Thuốc giảm cân GLP-1 và tín hiệu làm chậm lão hóa sinh học

Thuốc giảm cân GLP-1 không chỉ giúp giảm cân mà còn có thể làm chậm quá trình lão hóa sinh học ở người bệnh. Eli Lilly và Novo Nordisk vừa công bố dữ liệu cho thấy bệnh nhân dùng thuốc có tuổi sinh học giảm đáng kể so với nhóm dùng giả dược.

Đồng hồ lão hóa phân tử tiết lộ điều gì?

Các đồng hồ lão hóa (aging clocks) là công cụ phân tử đánh giá tuổi sinh học của một người bằng cách đo những thay đổi tích tụ theo thời gian trên DNA, hoặc ở các phiên bản mới hơn là theo dõi nồng độ các protein quan trọng.

Cả hai hãng dược phẩm lớn đều phát hiện bệnh nhân thừa cân hoặc tiểu đường dùng thuốc GLP-1 có tuổi sinh học thấp hơn so với nhóm dùng giả dược. Mức chênh lệch dao động khá rộng tùy loại đồng hồ và cơ quan được kiểm tra, nhưng nhìn chung khoảng 2 đến 3 năm.

"Hai năm là một hiệu ứng khá mạnh theo đánh giá của tôi", Steve Horvath, giáo sư Đại học California, Los Angeles, người được ghi nhận là cha đẻ của đồng hồ lão hóa, nhận định.

Ông cho rằng dữ liệu mới có thể là bằng chứng cho thấy thuốc GLP-1 thực sự là chất bảo vệ lão hóa (geroprotector) — nhóm thuốc làm chậm hoặc thậm chí đảo ngược lão hóa sinh học.

Cơ chế tác động rộng hơn giảm cân

Thuốc GLP-1 hoạt động bằng cách kích thích thụ thể GLP-1, khiến não cảm thấy không đói. Tuy nhiên, các nghiên cứu thực tế cho thấy lợi ích còn rộng hơn nhiều:

• Cải thiện chức năng thận
• Giảm huyết áp
• Giảm mạnh nguy cơ tử vong tổng thể

Alejandro Aguayo-Orozco, giám đốc khoa học cấp cao tại Novo, cho biết câu hỏi tiếp theo là liệu những tác động này có đi kèm với thay đổi trên các thước đo phân tử của lão hóa sinh học hay không. Kết quả nghiên cứu của hãng cho thấy thuốc gây chậm lại rõ rệt trên đồng hồ lão hóa, tới 4 năm ở loại đồng hồ đo protein tim.

Bằng chứng từ hai nghiên cứu khác nhau

Novo đã lấy mẫu máu từ 10.052 người, một nửa dùng thuốc và một nửa dùng giả dược. Mẫu máu được đo bằng đồng hồ protein (proteomic clocks), sử dụng nồng độ protein chính để dự đoán tuổi và nguy cơ tử vong.

Eli Lilly thực hiện nghiên cứu tương tự trên thuốc GLP-1 tirzepatide nhưng với quy mô nhỏ hơn, sử dụng đồng hồ biểu sinh (epigenetic clocks) đánh giá tuổi bằng cách đếm các thay đổi tích tụ trên DNA. Kết quả cũng cho thấy thời gian phân tử trôi chậm hơn ở nhóm dùng thuốc.

"Tất cả các đồng hồ đều kể một câu chuyện nhất quán rằng chúng ta đang thấy tuổi giảm đi", Kevin Duffin, phó chủ tịch nghiên cứu lão hóa tại Lilly, cho biết.

Thách thức và cảnh báo

Dù kết quả đầy hứa hẹn, giới khoa học vẫn thận trọng. Thuốc GLP-1 có tác dụng phụ, bao gồm mất cơ. Horvath cho biết ông chưa sẵn sàng dùng thuốc dù đã cân nhắc.

"Rõ ràng thuốc có nhiều lợi ích ở người béo phì, nhưng tôi chưa thấy đủ bằng chứng rằng chúng sẽ có lợi cho người gầy", ông nói.

Một thử thách lớn khác là bằng chứng hiện có chủ yếu đến từ người bệnh, không phải người khỏe mạnh. Câu hỏi liệu thuốc có tác dụng chống lão hóa trên người khỏe mạnh hay không vẫn chưa có lời đáp.

Tương lai của thuốc chống lão hóa

Vào tháng 1 vừa qua, cơ quan ARPA-H của Mỹ đã đầu tư 38 triệu USD cho một nghiên cứu tại Texas nhằm xác định liệu semaglutide có tác dụng chống lão hóa ở người khỏe mạnh trên 60 tuổi hay không. Nghiên cứu sẽ xem xét thay đổi về nhận thức, khả năng vận động và độ nhạy của các giác quan.

Dự án này cũng tìm cách định hình lộ trình quản lý cho thuốc chống lão hóa và xây dựng một ngành điều trị mới xung quanh lĩnh vực trường thọ. Câu trả lời có thể bắt đầu xuất hiện trong một hoặc hai năm tới.

Với độc giả Việt Nam, đây là chủ đề đáng theo dõi khi các loại thuốc GLP-1 như Ozempic, Wegovy, Mounjaro và Zepbound đang ngày càng được biết đến rộng rãi, dù giá thành và khả năng tiếp cận vẫn là rào cản lớn tại thị trường trong nước.