Nhìn lại lịch sử giao diện máy tính qua bộ sưu tập ảnh chụp màn hình hệ điều hành cổ điển

Trong thế giới công nghệ hiện đại, nơi các giao diện người dùng (UI) trở nên mượt mà và trực quan như ngày nay, việc nhìn lại quá khứ đôi khi mang lại những cảm xúc hoài niệm thú vị. Một bộ sưu tập các ảnh chụp màn hình (screenshot) từ các hệ điều hành máy tính để bàn cổ điển vừa được chia sẻ đã tái hiện lại lịch sử phát triển rực rỡ của ngành phần mềm, từ những ngày sơ khai của giao diện đồ họa cho đến sự ra đời của các nền tảng hiện đại.

Visi On 1.0 trên Turbo XT Clone

Những bước đi chập chững của giao diện đồ họa

Bộ sưu tập mở đầu với những hình ảnh về các hệ thống tiền thân của giao diện đồ họa mà chúng ta vẫn sử dụng. Một trong những hình ảnh đáng chú ý là Visi On 1.0 chạy trên máy Turbo XT Clone. Đây là một trong những hệ điều hành dành cho máy tính cá nhân (PC) sớm nhất tích hợp giao diện đồ họa, đặt nền móng cho các môi trường desktop sau này.

Cũng trong giai đoạn này, GEM Desktop (Graphical Environment Manager) là một cái tên không thể bỏ qua. Hình ảnh chụp GEM Desktop 1.2 ở chế độ 16 màu EGA cho thấy vẻ đẹp đơn giản nhưng hiệu quả của thời kỳ đó. Tuy nhiên, lịch sử của GEM cũng gắn liền với một sự kiện pháp lý nổi tiếng: vụ kiện của Apple chống lại Digital Research (DRI) về vấn đề "look and feel" (vẻ ngoài và cảm giác). Sau khi Apple thắng kiện, các phiên bản GEM sau đó đã phải thay đổi thiết kế đáng kể, loại bỏ các cửa sổ chồng chéo và thùng rác để tránh vi phạm bản quyền, khiến giao diện trở nên hạn chế hơn.

Môi trường SunOS trên máy trạm Sun

Kỷ nguyên của các Workstation và Unix

Trong khi PC đang đấu tranh với các giới hạn phần cứng và màu sắc, thế giới của các máy trạm (workstation) Unix đang phát triển rực rỡ với các giao diện tiên tiến. Bộ sưu tập giới thiệu những hình ảnh quý giá từ Sun 3/60 chạy SunOS 3.5 với môi trường SunView và OpenLook, hay DEC VAXstation 2000 chạy VWS (VAX Windowing System).

Những hệ thống này thường sở hữu khả năng đồ họa vượt trội so với PC cùng thời điểm. Hình ảnh về HP Integral PC chạy HP-UX 5.0 hay SGI IRIS 3130 với phần mềm GL2-W3.6 cho thấy các kỹ sư và nhà khoa học thời đó đã làm việc với các công cụ mạnh mẽ như thế nào. Các giao diện như X11 và Motif也开始 xuất hiện và định hình nên tiêu chuẩn cho các hệ thống Unix chuyên nghiệp.

Cuộc đua của Windows, OS/2 và sự chuyển giao của Mac

Bộ sưu tập cũng ghi lại những giai đoạn quan trọng trong cuộc chiến hệ điều hành trên nền tảng PC. Những ảnh chụp Windows/286 2.1 và Windows 3.0 cho thấy sự tiến hóa từ giao diện tiling (cửa sổ xếp lát) sang giao diện cho phép chồng chéo (overlapping windows), cùng với việc cải thiện khả năng hiển thị màu sắc từ 16 lên 256 màu. Đáng chú ý là hình ảnh OS/2 2.1 của IBM, một hệ điều hành từng được đánh giá cao về khả năng đa nhiệm và xử lý đồ họa, nhưng cuối cùng đã không thể thắng thế trước Windows.

HP Integral PC với HP-UX

Ở phía bên kia của chiến tuyến, lịch sử của Apple cũng được tái hiện qua những phiên bản thử nghiệm thất bại như Copland và sự chuyển giao đau đớn sang Rhapsody trước khi Mac OS X ra đời. Những hình ảnh về NeXTSTEP – hệ điều hành của Steve Jobs khi ông rời Apple – cho thấy rõ ràng nguồn gốc của giao diện macOS hiện đại mà chúng ta vẫn thấy ngày nay, đặc biệt là tính năng Column Browser (duyệt theo cột) đặc trưng.

Những hệ thống "người khổng lồ" đã ngủ quên

Ngoài những tên tuổi lớn, bộ sưu tập còn nhắc nhở chúng ta về những hệ thống phần cứng và phần mềm độc đáo nhưng đã bị lãng quên. BeOS với giao diện cực kỳ mượt mà và khả năng đa nhiệm thời gian thực từng được coi là "hy vọng" của giới kỹ thuật, nhưng cuối cùng cũng biến mất. Hay như AmigaOS trên máy Amiga 3000, với khả năng hiển thị 4096 màu (HAM mode) đã vượt xa các đối thủ cùng thời.

Những bức ảnh này không chỉ là những kỷ niệm kỹ thuật số, mà còn là những trang sử sống động, cho thấy sự sáng tạo không giới hạn của các kỹ sư phần mềm trong quá khứ. Từ những màn hình đơn sắc với các dòng lệnh (command line) đến các giao diện 3D đầy màu sắc, hành trình này đã định hình nên cách chúng ta tương tác với máy tính ngày nay.