Novo Nordisk và Eli Lilly công bố dữ liệu GLP-1 về khả năng làm chậm lão hóa sinh học

Tại hội nghị Aging Research & Drug Discovery (ARDD) diễn ra ở Harvard, Novo Nordisk và Eli Lilly lần đầu tiên công bố dữ liệu lâm sàng cho thấy nhóm thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 có thể làm chậm các thước đo phân tử của lão hóa sinh học.

Đây là những kết quả đầu tiên gắn nhóm thuốc đang rất phổ biến này với khái niệm "đồng hồ lão hóa" – một lĩnh vực nghiên cứu từ lâu mới chỉ dừng ở lý thuyết. Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả tương đương khoảng 2-3 năm tuổi sinh học, song cả hai hãng đều thừa nhận cần thêm dữ liệu để kiểm chứng.

Novo Nordisk: Đồng hồ protein trên hơn 10.000 người

Nikolaj Roed, Giám đốc toàn cầu mảng R&D của Novo Nordisk, trình bày bằng chứng cho thấy semaglutide và các thuốc GLP-1 khác "có thể" hỗ trợ lão hóa khỏe mạnh, dựa trên dữ liệu về khả năng sống sót và chức năng thể chất. Ông cho biết công ty đã ghi nhận "tuổi sinh học được cải thiện trên bệnh nhân qua nhiều thử nghiệm và nhiều mô khác nhau", với mức chênh lệch tổng thể khoảng hai đến ba năm.

Alejandro Aguayo-Orozco, giám đốc khoa học cấp cao của Novo, khẳng định câu hỏi không còn là semaglutide có tác động tới các bệnh liên quan đến tuổi thọ hay không, mà là liệu thuốc có thực sự "dịch chuyển" các đồng hồ sinh học hay không. Câu trả lời theo ông là có.

Nghiên cứu của Novo lấy máu của 10.052 người, một nửa dùng thuốc và một nửa dùng giả dược, ở thời điểm ban đầu và sau đó vài tháng. Các mẫu được đo bằng đồng hồ protein (proteomic clock) – phương pháp dùng nồng độ các protein then chốt để dự đoán tuổi và nguy cơ tử vong của một người.

• Thuốc gây ra sự chậm lại rộng khắp trên các đồng hồ lão hóa, lên tới bốn năm trên đồng hồ theo dõi protein tim.
• Hiệu quả xuất hiện nhanh trong vòng 13-20 tuần và được duy trì hoặc tăng cường trong 150 tuần.
• Mô hình hóa từ dữ liệu thử nghiệm SELECT trên nhóm 19.117 người dùng semaglutide tại Anh dự báo mức tăng tuổi thọ còn lại 1,9 năm ở mọi nhóm tuổi, cao nhất ở người bắt đầu điều trị sớm.

Eli Lilly: Nghiên cứu biểu sinh trong thử nghiệm SURMOUNT-5

Kevin Duffin, Phó chủ tịch mảng nghiên cứu lão hóa của Eli Lilly, trình bày dữ liệu biểu sinh sơ bộ cho thấy tirzepatide "có thể" làm chậm lão hóa sinh học. Ông mô tả đây là một thử nghiệm thí điểm nhỏ nhằm kiểm tra phương pháp và tính nhất quán, chứ không phải kết quả cuối cùng.

"Tất cả các đồng hồ đều kể một câu chuyện nhất quán rằng chúng ta đang thấy sự giảm tuổi. Không phải kiểu đảo ngược tuổi tác 30 năm, nhưng là mức giảm đáng kể" – Duffin nói.

Dữ liệu đến từ một nghiên cứu phụ về biểu sinh trong SURMOUNT-5, thử nghiệm đối đầu trực tiếp giữa tirzepatide và semaglutide của Lilly. Nhóm nghiên cứu lấy mẫu máu toàn phần của người dùng tirzepatide ở thời điểm ban đầu và tuần thứ 72 – tương đương 1,38 năm thời gian thực tế trôi qua.

Zymo Research và TruDiagnostic độc lập tạo dữ liệu methyl hóa để đối chiếu chéo. Sau khi kiểm soát chất lượng, phân tích bao phủ 82 đối tượng, trong đó 71 người có dữ liệu ghép cặp ở cả hai thời điểm.

Kết quả đáng chú ý:

• Cả 15 đồng hồ biểu sinh đều cho thấy mức lão hóa ít hơn 1,38 năm thời gian thực tế.
• Hai đồng hồ đạt ý nghĩa thống kê, với mức giảm trung vị 1,1 và 0,7 năm.
• Chỉ số tốc độ lão hóa DunedinPACE giảm từ trung vị 1,13 xuống 1,08.
• Các đồng hồ cơ quan cho thấy tuổi dự đoán thấp hơn ở hệ miễn dịch, thận, gan và tim mạch – phù hợp với kết quả lâm sàng tốt hơn ở bệnh nhân.

Những lưu ý và câu hỏi còn bỏ ngỏ

Phía Lilly nhấn mạnh phần trình bày còn nhiều điều kiện ràng buộc. Nghiên cứu phụ có quy mô nhỏ, chỉ một nhánh, không có nhóm giả dược hay đối chứng. Thời gian theo dõi ngắn so với sai số đo lường của các đồng hồ, và một số tín hiệu còn mâu thuẫn hoặc chưa rõ ràng.

Một số thay đổi protein dự đoán không khớp với đo lường thực tế, bao gồm VCAM1, SHBG và TNFRSF1B. Bản thân các đồng hồ cũng chưa được huấn luyện trên dữ liệu thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên hay dữ liệu dọc. Lilly gọi đây là phát hiện sơ bộ, mở ra giả thuyết và cần được nhân rộng trong các nghiên cứu lớn hơn, lý tưởng nhất là có ngẫu nhiên hóa.

Steve Horvath, giáo sư Đại học California, Los Angeles – người được ghi nhận là cha đẻ của các đồng hồ lão hóa – cho rằng dữ liệu mới có thể là "bằng chứng rằng các thuốc GLP-1 thực sự là những gì được gọi là geroprotector, tức thuốc làm chậm hoặc thậm chí đảo ngược lão hóa sinh học". Tuy nhiên, ông thận trọng chưa sẵn sàng dùng thuốc cho bản thân.

"Rõ ràng thuốc có nhiều lợi ích cho người béo phì, nhưng tôi chưa thấy đủ bằng chứng rằng chúng có lợi cho người gầy. Có lẽ chúng ta sẽ phải chờ" – Horvath nói.

Vadim Gladyshev, nhà sinh học tại Harvard từng hỗ trợ Novo về đo lường phân tử, thẳng thắn hơn: "Ở một nhóm dân số không khỏe mạnh, tôi nghĩ đây thực sự là thuốc chống lão hóa. Nhưng ở nhóm khỏe mạnh, không ai biết cả."

Nhiều ý kiến tại hội nghị cũng nhắc đến tác dụng phụ của GLP-1, trong đó có mất khối cơ.

Con đường pháp lý cho thuốc trường thọ

Câu trả lời về nhóm người khỏe mạnh có thể bắt đầu xuất hiện trong một đến hai năm tới. Hồi tháng 1, cơ quan ARPA-H của Mỹ đã rót 38 triệu USD cho một nghiên cứu tại Texas nhằm xác định liệu semaglutide có tác dụng chống lão hóa ở người khỏe mạnh trên 60 tuổi hay không, thông qua các thay đổi về nhận thức, khả năng vận động và độ nhạy của các giác quan.

Dự án này cũng hướng tới việc định hình con đường pháp lý cho thuốc chống lão hóa và "xây dựng một ngành trị liệu mới" xoay quanh lĩnh vực trường thọ.

Với việc cả Novo và Lilly đang áp dụng các chỉ số tuổi sinh học cho dòng sản phẩm GLP-1 của mình, hai ông lớn ngành điều trị béo phì đang từng bước xây dựng nền tảng bằng chứng mà chính hội đồng FDA từng yêu cầu ngành phải cung cấp. Novo cho biết đang nghiên cứu các chỉ định kê đơn cho người tiêu dùng ở nhóm bệnh viêm qua trung gian miễn dịch, đau và nghiện, cùng sức khỏe nam và nữ.

Góc nhìn cho độc giả Việt Nam

Việc các thuốc như semaglutide (Ozempic, Wegovy) và tirzepatide (Mounjaro) ngày càng phổ biến tại Việt Nam khiến câu chuyện lão hóa sinh học trở nên đáng chú ý. Tuy nhiên, giới chuyên môn trong nước cũng như quốc tế đều nhấn mạnh: thuốc GLP-1 là thuốc kê đơn, đi kèm tác dụng phụ như buồn nôn, mất cơ, và chưa có bằng chứng thuyết phục về lợi ích với người có cân nặng bình thường. Người dùng nên tham khảo bác sĩ thay vì tự ý sử dụng theo các trào lưu trên mạng xã hội.