AI qua thiết bị đeo thay vì smartphone truyền thống, Humane đã gọi được 230 triệu USD từ nhà đầu tư và thu hút sự chú ý lớn. Nhưng sản phẩm vật lộn với hiệu năng, và tình hình càng tồi tệ khi Humane cảnh báo khách hàng ngừng dùng hộp sạc vì nguy cơ cháy pin. Humane sau đó đóng cửa mảng AI Pin vào tháng 2/2025, với phần lớn tài sản được HP thâu tóm với giá 116 triệu USD.

Thiết bị AI Rabbit R1

Rabbit R1 là một thiết bị AI khác được thổi phồng quá mức. Ra mắt tại CES tháng 1/2024, chiếc thiết bị đồng hành AI này được thiết kế để thực hiện tác vụ thay chủ nhân, và Rabbit tuyên bố đã bán được 100.000 chiếc ngay sau khi phát hành. Nhưng doanh số khởi đầu tốt không đồng nghĩa với sản phẩm tốt. Các đánh giá đầu tiên mô tả thiết bị như chưa hoàn thiện, hiệu năng không ổn định và ít tích hợp hữu ích. Dù vậy, công ty chưa bỏ cuộc: họ tiếp tục cập nhật R1, định vị nó như một bộ điều khiển máy tính có khả năng thực hiện tác vụ tự động, đồng thời công bố dự án phần cứng mới mang tên "Project Cyberdeck" hướng tới một thiết bị di động phục vụ lập trình kiểu "vibe-coding".

Những startup AI lặng lẽ rời cuộc chơi

Huxe là ứng dụng âm thanh AI do các cựu nhà phát triển của NotebookLM (Google) xây dựng, chuyển thông tin dạng văn bản thành âm thanh hội thoại kiểu podcast. Công ty đóng cửa vào tháng 5/2026, một phần vì các nền tảng lớn bắt đầu cung cấp trải nghiệm tương tự cho lượng người dùng khổng lồ sẵn có — chẳng hạn Spotify đang mở rộng các công cụ âm thanh AI của mình.

Yupp là một sản phẩm AI khá thú vị: một sân chơi miễn phí cho phép người dùng so sánh phản hồi từ hàng trăm mô hình AI cạnh nhau, bình chọn và kiếm tiền mã hóa qua nền tảng. Ở thời kỳ đỉnh cao, Yupp cho phép thử hơn 800 mô hình, gồm cả của OpenAI, Google và Anthropic. Nhưng theo nhà sáng lập, sản phẩm chưa bao giờ đạt được độ phù hợp thị trường đủ mạnh để tồn tại, và nền tảng đóng cửa vào tháng 3/2026.

Figgs AI hoạt động từ 2023 đến 2024, cho phép người dùng tạo và tương tác với các nhân vật AI tùy biến phục vụ nhập vai và kể chuyện. Nền tảng được cho là thu hút hơn 1 triệu người dùng, nhưng các nhà phát triển cho biết việc duy trì dịch vụ miễn phí trở nên quá tốn kém và họ buộc phải đóng cửa.

Bài học từ nghĩa địa AI

Nhìn lại danh sách này, có thể thấy vài mẫu hình lặp lại. Thứ nhất, các nền tảng lớn luôn có lợi thế: khi OpenAI hay Google tích hợp tính năng tương tự vào sản phẩm sẵn có, các startup độc lập gần như không còn cửa sống. Thứ hai, phần cứng AI vẫn là canh bạc đầy rủi ro, khi hứa hẹn nhiều nhưng thực tế hiệu năng và tính hữu dụng còn quá xa kỳ vọng. Thứ ba, quyền riêng tư và bảo mật có thể biến một ý tưởng hay thành gánh nặng truyền thông không thể gỡ.

Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này cũng là lời nhắc nhở: không nên vội vàng đổ tiền vào những thiết bị hay dịch vụ AI mới nổi chỉ vì được quảng bá rầm rộ. Hãy chờ đánh giá thực tế, xem xét hệ sinh thái và mức độ hỗ trợ lâu dài trước khi quyết định.

Nghĩa địa AI không chỉ là nơi chôn những thất bại, mà còn là kho bài học để ngành công nghệ bước tiếp một cách thận trọng hơn.