Ô tô là chiếc smartphone biết chạy: Ai đang nghe lén dữ liệu của bạn?

Ngày nay, một chiếc ô tô hiện đại không khác gì một chiếc điện thoại thông minh gắn thêm bốn bánh xe. Nó liên tục thu thập dữ liệu, kết nối với máy chủ của hãng sản xuất và cả bên thứ ba, rồi gửi đi những thông tin mà nhiều người trong chúng ta tưởng rằng chỉ thuộc về riêng mình.

Một nghiên cứu mới từ Đại học Northeastern (Mỹ) đã tiến hành đo đạc thực tế dòng dữ liệu này và đưa ra những kết luận đáng lo ngại về quyền riêng tư của người dùng xe hơi.

Dữ liệu cá nhân rời khỏi xe rồi đi đâu?

Sơ đồ dòng dữ liệu cho thấy cả xe lẫn ứng dụng di động đồng hành đều gửi thông tin — bao gồm dữ liệu tiêu dùng riêng tư — đến nhiều máy chủ khác nhau của bên thứ nhất và bên thứ ba, thông qua cả Wi-Fi lẫn mạng di động.

Sơ đồ dòng dữ liệu từ xe và ứng dụng đồng hành

Điều đáng chú ý là một khi dữ liệu đã được gửi tới các máy chủ này, việc nó sẽ được xử lý ra sao hoàn toàn phụ thuộc vào phía công ty nhận thông tin. Trong nhiều trường hợp, điều đó đồng nghĩa với việc dữ liệu bị chia sẻ hoặc bán cho các bên thứ ba không được tiết lộ.

Người tiêu dùng không còn quyền kiểm soát dữ liệu của mình một khi nó đã rời khỏi thiết bị.

Nhóm nghiên cứu xác định được hai điểm quan sát trong hệ sinh thái xe kết nối, nơi họ có thể thu thập thông tin về dữ liệu mà xe chia sẻ: chính bản thân chiếc xe và các ứng dụng di động do nhà sản xuất cung cấp.

Cách nhóm nghiên cứu "nghe lén" xe hơi

Từ tháng 10/2024 đến tháng 8/2025, nhóm đã khảo sát 21 mẫu xe tại thị trường Mỹ trong môi trường có kiểm soát, cùng với 30 ứng dụng di động đồng hành được gắn thiết bị đo trực tiếp trên xe.

Để thu thập lưu lượng Wi-Fi từ xe, họ cấu hình một điểm truy cập (AP) tùy chỉnh chạy trên Raspberry Pi và dùng công cụ tcpdump để ghi lại toàn bộ gói tin gửi đi hoặc nhận về qua AP này.

Thiết bị Raspberry Pi dùng để thu thập lưu lượng mạng

Cách làm này cho phép họ thấy được tất cả các đích đến mà xe gửi dữ liệu tới, nhưng không đọc được nội dung bên trong gói tin vì chúng đã được mã hóa.

Nhóm cũng thực hiện các bài kiểm tra lái xe ở tốc độ 5–45 dặm/giờ với các tình huống tăng tốc và phanh gấp để quan sát dòng dữ liệu phát sinh trong điều kiện vận hành thực tế.

Khi tín hiệu di động bị chặn, xe "chuyển kênh" sang Wi-Fi

Một giả thuyết được nhóm nghiên cứu kiểm chứng là liệu việc chặn khả năng liên lạc qua mạng di động của xe có buộc nó phải chuyển sang truyền nhiều dữ liệu hơn qua Wi-Fi hay không.

Để ngăn tín hiệu di động từ bên ngoài, họ đưa 11 mẫu xe điện trong nhóm khảo sát vào một lều Faraday cỡ chiếc ô tô, có khả năng suy giảm tín hiệu khoảng 93 dB, chặn hoàn toàn kết nối di động. Các bài kiểm tra ở trạng thái chờ và trạng thái hoạt động được lặp lại bên trong lều để xem liệu dữ liệu vốn đi qua mạng di động có chuyển hướng sang Wi-Fi hay không.

Lều Faraday dùng để chặn tín hiệu di động của xe

Toàn bộ thử nghiệm với các ứng dụng đồng hành được thực hiện tại cơ sở kiểm định của Consumer Reports.

Những giới hạn cần lưu ý

Nhóm nghiên cứu thừa nhận họ đã thử nghiệm nhiều dòng xe nhưng chưa bao phủ hết mọi nhà sản xuất tại thị trường Mỹ. Giống như mọi nghiên cứu thực nghiệm khác, kết quả này chỉ nên được xem là một lát cắt tại thời điểm nhất định, và có thể không khái quát hóa được cho các dòng xe nằm ngoài mẫu khảo sát hoặc ngoài thị trường Mỹ.

Góc nhìn cho người dùng Việt Nam

Với người dùng Việt Nam, câu chuyện này càng trở nên đáng quan tâm khi các dòng xe điện và xe kết nối đang ngày càng phổ biến. Các ứng dụng đồng hành từ nhà sản xuất thường yêu cầu quyền truy cập vị trí, danh bạ, thông báo và nhiều dữ liệu khác — những thứ mà người dùng ít khi để ý khi bấm "Đồng ý".

Việc không có quy định rõ ràng về dữ liệu xe hơi tại nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, khiến người dùng gần như không có cách nào biết được dữ liệu của mình đang được gửi đi đâu và bị xử lý như thế nào. Đây rõ ràng là một khoảng trống pháp lý và kỹ thuật cần được lấp đầy trong thời gian tới.