NLnet tài trợ 67 dự án mã nguồn mở mới: Từ thiết kế chip, AI đến bảo mật mạng

NLnet, tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng với việc hỗ trợ các sáng kiến internet mở, vừa công bố tài trợ cho 67 dự án công nghệ mới. Các dự án này được lựa chọn thông qua ba quỹ khác nhau: NGI Zero Commons Fund, NGI TALER và NGI Fediversity, với mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái internet minh bạch, an toàn và đặt con người làm trung tâm.

Danh sách các dự án được tài trợ lần này vô cùng đa dạng, bao phủ toàn bộ ngăn xếp công nghệ (technology stack), từ phần cứng cấp thấp, hệ điều hành, giao thức mạng cho đến các ứng dụng người dùng cuối.

Công cụ thiết kế FPGA Apicula

Đổi mới phần cứng và thiết kế chip

Trong lĩnh vực phần cứng, nhiều dự án tập trung vào việc loại bỏ sự phụ thuộc vào nhà cung cấp (vendor lock-in) và nâng cao năng lực tính toán mã nguồn mở.

Dự án Apicula tiếp tục nhận hỗ trợ để phát triển chuỗi công cụ nguồn mở cho FPGA Gowin, đặc biệt là dòng GW5A phức tạp. Điều này giúp các kỹ sư có thể thiết kế phần cứng mà không bị gò bó bởi các công cụ độc quyền.

Hệ điều hành Redox OS

Một dự án đáng chú ý khác là DPU (Dot Product Unit), một khối IP phần cứng mã nguồn mở dành cho tính toán tích vô hướng hiệu quả trên nhiều định dạng số (INT8, FP8, BF16...). Đây là thành phần quan trọng để tăng tốc AI, tính toán khoa học và đồ họa.

Bên cạnh đó, dự án mikroPhone đang phát triển một chiếc điện thoại mở hoàn toàn (open hardware phone) kết hợp giữa ARM và RISC-V, tập trung tối đa vào quyền riêng tư và chủ quyền dữ liệu của người dùng. Thiết bị mã hóa Einszeit sử dụng mật mã One-Time Pad cũng nhận được tài trợ để cung cấp khả năng mã hóa lý thuyết là không thể phá vỡ.

Hệ điều hành và Trình duyệt Web mới

Cộng đồng mã nguồn mở cũng chứng kiến những bước tiến quan trọng trong việc phát triển các hệ điều hành và trình duyệt thế hệ mới.

Redox OS, hệ điều hành kiểu Unix viết bằng ngôn ngữ Rust, sẽ được cải thiện để chạy tốt hơn các dịch vụ web ảo hóa (microservices) và tăng cường hỗ trợ WebAssembly (WASI).

Trình duyệt Servo

Dự án Servo, trình duyệt web được viết bằng Rust, nhận tài trợ để cải thiện khả năng phát lại đa phương tiện (multimedia) và hỗ trợ tốt hơn các chế độ viết văn bản quốc tế (writing modes). Một dự án thú vị khác là Bisque, một trình duyệt mới tích hợp sâu Servo với môi trường desktop Linux, coi trình duyệt như một phần của hệ điều hành thay vì một sandbox khép kín.

Trên mặt trận hệ điều hành nhúng, AtomVM (máy ảo Erlang) đang hướng tới phiên bản 1.0 ổn định, cho phép chạy các ứng dụng hàm (functional) trên các thiết bị IoT và cảm biến. Trong khi đó, River, một compositor Wayland phi đơn khối, sẽ phát triển thêm các giao thức quản lý cửa sổ mới để cạnh tranh với các môi trường desktop lớn hiện nay.

Mạng lưới, Bảo mật và Quyền riêng tư

An ninh mạng và quyền riêng tư luôn là trọng tâm của NLnet. Dự án MPTCP (MultiPath TCP) sẽ được cải thiện để hỗ trợ tốt hơn trên điện thoại và máy tính bảng Linux, cho phép thiết bị sử dụng đồng thời Wi-Fi và mạng di động để tăng tốc độ và độ ổn định.

Dự án DMRSEC sẽ thực hiện một cuộc kiểm toán bảo mật toàn diện cho tiêu chuẩn Digital Mobile Radio (DMR), được sử dụng rộng rãi bởi các dịch vụ khẩn cấp và hạ tầng quan trọng. Trong khi đó, SelfPrivacy sẽ được tích hợp với mạng Tor, cho phép người dùng tự lưu trữ các dịch vụ (như email, Nextcloud) hoàn toàn ẩn danh mà không cần đăng ký với nhà cung cấp dịch vụ.

Khoa học dữ liệu và Công cụ phát triển

Các nhà khoa học và kỹ sư cũng nhận được sự hỗ trợ đắc lực. Nexus, một engine mô phỏng vật lý đa nền tảng sử dụng GPU, sẽ giúp chạy các mô phỏng phức tạp trên cả máy tính lẫn trình duyệt web. Dự án Ovolesti tích hợp thư viện tính toán xác suất và lấy mẫu đa chiều vào GNU Octave, mang lại các công cụ toán học cao cấp cho môi trường tính toán mã nguồn mở.

Cuối cùng, các công cụ phát triển phần mềm như Ribbit (trình biên dịch đa ngôn ngữ), Funk (trình biên dịch cho hệ thống thời gian thực an toàn) và các dự án cải thiện ngôn ngữ Haskell cũng được tài trợ để nâng cao chất lượng và bảo mật cho mã nguồn.

Vòng tài trợ này một lần nữa khẳng định cam kết của NLnet và Liên minh Châu Âu trong việc xây dựng một hạ tầng kỹ thuật số kỹ lưỡng, nơi người dùng có toàn quyền kiểm soát dữ liệu và công nghệ mà họ sử dụng hàng ngày.