Người dùng toàn cầu ngày càng bi quan về tác động của mạng xã hội đối với nền dân chủ

Trong nhiều năm qua, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống thông tin toàn cầu. Nhưng theo một khảo sát mới của Pew Research Center thực hiện tại 37 quốc gia, ngày càng nhiều người tin rằng các nền tảng này đang gây tổn hại cho nền dân chủ.

Biểu đồ khảo sát về tác động của mạng xã hội đối với dân chủ

Xu hướng tiêu cực lan rộng toàn cầu

Khảo sát được thực hiện với 42.151 người tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ từ ngày 8/2 đến 13/5/2026, cùng dữ liệu bổ sung từ Mỹ. Kết quả cho thấy tại hầu hết các quốc gia có dữ liệu so sánh theo thời gian, tỷ lệ người cho rằng mạng xã hội gây hại cho dân chủ đã tăng đáng kể so với năm 2022 hoặc 2023.

Tại Mỹ, 64% người trưởng thành nói rằng mạng xã hội là điều tồi tệ đối với nền dân chủ. Con số này không thay đổi so với năm 2022, nhưng nhiều quốc gia khác đang dần "bắt kịp" Mỹ trong cách nhìn nhận tiêu cực.

Một điểm đáng chú ý là mức độ bi quan có xu hướng tỷ lệ thuận với mức thu nhập quốc gia. Bảy quốc gia có ít nhất một nửa dân số cho rằng mạng xã hội gây hại cho dân chủ đều thuộc nhóm giàu nhất được khảo sát, gồm Australia, Canada, Pháp, Đức, Hà Lan, Vương quốc Anh và Mỹ.

Tại các quốc gia có GDP bình quân đầu người thấp hơn, người dân lại có cái nhìn tích cực hơn về mạng xã hội. Ở Ghana, Kenya, Nigeria, Philippines và Thái Lan, khoảng ba phần tư số người được hỏi hoặc hơn cho rằng mạng xã hội tốt cho dân chủ.

Tính trung bình trên 37 quốc gia, 55% người được hỏi đánh giá mạng xã hội có tác động tích cực đến dân chủ, trong khi 35% cho rằng tác động là tiêu cực.

Hai mặt của nền tảng số

Người dân ở nhiều quốc gia dường như nhìn nhận mạng xã hội theo cả hai chiều hướng. Trung bình 77% số người được hỏi cho rằng Internet và mạng xã hội giúp con người hiểu biết hơn về các sự kiện thời sự. Khoảng 60% nói rằng chúng đem lại cho người dân tiếng nói có ý nghĩa hơn trong chính trị.

Biểu đồ về tác động tích cực và tiêu cực của mạng xã hội

Tuy nhiên, cũng có tới 79% tin rằng mạng xã hội khiến con người dễ bị thao túng bởi thông tin sai lệch và tin đồn hơn, trong khi 68% cho rằng nó khiến quan điểm chính trị của mọi người trở nên chia rẽ hơn.

Nhận thức về sự chia rẽ chính trị do mạng xã hội gây ra đang gia tăng ở nhiều nước, với mức tăng hai chữ số tại Ba Lan, Đức, Pháp, Nhật Bản, Tây Ban Nha, Vương quốc Anh, Hungary và Malaysia. Tại Mỹ, 81% người được hỏi cho rằng mạng xã hội làm gia tăng chia rẽ chính trị, gần như không đổi so với con số 79% của năm 2022. Đáng chú ý, không có khác biệt đáng kể giữa cử tri hai đảng tại Mỹ về vấn đề này.

Khoảng cách thế hệ và trình độ học vấn

Yếu tố tuổi tác tạo ra khác biệt rõ rệt trong cách nhìn nhận. Người trẻ ở hầu hết các quốc gia có xu hướng lạc quan hơn về tác động của mạng xã hội đối với dân chủ.

Tại Vương quốc Anh, 60% người từ 18 đến 34 tuổi cho rằng mạng xã hội tốt cho dân chủ, so với chỉ 31% ở nhóm từ 50 tuổi trở lên. Tại Mỹ, tỷ lệ này là 44% ở nhóm dưới 35 tuổi và 28% ở nhóm từ 50 tuổi trở lên.

Biểu đồ về việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội theo quốc gia

Người trẻ cũng là nhóm nhìn thấy rõ cả mặt tích cực lẫn tiêu cực của mạng xã hội: họ vừa cho rằng nó giúp con người hiểu biết và có tiếng nói hơn, vừa tin rằng nó khiến xã hội chia rẽ và dễ bị thao túng hơn. Trình độ học vấn cũng có xu hướng tương tự khi người có học vấn cao hơn thường đánh giá tích cực hơn.

Facebook vẫn dẫn đầu toàn cầu

Về mức độ sử dụng nền tảng, Facebook tiếp tục là mạng xã hội phổ biến nhất trong số năm nền tảng được khảo sát, với trung bình 69% người dùng. Tiếp theo là Instagram (51%), TikTok (40%), còn X (trước đây là Twitter) và Snapchat cùng đạt 18%.

Sự khác biệt này cho thấy bức tranh mạng xã hội toàn cầu vẫn khá đa dạng, dù Facebook duy trì vị thế thống trị ở phần lớn các quốc gia được khảo sát.

Ý nghĩa với Việt Nam

Dù Việt Nam không nằm trong danh sách 37 quốc gia được khảo sát lần này, kết quả nghiên cứu vẫn đáng để tham chiếu. Việt Nam là một trong những thị trường mạng xã hội sôi động nhất khu vực với tỷ lệ người dùng Facebook, TikTok và YouTube rất cao.

Việc người dân ở các nước thu nhập thấp và trung bình có xu hướng đánh giá tích cực hơn về mạng xã hội cho thấy vai trò của các nền tảng này trong việc mở rộng tiếp cận thông tin và tạo không gian cho tiếng nói cộng đồng. Song song đó, những lo ngại về thông tin sai lệch, thao túng nhận thức và chia rẽ quan điểm cũng là vấn đề mà cả cơ quan quản lý và người dùng Việt Nam cần quan tâm.

Cuộc khảo sát của Pew cho thấy một nghịch lý quen thuộc: mạng xã hội vừa là công cụ trao quyền cho người dân, vừa là môi trường dễ bị lợi dụng. Cách các quốc gia cân bằng giữa hai mặt này sẽ định hình tương lai của không gian số toàn cầu trong những năm tới.