Nhà báo bị ICE bắn và giam giữ gần 300 ngày: Khi tự do báo chí bị chà đạp giữa lòng nước Mỹ

Trong một vụ việc gây chấn động về tự do báo chí tại Hoa Kỳ, nhà báo độc lập Carlitos Ricardo Parias, người sáng lập kênh Richard Noticias LA với hơn 100.000 người theo dõi trên TikTok, đã bị lực lượng Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) bắn bị thương rồi đưa vào trung tâm giam giữ tại Adelanto, California. Anh hiện đã cận kề mốc 300 ngày bị giam giữ trong điều kiện bị cáo buộc là thiếu chăm sóc y tế và môi trường sống tồi tệ. Vụ việc đặt ra những câu hỏi lớn về quyền của nhà báo khi tác nghiệp, cũng như về cách chính phủ Mỹ đối xử với người nhập cư không có giấy tờ trong bối cảnh chiến dịch trấn áp di trú.

Sự việc bắt đầu từ một buổi tác nghiệp bình thường

Vào ngày 13/6/2025, Parias đến hiện trường một cuộc truy quét người nhập cư ở khu vực Nam Los Angeles để ghi hình như thường lệ. Theo lời kể của các nhân chứng, một nhân viên liên bang đã lái xe đâm vào anh. Parias sau đó bị còng tay và để lại trên vỉa hè trong khi các nhân viên tiếp tục công việc của họ. Các video ghi lại cho thấy anh kêu đau đớn và ôm chân bị thương, nhưng không được nhân viên nào chăm sóc y tế. Mãi đến khi một người dân tốt bụng đưa anh đến bệnh viện, anh vẫn còn bị còng tay.

Vụ nổ súng trong lúc bị vây bắt

Bốn tháng sau, vào tháng 10/2025, Parias đang lái xe trên một con phố gần trung tâm Los Angeles thì bị nhiều xe không biển số vây quanh. Ngay lập tức, những người đàn ông đeo mặt nạ — hóa ra là nhân viên liên bang — đập vỡ cửa kính xe anh. Trong lúc hoảng loạn, Parias nhấn ga nhưng xe anh nhỏ và bị kẹp giữa nhiều xe SUV lớn nên không thể di chuyển. Một nhân viên cố mở cửa ghế phụ, lóng ngóng rút súng và bắn trúng khuỷu tay anh. Một cảnh sát liên bang cũng bị trúng đạn nhưng may mắn không nguy hiểm đến tính mạng.

Các công tố viên ban đầu buộc tội Parias tấn công nhân viên liên bang, nhưng các video từ người qua đường và camera cơ thể của chính các nhân viên cho thấy câu chuyện hoàn toàn khác. Thẩm phán cuối cùng đã bác bỏ toàn bộ cáo buộc vì chính phủ đã vi phạm quyền hiến định của anh.

Điều kiện giam giữ tồi tệ tại Adelanto

Sau khi được xuất viện vẫn còn trong tình trạng dùng morphin, Parias bị đưa thẳng đến trung tâm giam giữ liên bang và rồi chuyển đến Adelanto ICE Processing Center — một cơ sở tư nhân ở giữa sa mạc California, cách Los Angeles hàng giờ lái xe. Tại đây, anh phải sống trong điều kiện bị cáo buộc là khắc nghiệt: gián bò trong phòng giam, nước uống có chứa sinh vật giống giun, và vết thương do đạn bắn chỉ được điều trị bằng vitamin D và thuốc giảm đau thông thường.

Dù trong cảnh tù đày, Parias vẫn tiếp tục công việc nhà báo. Anh dùng video ghi lại qua người thăm nuôi và lời kể của các tù nhân khác để phơi bày điều kiện sống tồi tệ mà anh và những người bị giam giữ khác phải chịu đựng. Hạ nghị sĩ Sydney Kamlager-Dove (Dân chủ, California), người đã đến thăm Parias vào tháng 5, mô tả cánh tay anh "trông như sắp phải cắt cụt". Điều này đã thúc đẩy bà đề xuất luật về chăm sóc y tế tại các cơ sở giam giữ người nhập cư.

Một kỷ lục đáng buồn về tự do báo chí

Parias đã vượt qua kỷ lục 226 ngày của nhà báo tự do Josh Wolf (năm 2007) — trước đây được coi là khoảng thời gian dài nhất một nhà báo bị giam giữ tại Mỹ vì bảo vệ nguồn tin. Số ngày anh bị giam giữ hiện đã vượt xa mọi trường hợp từng được ghi nhận trong lịch sử báo chí Mỹ.

"Chính phủ có quyền thực thi luật nhập cư và truy tố tội phạm, nhưng điều đó không xóa bỏ Tu chính án thứ nhất. Nhà báo không mất quyền của họ vì thiếu tư cách cư trú. Và chính phủ không thể khiến một nhà báo biến mất chỉ bằng cách nhốt anh ta trong xà lim."

Vụ việc có liên quan gì đến độc giả công nghệ?

Mặc dù đây là một vụ việc chính trị – xã hội, nhưng nó liên quan mật thiết đến một khía cạnh quan trọng của kỷ nguyên số: quyền của người sáng tạo nội dung và nhà báo công dân. Parias không làm việc cho một tờ báo lớn nào, anh xây dựng sự nghiệp từ nền tảng TikTok — một biểu tượng của kỷ nguyên truyền thông xã hội. Vụ việc của anh đặt ra câu hỏi: Trong thời đại mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành nhà báo công dân với một chiếc điện thoại thông minh, các quyền bảo vệ nhà báo liệu có được áp dụng cho họ hay chỉ dành cho những người làm việc cho các tổ chức truyền thông lâu đời?

Trung tâm giam giữ ICE Adelanto tại California

Bên cạnh đó, vụ việc cũng làm nổi bật vai trò của công nghệ giám sát kỹ thuật số: Các nhân viên ICE đã vào phòng an ninh của một trung tâm thương mại gần đó để tải xuống video giám sát vào ổ USB và xóa khỏi hệ thống — một minh chứng rõ ràng về cách dữ liệu số có thể bị thao túng để che giấu sự thật. Các video do chính người dân quay lại bằng điện thoại đã trở thành bằng chứng quan trọng giúp bác bỏ cáo buộc chống lại Parias.

Tương lai bất định

Chính phủ Mỹ hiện cho biết sẽ chuyển Parias đến một cơ sở ở San Diego để "được chăm sóc y tế tốt hơn", nhưng động thái này cũng sẽ khiến việc thăm nuôi và liên lạc với luật sư trở nên khó khăn hơn — đồng thời chấm dứt hoạt động đưa tin của anh về điều kiện tại Adelanto.

Parias vẫn đang chờ xét xử thủ tục trục xuất. Vụ việc của anh là một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng, ngay cả ở một trong những nền dân chủ lớn nhất thế giới, quyền tự do báo chí vẫn có thể bị đe dọa nghiêm trọng — đặc biệt là khi nhà báo thuộc các nhóm yếu thế trong xã hội.