Thuốc giảm cân GLP-1: Lợi ích dài lâu nhưng tác dụng phụ vẫn còn nhiều ẩn số

Thuốc giảm cân nhóm GLP-1 đang ngày càng phổ biến và có dấu hiệu làm chậm lão hóa sinh học ở người thừa cân, tiểu đường. Thế nhưng giới khoa học vẫn đang loay hoay tìm hiểu những tác dụng phụ kỳ lạ của chúng — từ rụng tóc, biến chứng về móng cho tới nguy cơ tổn thương thần kinh sau mắt.

Thuốc GLP-1 có thể làm chậm lão hóa sinh học?

Tuần này, đồng nghiệp của tôi là Antonio Regalado đã có một cập nhật đáng chú ý về thuốc giảm cân GLP-1. Theo nghiên cứu được trình bày tại một hội nghị về lão hóa ở Boston, nhóm thuốc này dường như tác động tới ít nhất một số chỉ số đo lường tuổi sinh học.

Cụ thể, những người thừa cân và mắc tiểu đường đang dùng GLP-1 có tuổi sinh học trẻ hơn khoảng hai đến ba năm so với những người có tình trạng tương tự nhưng dùng giả dược. Kết quả này đến từ hai hãng dược Eli Lilly và Novo Nordisk — những công ty sản xuất nhóm thuốc trên.

Giới nghiên cứu trong lĩnh vực lão hóa đã gọi GLP-1 là "thuốc trường thọ" từ khá lâu, dù chúng chỉ mang lại lợi ích cho người thừa cân hoặc tiểu đường ngay từ đầu.

Thông báo mới nhất này nối tiếp một loạt phát hiện khác về lợi ích của thuốc. Nhưng song song đó cũng xuất hiện không ít tác dụng phụ kỳ lạ.

Danh mục bệnh lý ngày càng mở rộng

Hiện tại, các loại thuốc đồng vận GLP-1 — vốn có tác dụng ức chế cảm giác thèm ăn — đã được phê duyệt để điều trị tiểu đường, bệnh thận mạn tính và béo phì. Chúng cũng có thể được kê đơn cho một số người thừa cân hoặc có nguy cơ mắc một số bệnh tim mạch.

Ngoài ra, một số nghiên cứu gợi ý nhóm thuốc này có thể hỗ trợ người mắc chứng rối loạn sử dụng chất, và đang được tìm hiểu về tiềm năng trong các bệnh thoái hóa thần kinh lẫn ung thư.

Số người sử dụng thuốc cũng rất lớn. Theo khảo sát gần đây của Gallup, 11% người Mỹ đang dùng thuốc GLP-1 để giảm cân, tăng từ mức 3% vào năm 2024. Có tới 15% người Mỹ cho biết từng dùng loại thuốc này để giảm cân vào một thời điểm nào đó.

Chúng có thể hiệu quả vượt trội. Nhưng như mọi loại thuốc khác, chúng đi kèm tác dụng phụ. Vấn đề là chúng ta vẫn chưa xác định chính xác những tác dụng phụ đó là gì, và mức độ phổ biến ra sao.

Tác dụng phụ: Từ đường ruột tới mắt, tóc và móng

Các tác dụng phụ phổ biến nhất liên quan tới đường tiêu hóa: buồn nôn, nôn, tiêu chảy và táo bón. Thuốc cũng được ghi nhận có liên quan tới viêm tụy và sỏi mật.

Một số ý kiến cho rằng trong những trường hợp hiếm gặp, thuốc có thể gây tổn thương dây thần kinh phía sau mắt. Hàng chục người đang kiện Novo và Eli Lilly sau khi mắc một tình trạng có thể dẫn tới mất thị lực đột ngột. Họ cho rằng triệu chứng của mình là do thuốc GLP-1 mà hai công ty này sản xuất gây ra. Cả hai hãng đều phủ nhận cáo buộc. Các nghiên cứu về mối liên hệ này vẫn cho kết quả trái chiều.

Chúng ta cũng đang dần hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của thuốc giảm cân lên tóc và móng. Khi Savanna Vidal thuộc Trường Y và Khoa học Sức khỏe Đại học George Washington (Washington, DC) cùng các đồng nghiệp phân tích dữ liệu y tế điện tử từ 67 tổ chức chăm sóc sức khỏe tại Mỹ, họ phát hiện việc dùng GLP-1 có liên quan tới tăng nguy cơ rụng tóc. Tuy nhiên, tình trạng này được cho là không phổ biến.

Tại một hội nghị ở Áo tuần trước, một nhóm khác trình bày kết quả của một nghiên cứu nhỏ hơn, cho thấy 66% người dùng GLP-1 báo cáo ít nhất một rối loạn về móng — trong một số trường hợp còn bị bong móng. Dù vậy, các vấn đề về móng cũng khá phổ biến ở những người không dùng thuốc. Các tác giả không khẳng định thuốc khiến móng rụng — điều chắc hẳn khiến 11% dân số Mỹ nhẹ nhõm phần nào.

Tác dụng phụ ở trẻ em có thể khác, nhưng hiện dữ liệu về nhóm này còn rất ít. Đây vẫn sẽ là điều cần theo dõi, nhất là khi trong giai đoạn 2019–2026, số đơn kê GLP-1 cho trẻ 8–11 tuổi béo phì tại Mỹ đã tăng gấp 310 lần. Đơn thuốc cho trẻ vẫn còn hiếm, nhưng đang có xu hướng gia tăng.

WHO lên tiếng: Không khuyến nghị dùng thuốc cho trẻ dưới 10 tuổi

Hôm thứ Tư, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công bố hướng dẫn đầu tiên về quản lý béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên. Bất chấp quy mô của vấn đề — WHO ước tính có 70 triệu trẻ 5–9 tuổi sống chung với béo phì trong năm 2024 — tổ chức này nêu rõ không khuyến nghị điều trị bằng thuốc cho trẻ dưới 10 tuổi.

"Khuyến nghị này có tính đến việc thiếu bằng chứng về cả lợi ích lẫn các biến cố bất lợi tiềm ẩn và hậu quả của các loại thuốc khác nhau và/hoặc hoạt chất của chúng đối với sự tăng trưởng, phát triển, các chỉ số sinh lý và sức khỏe tâm thần bình thường."

Còn rất nhiều điều chưa được làm rõ

Tôi nhận được thông cáo báo chí về GLP-1 gần như mỗi ngày. Đã có vô số nghiên cứu về nhóm thuốc này, và có lẽ còn hàng trăm nghiên cứu khác đang được tiến hành. Chắc chắn sẽ còn nhiều thông tin mới khi bằng chứng khoa học tiếp tục được cập nhật.

Đối với độc giả Việt Nam, đây là lĩnh vực đáng theo dõi khi các loại thuốc GLP-1 cũng đang dần xuất hiện và được quan tâm nhiều hơn trong điều trị tiểu đường, béo phì tại các bệnh viện lớn. Việc cân nhắc kỹ giữa lợi ích và nguy cơ — đặc biệt với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai — vẫn cần dựa trên tư vấn chuyên môn của bác sĩ, thay vì trào lưu mạng xã hội.