Người Anh muốn xóa sổ mạng xã hội, nhưng vẫn nghiện nó mỗi ngày

Chỉ 7% người Anh coi mạng xã hội là một thế lực tốt đẹp, và gần một phần ba (khoảng 33%) nói rằng cuộc sống sẽ tốt hơn nếu tất cả các nền tảng này bị xóa sổ ngay ngày mai. Đó là kết quả từ cuộc khảo sát của Opinium Research với 2.000 người lớn và 1.100 phụ huynh tại Anh.

Điều đáng chú ý là bất chấp thái độ tiêu cực rõ rệt, số lượng người dùng mạng xã hội tại Anh vẫn không ngừng tăng. Theo Statista, nước Anh hiện có 55,5 triệu người đăng ký tài khoản mạng xã hội, so với chỉ 29,4 triệu vào năm 2010 — gần gấp đôi sau 16 năm.

Mâu thuẫn: biết hại nhưng vẫn dùng

Khảo sát cho thấy 42% người được hỏi thừa nhận mạng xã hội mang tính gây nghiện, và một nửa cho rằng chúng đang gây hại cho xã hội nhiều hơn so với năm 2010. Nguyên nhân chính được chỉ ra là:

• Thông tin sai lệch và gây nhầm lẫn tràn lan trên các nền tảng
• Thuật toán chi phối nội dung người dùng nhìn thấy, khiến tranh luận công khai ngày càng chia rẽ
• Thương mại hóa quá mức — hơn một nửa số người được hỏi cho rằng đây là gốc rễ của vấn đề

Thế nhưng, 49% người dùng hiện sử dụng mạng xã hội nhiều hơn so với 16 năm trước, và một phần ba cho biết mức độ sử dụng của họ tăng lên đáng kể. Đáng chú ý hơn, 31% chủ yếu dùng mạng xã hội để xem nội dung thay vì đăng bài — khi có quá nhiều nội dung do bot tạo ra và tuyên truyền chính trị, ai còn thời gian đăng ảnh mèo hay bữa ăn của mình?

Người dùng vẫn mua sắm qua mạng xã hội

Nghịch lý càng rõ hơn khi nhìn vào hành vi tiêu dùng. Khoảng 10% người được hỏi mua sản phẩm qua mạng xã hội mỗi ngày trong năm qua, gần 20% mua hàng tuần, và 12% phát hiện thương hiệu mới qua bảng tin mỗi ngày. Rõ ràng, dù không tin tưởng, người dùng vẫn để mạng xã hội định hình hành vi mua sắm của mình.

Về mặt quản lý, 7 trong 10 người được hỏi ủng hộ việc phạt tiền các nền tảng để trẻ dưới 16 tuổi tiếp xúc với nội dung có hại. Nước Anh đang cân nhắc lệnh cấm mạng xã hội với độ tuổi này, tương tự các động thái đang diễn ra ở nhiều quốc gia khác.

Bối cảnh chính trị và xã hội

Khảo sát này được công bố chỉ một tuần trước khi bộ phim The Social Reckoning — phần tiếp theo của The Social Network do Aaron Sorkin đạo diễn — ra rạp. Bộ phim đầu tiên từng khắc họa Mark Zuckerberg theo hướng không mấy thiện cảm.

Khoảng cách trong "chiến tuyến số" đã nới rộng hơn trong 5 năm kể từ khi Elon Musk mua lại Twitter. Một số nhà lãnh đạo các đế chế mạng xã hội cũng đã cúi đầu trước Tổng thống Mỹ Donald Trump, tiếp thêm sức mạnh cho những quan điểm bị coi là phân biệt chủng tộc hoặc phân biệt giới tính. Trump từng đe dọa tống Zuckerberg vào tù nếu tái đắc cử, gọi ông là "kẻ gian lận bầu cử".

Thủ tướng Anh mới nhất — người thứ bảy trong vòng 10 năm — tuần trước đã công bố thành lập một trung tâm chống thông tin sai lệch. Liệu nếu cơ quan này ra đời sớm hơn, quanh thời điểm trưng cầu dân ý Brexit năm 2016, nước Anh có thể chống lại các cáo buộc can thiệp từ Nga hay không? Đó là câu hỏi không có lời đáp.

Vậy phải làm gì?

Một ý tưởng được đặt ra: liệu internet có nên trở thành phương tiện chỉ đọc? Việc chấm dứt mạng xã hội có thể là bước đầu tiên đúng hướng.

"Người dùng không hề trả tiền cho mạng xã hội — họ trả bằng dữ liệu của chính mình."

Thực tế phũ phàng là người Anh đang "hít" mạng xã hội nhiều hơn bao giờ hết, dù biết rõ nó gây nghiện, làm suy thoái chất lượng tranh luận công khai và phá hủy quyền riêng tư. Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này cũng không xa lạ: chúng ta cũng đang chứng kiến sự bùng nổ của các nền tảng số, cùng với đó là những lo ngại ngày càng tăng về thông tin sai lệch, thuật toán và sức khỏe tinh thần — đặc biệt ở giới trẻ.