Nhật Bản lần đầu có hơn 100.000 người sống thọ từ 100 tuổi trở lên

Nhật Bản vừa ghi dấu một cột mốc chưa từng có khi số người từ 100 tuổi trở lên lần đầu vượt ngưỡng 100.000. Theo số liệu từ Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, cả nước hiện có 107.677 người sống thọ trăm tuổi, mức cao nhất trên toàn cầu, trong đó 88% là nữ giới.

Người phụ nữ cao tuổi nhất là cụ Kishimoto Fuyo, 114 tuổi, sống tại thành phố Kyoto. Người đàn ông cao tuổi nhất là cụ Kato Hikaru, 112 tuổi, ở tỉnh Kumamoto.

Người cao tuổi tại Nhật Bản

Y học và công nghệ góp phần kéo dài tuổi thọ

Bộ trưởng Y tế Kenichiro Ueno bày tỏ vui mừng trước kết quả này, đồng thời nhấn mạnh vai trò của những tiến bộ trong y học và công nghệ đối với việc nâng cao tuổi thọ người dân. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo về thách thức duy trì một hệ thống an sinh xã hội bền vững khi tỷ lệ dân số già tăng nhanh.

Các chuyên gia cho rằng tuổi thọ cao của người Nhật đến từ nhiều yếu tố, trong đó có chế độ ăn uống lành mạnh và lối sống năng động. Ẩm thực Nhật Bản chủ yếu gồm cá, rau và cơm, với lượng chất béo bão hòa thấp hơn nhiều chế độ ăn phương Tây. Người cao tuổi nước này cũng thường xuyên đi bộ, sử dụng giao thông công cộng, đạp xe và tập các bài kéo giãn cơ.

Nhật Bản đã già hóa dân số trong nhiều năm, đến mức doanh số bán bỉm cho người lớn đã vượt bỉm cho trẻ sơ sinh suốt hơn một thập kỷ qua.

Sự dịch chuyển nhân khẩu học này cũng mở ra thị trường cho các sản phẩm công nghệ phục vụ người cao tuổi. Nhiều doanh nghiệp đã phát triển khung xương trợ lực (exoskeleton) giúp hỗ trợ vận động các bộ phận cơ thể, cùng kính tự động điều chỉnh tiêu cự dành cho người mắt kém.

Thiết bị công nghệ hỗ trợ người cao tuổi

Bài toán nhân khẩu học chưa có lời giải

Đằng sau cột mốc đáng tự hào là một nghịch lý đáng lo ngại. Để duy trì dân số ổn định, mỗi phụ nữ cần sinh trung bình 2,1 con. Năm ngoái, tỷ lệ sinh của Nhật Bản giảm xuống mức kỷ lục 1,14. Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia dự báo tổng dân số nước này sẽ giảm còn 87 triệu người vào năm 2070, tức giảm khoảng 30% so với đỉnh 128 triệu người năm 2008.

Hiện người từ 65 tuổi trở lên chiếm khoảng 30% dân số và dự kiến sẽ chiếm gần 40% vào năm 2070. Giới chức Nhật Bản gọi xu hướng này là một "cuộc khủng hoảng hiện hữu", khi Thủ tướng Sanae Takichi mô tả sự sụt giảm dân số là một "tình trạng khẩn cấp thầm lặng".

Năm 2025, dân số Nhật Bản giảm ở 47/47 tỉnh thành, ngoại trừ hai địa phương, và tốc độ suy giảm đang ngày càng nhanh. Nhiều chương trình và gói trợ cấp khuyến khích sinh đẻ của chính phủ dường như chưa phát huy hiệu quả. Các chuyên gia lý giải nguyên nhân rất phức tạp, từ tỷ lệ kết hôn thấp, ngày càng nhiều phụ nữ tham gia lực lượng lao động, cho đến chi phí nuôi con tăng cao. Nhập cư có tăng trong những năm gần đây nhưng người nước ngoài chỉ chiếm khoảng 3% dân số, trong khi phản đối tiếp nhận thêm lao động nhập cư cũng gia tăng.

Dân số Nhật Bản già hóa

Từ 153 người đến hơn 100.000 người

Khi Nhật Bản bắt đầu khảo sát người trăm tuổi vào năm 1963, cả nước chỉ có 153 người từ 100 tuổi trở lên. Con số này tăng lên 1.000 người vào năm 1981 và đạt 10.000 người vào năm 1998. Số liệu mới nhất được công bố trước ngày lễ "Kính lão" thường niên của Nhật Bản, dịp mà chính phủ gửi thư chúc mừng và tặng chén sake truyền thống cho những người tròn 100 tuổi.

Đáng chú ý, một số nghiên cứu trước đây từng đặt dấu hỏi về độ tin cậy của các số liệu người trăm tuổi trên toàn cầu, cho rằng lỗi dữ liệu, hồ sơ công thiếu chính xác và giấy khai sinh thất lạc có thể khiến con số bị thổi phồng. Một cuộc kiểm tra hộ tịch của chính phủ Nhật Bản năm 2010 phát hiện hơn 230.000 người được ghi là từ 100 tuổi trở lên nhưng không xác định được tung tích, một số đã qua đời từ nhiều thập kỷ trước. Nguyên nhân được cho là do việc lưu trữ hồ sơ thiếu nhất quán, cùng nghi ngờ rằng một số gia đình cố tình giấu việc người thân cao tuổi đã mất để tiếp tục nhận lương hưu.

Câu chuyện của Nhật Bản là lời cảnh báo cho nhiều quốc gia châu Á đang già hóa nhanh, trong đó có Việt Nam. Khi tuổi thọ tăng lên nhờ tiến bộ công nghệ và y tế, áp lực lên hệ thống hưu trí, chăm sóc sức khỏe và lực lượng lao động cũng lớn dần — một bài toán mà công nghệ có thể hỗ trợ phần nào, nhưng không thể thay thế các chính sách dân số dài hạn.