Người đàn ông vận hành kênh Telegram giúp tài xế Palestine đi đường an toàn

Không có ứng dụng bản đồ nào của các ông lớn công nghệ đủ chính xác để giúp anh về nhà mỗi đêm, Anas Hattab đã tự lập một nhóm Telegram. Đến nay, gần 350.000 người Palestine dựa vào kênh này để di chuyển khắp Bờ Tây bị chiếm đóng — một khoảng trống mà các ứng dụng dẫn đường lớn bỏ mặc.

Lần đầu tiên chúng tôi dự định gặp Anas Hattab, anh phút chót hủy hẹn: không có cách nào đi từ quê anh ở Tulkarm, phía bắc Bờ Tây, xuống Ramallah — nơi chúng tôi gặp nhau — rồi kịp quay về trước khi trời tối. Chuyến đi từng chỉ mất một giờ nay thường kéo dài hai đến ba tiếng, có ngày còn lâu hơn, vì các trạm kiểm soát của quân đội Israel trên đường. Hôm ấy là một ngày như thế.

Các trạm kiểm soát của Israel thường khiến việc đi lại, dù chỉ một quãng ngắn ở Bờ Tây, cũng trở nên khó khăn và tắc nghẽn hàng giờ liền

Ở tuổi 30, cuộc sống của Hattab xoay quanh những trạm kiểm soát ấy — có lẽ nhiều hơn bất kỳ người Palestine nào khác tại Bờ Tây bị chiếm đóng. Nhưng anh cũng đã thay đổi cách cả cộng đồng của mình đối diện với chúng: gần 350.000 người theo dõi nhóm Telegram giao thông do anh lập, lấp đầy khoảng trống mà các ứng dụng dẫn đường lớn để lại. Các đài phát thanh địa phương xây dựng bản tin giao thông mỗi giờ dựa trên thông tin anh cung cấp. Một hệ thống định tuyến dùng cho các doanh nghiệp ở Bờ Tây và một ứng dụng nội địa mới cũng kéo dữ liệu của anh vào sản phẩm của mình.

Từ công việc giao báo đêm đến kênh thông tin cộng đồng

Câu chuyện bắt đầu năm 2019. Ban ngày, Hattab làm thiết kế kỹ thuật số cho một tờ báo ở Ramallah. Khi ca ấy kết thúc, anh bắt đầu ca khác — làm tài xế giao báo cho chính tờ báo đó. Nghĩa là hầu hết các đêm, Hattab phải lái xe khắp Bờ Tây. Sau khi chất đầy những số báo mới lên xe, anh chạy về phía bắc, vòng qua các thành phố Nablus và Jenin, rồi về đến nhà ở Tulkarm lúc rạng sáng. Anh liên tục phải né các cuộc đột kích của quân đội Israel, những khu định cư phải vòng tránh và trên hết là những trạm kiểm soát khó lường — nơi có thể gây trễ hàng giờ, nơi lính Israel có vũ trang có thể khám xét anh hoặc xe anh.

Suốt nhiều thập niên, Israel hạn chế hoặc cấm xe của người Palestine lưu thông trên nhiều trục đường chính xuyên Bờ Tây, trong khi xe của người Israel đi lại tự do. Các ứng dụng dẫn đường phổ biến như Google Maps không phản ánh bất kỳ điều nào trong số đó. Chúng không đánh dấu 942 trạm kiểm soát, cổng chắn và rào cản khác đang chia cắt vùng lãnh thổ này, mà mặc định chọn tuyến đường mà thuật toán cho là nhanh nhất — nhiều tuyến trong số đó đi qua các khu định cư và vùng do Israel kiểm soát. Một tài xế Palestine làm theo chỉ dẫn của chúng có thể bị bắt, bị phạt hoặc bị bắn.

Việc len lỏi qua những cung đường bất định ấy, đêm này qua đêm khác, bào mòn Hattab. Anh biết mình không phải người duy nhất. “Mọi người sợ rời khỏi tỉnh của mình,” anh nói. Cốt lõi của nỗi sợ ấy là một khoảng trống thông tin. Vậy nên anh bắt đầu tìm cách lấp đầy nó, cho chính mình và cho mọi người Palestine khác ở Bờ Tây.

“Road Conditions” ra đời và lớn lên nhờ cộng đồng

Bảy năm trước, Hattab lập một nhóm Telegram tên “Road Conditions” (Tình trạng đường). Ý tưởng là để mọi người chia sẻ với nhau thông tin về hoạt động ở các trạm kiểm soát — cảnh báo nhau về tắc nghẽn, phong tỏa, về sự hiện diện của người định cư hay quân đội, và cả bạo lực. Hattab đăng link vào các nhóm tin tức địa phương rồi chờ. Ban đầu người tham gia nhỏ giọt, rồi khi các trạm kiểm soát bắt đầu nhân lên từ năm 2022 và tình trạng trễ nải trầm trọng hơn, dòng người gia nhập thành lũ.

Khi càng nhiều người tham gia Road Conditions, áp lực lên Hattab càng lớn. Mỗi khi các trạm kiểm soát phong tỏa những thành phố lớn, số người dùng có thể tăng vọt, đôi khi thêm vài nghìn người cùng lúc. Hàng chục người đi đường hỏi về cùng một trạm, và câu trả lời đổ về cùng lúc: “Thông,” “mở,” “đóng.” Cả ba đều có thể đúng trong cùng một giờ. “Mười phút là một quãng thời gian dài,” Hattab nói. “Mọi thứ thay đổi tức thì.” Các câu hỏi dồn hết về anh, hàng nghìn tin nhắn mỗi ngày. “Lúc đầu,” anh kể, “tôi gần như không ngủ.”

Kênh Telegram “Road Conditions” do Hattab lập

Khi Hattab khởi động Road Conditions, đồng hồ công-tơ-mét xe anh chỉ 70.000 km. Trong vòng bốn năm, con số ấy thành 274.000 km — trên một vùng lãnh thổ chỉ dài chưa đầy 130 km từ đầu này đến đầu kia. Tương đương với việc lái xe vòng quanh Trái Đất hơn năm lần mà chưa từng rời khỏi Bờ Tây.

Điều khởi đầu như một công cụ dựa vào đám đông để mọi người giúp nhau đi lại ở Bờ Tây bị chiếm đóng đang dần trở thành một tiện ích thiết yếu. Để giữ Road Conditions đáng tin cậy, ngay sau khi lập nhóm năm 2019, Hattab đóng phần chat công khai và đề nghị những người đóng góp tích cực nhất làm điều hành viên. Hơn một chục tình nguyện viên hiện vận hành kênh. Tài xế từ mọi ngóc ngách Bờ Tây gửi báo cáo cho họ, thường kèm ảnh hoặc video. Điều hành viên kiểm chứng bằng cách hỏi người khác ở hiện trường, đối chiếu với các trang địa phương khác, hoặc tự lái xe qua cung đường đó.

Khi Road Conditions lớn lên, người dùng bắt đầu hỏi về đường ở những thành phố Hattab chưa từng đến. Không có thông tin nào được đăng lên trước khi anh hoặc các điều hành viên kiểm tra. Trước khi thông báo một trạm kiểm soát đóng, họ cần biết nó ở đâu, hỏi ai để xác minh, và tài xế có thể đi tuyến nào thay thế. Vì vậy, suốt sáu tháng, Hattab dùng những ngày nghỉ để lái xe không mục đích. “Tôi lên xe, để mình lạc đường, lạc tới đâu thì tới,” anh kể. Anh dừng lại hỏi người địa phương tên của từng trạm kiểm soát và từng tuyến đường tránh, cho đến khi giữ trong đầu toàn bộ bản đồ các tuyến thay thế.

Anas Hattab, người sáng lập “Road Conditions”

Từ công cụ cộng đồng thành hạ tầng thông tin thiết yếu

Sau ngày 7 tháng 10 năm 2023, một tình cảnh vốn đã nguy hiểm trở thành khủng hoảng. Một cuộc điều tra công bố hồi tháng 9, phối hợp cùng Palestine Reporting Lab, Arab Reporters for Investigative Journalism và Lighthouse Reports, cho thấy thời gian trễ tại các trạm kiểm soát đã tăng hơn 50% kể từ đó. Phân tích cho thấy người đi đường trung bình ở Bờ Tây giờ mất khoảng 77 giờ mỗi năm để đi đường vòng né trạm kiểm soát. Những thị trấn từng chỉ cách nhau 10 phút lái xe nay bị chia cắt bởi các cổng chắn và rào cản, biến chuyến đi thành hành trình dài hàng giờ. Để có phân tích ấy, nhóm phóng viên phải đi tìm dữ liệu về các trạm kiểm soát — thời điểm mở, thời điểm đóng. Không có dữ liệu chính thức nào tồn tại. Vì vậy, nhóm đã tìm đến nhóm Telegram mà Hattab xây dựng, thu thập các cập nhật bắt nguồn từ Road Conditions để tạo ra một cơ sở dữ liệu toàn diện về cách các trạm kiểm soát vận hành.

Không lâu sau tháng 10 năm 2023, Hattab đang lái xe về nhà lúc 2 giờ sáng thì một binh lính ở trạm kiểm soát gần thành phố Qalqilya chặn anh lại và lấy điện thoại. Người lính lướt qua khoảng 20.000 bức ảnh mà Hattab đã nhận được trên nhóm, chụp cảnh giao thông quanh các trạm kiểm soát. “Anh đã chụp một khu vực quân sự!” người lính nói, rồi bước sang một bên nói chuyện qua bộ đàm với một sĩ quan. Người lính quay lại, ra lệnh cho Hattab xóa hết mọi thứ. “Tôi bắt đầu xóa, hết sức ngây thơ,” Hattab kể. Anh đã xóa hàng nghìn bức ảnh trước khi người lính quay lại và bảo anh đi.

“Tôi luôn đảm bảo không để lộ xe quân sự, không để lộ một người lính nào,” Hattab nói.

Hattab nghỉ việc ở tờ báo và nhận làm nhân viên kinh doanh cho một công ty thiết bị xây dựng, vì công việc đó đưa anh lên một cung đường mới mỗi ngày. “Mục đích của tôi không phải bán hàng,” anh nói. “Mà là Road Conditions.”

Nguy hiểm rình rập trên từng cung đường

Những người định cư Israel, sống trong gần 150 khu định cư chính thức và thêm 185 “tiền đồn” mới được lập ở Bờ Tây từ năm 2023 — tất cả đều bất hợp pháp theo luật quốc tế — trong những năm gần đây đã trở thành mối đe dọa hằng ngày. Tháng 3 năm 2025, tại ngã ba Yitzhar trên Quốc lộ 60, gần Nablus, Hattab chứng kiến một người định cư chặn ngay trước mặt mình chiếc xe tải chở hạt cà phê, bước xuống và đánh tài xế giữa đường. “Hắn gào thét, chửi bới, có vũ khí, đánh tài xế, túm lấy anh ta, đấm, rồi lại túm lấy,” anh kể. Hattab đăng thông tin lên nhóm. Năm đó, Ủy ban Chống Định cư và Xây tường ghi nhận gần 5.443 vụ tấn công của người định cư. Trong tám tháng đầu năm 2026, con số được ghi nhận khoảng 4.766 vụ.

Vào 4 giờ sáng một ngày tháng 1 năm 2025, tin tức lan truyền về lực lượng Israel trên con đường ra khỏi thành phố Tulkarm. Đến 7 giờ, không ai biết họ còn ở đó hay không, và không ai muốn là người đi kiểm chứng.

Hôm đó Hattab đang đi từ nhà ở Tulkarm đến Ramallah. Anh khởi động xe. Anh rẽ vào con đường mà mọi người đang hỏi về nó và chạy chậm, quan sát phía trước. Đường thông. Anh đăng lên nhóm. “Ơn Chúa, lần này dễ dàng,” anh nói.

Hattab cho rằng giờ anh biết đường sá rõ hơn gần như bất kỳ ai. Khi một ngã tư lớn đóng, anh có thể dự đoán những điểm đóng tiếp theo trên cả một hành lang, “như quân domino,” anh nói. “Cứ nghĩ đến lũ kiến. Ông dùng một cây tăm vạch đường cho chúng trên mặt đất.”

Những người kế nghiệp và gánh nặng không lương

Không có hỗ trợ từ thể chế nào và còn hai con nhỏ, đôi khi Hattab tự hỏi liệu mình có thể tiếp tục: “Người ta phải cho gia đình cuộc sống tốt nhất, chứ không phải từ bỏ thu nhập ổn định vì một nhóm Telegram.” Với anh, nó đã vượt xa điều đó.

Những nhà sáng tạo khác cũng đã nhảy vào cuộc. Năm 2025, hai kỹ sư máy tính Musab Nuirat và Ahmed Gharib ra mắt A Ween Rayeh (Bạn đang đi đâu?). Đây là ứng dụng Palestine tổng hợp dữ liệu để tạo bản đồ nhiệt giao thông theo thời gian thực. Theo thống kê của Nuirat, đây là nỗ lực thứ bảy của người địa phương nhằm xây một hệ thống dẫn đường khả dụng ở Bờ Tây. Và như gần như mọi nỗ lực khác, A Ween Rayeh dựa vào dữ liệu của Hattab để cập nhật bản đồ.

Hattab hiểu rõ tầm quan trọng của thứ mình gây dựng. Nên anh vẫn tiếp tục. Anh biết hoạt động này lẽ ra phải lớn gấp mười lần. Và anh biết mình lẽ ra có thể trả thù lao cho các điều hành viên. Nhưng vì bản thân cũng là tình nguyện viên, anh không có cách nào trả cho họ. “Tôi không thể cho họ gì hơn một lời cảm ơn,” anh nói.

Hattab coi đó là bổn phận của mình. “Anh biết tài xế taxi chở bao nhiêu sinh mạng trên xe, nên phải lái cẩn thận chứ? Nguyên tắc cũng vậy.” Sai sót vẫn xảy ra, không ai có thể xác minh mọi cập nhật theo thời gian thực. “Suy cho cùng,” anh nói, “chẳng phải chúng ta đang sống ở đất nước này với rủi ro của chính mình hay sao?”