Những sợi cáp kết nối thế giới: "Đám mây" thực ra nằm dưới đáy biển

Internet thường được ví như không khí — hiện hữu khắp nơi, vô chủ và miễn phí. Nhưng thực tế hoàn toàn ngược lại: mọi dữ liệu xuyên lục địa đều di chuyển qua khoảng 1,5 triệu km cáp quang biển thuộc sở hữu của một nhóm nhỏ các tập đoàn. Bài viết hé lộ cuộc cách mạng thầm lặng khi các "gã khổng lồ" nội dung như Google và Meta đang dần thâu tóm hạ tầng quan trọng bậc nhất hành tinh này.

Cáp quang biển được kéo lên từ đại dương

Internet không phải là "mây", mà là cáp

Ở rìa phía đông bắc của La Línea de la Concepción, trên một bãi biển Địa Trung Hải cằn cỗi tên El Burgo–Torrenueva, có một tháp canh cổ từ thế kỷ 16 và không có gì khác. Nhưng bên dưới lớp cát dày hai mét, một sợi cáp quang từ biển đi vào và biến thành internet. Đây là điểm khởi đầu của tuyến cáp băng qua eo biển Gibraltar đến Ceuta — thành phố tự trị của Tây Ban Nha nằm trên bờ biển Bắc Phi.

Khi nói về internet, chúng ta thường nghĩ đến vệ tinh. Thực tế, dữ liệu quốc tế gần như không đi qua vệ tinh mà di chuyển qua các sợi cáp quang biển — thứ tài sản rất thật và rất đắt tiền. Các điểm cập bờ lý tưởng cần có đáy biển thoải, dòng chảy nhẹ và ít tàu thuyền qua lại, khiến những bãi biển phù hợp thường trở thành nơi hội tụ của nhiều hệ thống cáp cùng lúc.

Cấu tạo của một sợi cáp biển

Khác với cáp Ethernet hay cáp quang thông thường, cáp biển có đường kính khoảng 25mm và nặng tới 1,4 tấn mỗi km. Phần lõi chứa dữ liệu chỉ là một bó sợi thủy tinh mảnh như tóc người. Toàn bộ phần còn lại được thiết kế để bảo vệ lõi này khỏi môi trường khắc nghiệt dưới đáy đại dương:

• Lõi sợi quang nằm trong gel chống thấm, bọc bởi ống đồng hoặc nhôm mỏng
• Lớp polycarbonate và rào cản nước bằng nhôm
• Lớp thép bện tạo độ bền kéo
• Lớp polyethylene bên ngoài chống thấm

Lớp đồng đóng vai trò truyền điện: do tín hiệu ánh sáng suy yếu dần, cứ mỗi 50-80 km lại có một bộ khuếch đại (repeater) cần nguồn điện từ 3.000 đến 15.000 volt DC được truyền từ hai đầu bờ. Gần bờ, cáp được gia cố thêm lớp giáp thép mạ kẽm, đường kính tăng lên 50mm và được chôn sâu 1-2 mét dưới đáy biển để tránh neo tàu và lưới đánh cá.

Cấu trúc và quy trình lắp đặt cáp quang biển

Ai đang sở hữu hạ tầng này?

Toàn bộ ngành công nghiệp cáp biển chỉ xoay quanh bốn nhà cung cấp: SubCom (Mỹ), Alcatel Submarine Networks (Pháp), NEC (Nhật) và HMN Technologies (Trung Quốc). Một hệ thống xuyên Đại Tây Dương dài 7.000 km thường tiêu tốn khoảng 250 triệu USD, trong khi tuyến xuyên Thái Bình Dương có thể lên tới 400 triệu USD. Chi phí mỗi km dao động từ 6.000 đến 20.000 USD, chưa kể chi phí sửa chữa 150-200 sự cố mỗi năm do lưới đánh cá và neo tàu gây ra.

Theo dữ liệu từ TeleGeography's Submarine Cable Map, điều bất ngờ nhất là thứ hạng các chủ sở hữu hàng đầu:

• Google – 34 tuyến cáp (dẫn đầu toàn cầu)
• Orange (Pháp) – 29 tuyến
• BT (Anh) – 22 tuyến
• Meta – 19 tuyến
• Microsoft – 7 tuyến, Amazon Web Services – 5 tuyến

Trong suốt lịch sử hạ tầng này, chủ sở hữu luôn là các công ty điện thoại như BT, AT&T, NTT. Giờ đây, Google sở hữu nhiều cáp biển hơn bất kỳ nhà mạng truyền thống nào, với Meta bám sát phía sau. Các công ty công nghệ đổ đầy lưu lượng đã quyết định tự sở hữu đường ống thay vì đi thuê.

Câu chuyện từ bãi biển Tây Ban Nha

Quay lại bãi biển ở La Línea, tuyến cáp mang tên Dos Continentes thuộc sở hữu của GTD — tập đoàn viễn thông Chile. Tuyến cáp dài 105 km này kết nối Ceuta với đất liền Tây Ban Nha, thay thế cho một liên kết cũ duy nhất từng khiến vùng lãnh thổ này đối mặt nguy cơ mất kết nối hoàn toàn.

Điều thú vị là toàn bộ hệ thống buộc phải chôn ngầm hoàn toàn: không được có bất kỳ cấu trúc nào nhô lên mặt đất. Du khách tắm biển trên chiếc cáp mang toàn bộ lưu lượng internet của một thành phố 85.000 người mà không hề hay biết. Việc tìm ra điểm cập bờ chính xác đòi hỏi lùng sục qua các văn bản hành chính, giấy phép môi trường và tọa độ UTM được chuyển đổi qua hệ thống đo đạc quốc gia Tây Ban Nha.

Bãi biển nơi cáp quang cập bờ tại La Línea

Bài học cho Việt Nam

Câu chuyện này mang ý nghĩa đặc biệt với Việt Nam — quốc gia có đường bờ biển dài hơn 3.200 km. Không nhiều người biết rằng toàn bộ kết nối internet quốc tế của chúng ta phụ thuộc vào một số điểm cáp bờ chiến lược tại Vũng Tàu, Đà Nẵng và Quảng Ninh. Các tuyến cáp như AAG, APG hay IA từng nhiều lần đứt gãy khiến tốc độ internet chậm lại đáng kể, cho thấy sự mong manh của hạ tầng số.

Với sự tham gia của Viettel Corporation (6 tuyến cáp) và VNPT International (4 tuyến) trong danh sách đồng sở hữu, Việt Nam đã bắt đầu ý thức về chủ quyền hạ tầng số. Nhưng câu hỏi lớn đặt ra: liệu chúng ta có đang đi đúng hướng khi các Tập đoàn công nghệ toàn cầu đang âm thầm kiểm soát "xương sống" của nền kinh tế số?

Kết luận

Điều thay đổi lớn nhất trong thập kỷ qua không phải là công nghệ mà là ai trả tiền. Trong một thế kỷ, các hệ thống cáp được xây dựng bởi các nhà mạng bán dung lượng cho nhau — tạo nên một tiện ích dùng chung với nhiều chủ sở hữu. Ngày nay, chủ sở hữu lớn nhất là một công ty quảng cáo (Google). Điều này thay đổi cách quản trị mạng lưới, và quan trọng hơn, nó diễn ra gần như hoàn toàn ngoài tầm mắt công chúng — một thực tế đáng lo ngại.

Với mỗi người sống gần biển, hãy thử tra cứu bản đồ cáp biển của TeleGeography — bạn có thể sẽ ngạc nhiên khi biết rằng "đám mây" bạn đang dùng mỗi ngày thực chất nằm ngay dưới chân mình.