Pew Research Center dùng AI như thế nào và không dùng AI ra sao trong công việc nghiên cứu

Minh họa về trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu

Pew Research Center vừa công bố bài viết chi tiết giải thích cách tổ chức này đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) — và quan trọng không kém — những việc họ nhất quyết không giao cho AI. Đây là một tài liệu tham khảo đáng chú ý đối với các tổ chức nghiên cứu, truyền thông và cả doanh nghiệp đang tìm cách ứng dụng AI mà vẫn giữ được độ tin cậy.

Nguyên tắc cốt lõi: con người là trung tâm

Theo tác giả Claudia Deane, Pew Research Center tiếp cận AI từ nhiều góc độ khác nhau. Là những nhà khoa học xã hội hướng tới công chúng, họ tìm hiểu AI có thể bổ sung gì cho bộ công cụ của mình. Là đơn vị nghiên cứu dư luận, họ nghiên cứu và lý giải cách con người phản ứng với sự tiến bộ của AI. Và là nhà cung cấp thông tin với các giá trị cốt lõi gồm tính chính xác và sự chặt chẽ về phương pháp luận, họ hành động hết sức thận trọng.

Cam kết xuyên suốt của họ là công việc luôn lấy con người làm trung tâm:

• Người thật, không phải máy móc, trả lời các cuộc khảo sát. Pew không dùng AI để tạo ra hay mô phỏng dư luận tổng hợp. Các cuộc thăm dò dựa trên quan điểm do người thật cung cấp. Với các cuộc khảo sát tại Mỹ, họ dựa vào một bảng khảo sát theo xác suất, đa phương thức, gồm khoảng 10.000 người trưởng thành được chọn ngẫu nhiên trên toàn quốc.
• Con người quyết định nghiên cứu điều gì. Việc chọn đề tài và quyết định hỏi công chúng điều gì là những việc quan trọng nhất, và các nhà nghiên cứu của Pew chứ không phải AI đưa ra những quyết định đó.
• Con người viết và phản biện báo cáo nghiên cứu. Con người xác định điều gì quan trọng và thú vị về mặt phân tích.
• Độ chính xác và tính chặt chẽ vẫn là ưu tiên hàng đầu. Con người giám sát mọi khía cạnh của công việc và chịu trách nhiệm cuối cùng về chất lượng cũng như độ chính xác.
• Bảo vệ người tham gia khảo sát và dữ liệu của họ. Pew không bao giờ đưa thông tin nhận dạng cá nhân của người trả lời khảo sát vào bất kỳ công cụ AI công khai nào.
• Ảnh đi kèm là ảnh của người thật và do người thật chụp, được biên tập viên lựa chọn. Pew không dùng AI để tạo hay chỉnh sửa ảnh, và điều này cũng áp dụng cho phần minh họa.

Hiện tại Pew dùng AI vào những việc gì?

Dù đặt ra nhiều giới hạn, Pew Research Center vẫn ứng dụng AI ở một số khâu cụ thể.

Trong sản xuất website. Các kỹ sư của họ dùng trợ lý viết mã AI để tạo ra phần mã nguồn đằng sau trang pewresearch.org.

Trong một phần quy trình nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu có thể dùng trợ lý AI để viết mã cần thiết nhằm chuẩn bị, tổ chức hoặc chạy phân tích trên tập dữ liệu khảo sát. Công cụ AI cũng hỗ trợ các tác vụ liên quan đến dữ liệu văn bản, chẳng hạn như phân loại câu trả lời mở thành các nhóm, hoặc thu thập dữ liệu quan trọng từ các trang web. Tuy nhiên, ngay cả khi dùng AI, chính các nhà nghiên cứu vẫn thiết kế kế hoạch phân tích và diễn giải dữ liệu cho độc giả.

Ở giai đoạn cuối của quy trình biên tập. Nhiều công cụ phổ biến đã dùng AI để hỗ trợ làm sạch ngữ pháp và dấu câu. Pew đang thử nghiệm việc dùng AI trong các giai đoạn đầu của khâu biên tập, nhưng con người vẫn tiếp tục xem xét và phê duyệt bản thảo cuối cùng.

Trong việc tạo ra các sản phẩm phái sinh. Họ cũng đang thử nghiệm dùng AI để hỗ trợ tạo ra các sản phẩm phái sinh dựa trên nghiên cứu do con người thực hiện, ví dụ như các bài đăng trên mạng xã hội. AI giúp chuyển thể các phát hiện sẵn có cho những định dạng và đối tượng khác nhau, nhưng không tạo ra phân tích gốc hay đưa vào những diễn giải mới. Con người xem xét toàn bộ nội dung có sự hỗ trợ của AI trước khi xuất bản.

Cam kết minh bạch với công chúng

Pew Research Center khẳng định sẽ minh bạch về việc dùng AI. Nếu họ sử dụng AI một cách đáng kể trong quá trình sản xuất nghiên cứu — chẳng hạn như phân tích dữ liệu văn bản hay mã hóa các câu trả lời mở — họ sẽ mô tả việc sử dụng đó trong phần phương pháp luận của báo cáo.

Nếu việc dùng AI mở rộng theo hướng ảnh hưởng đáng kể tới cách tạo ra các sản phẩm đối ngoại, chúng tôi sẽ xem xét lại cách công bố thông tin đó với công chúng và cập nhật bài viết này cho phù hợp.

Tổ chức này cũng mời độc giả chia sẻ suy nghĩ, kỳ vọng và lo ngại về chủ đề này. Đáng chú ý, bài viết là bản cập nhật của một bài đăng gốc công bố ngày 27 tháng 8 năm 2024.

Bài học cho các tổ chức Việt Nam

Với các tòa soạn, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp tại Việt Nam đang cân nhắc tích hợp AI vào quy trình làm việc, cách tiếp cận của Pew Research Center đưa ra một số gợi ý đáng tham khảo:

• Phân định rõ ranh giới: AI có thể hỗ trợ viết mã, xử lý dữ liệu văn bản và biên tập sơ bộ, nhưng những quyết định mang tính học thuật và đạo đức vẫn thuộc về con người.
• Không để AI tạo ra dữ liệu giả: Việc mô phỏng dư luận hay tạo phản hồi khảo sát bằng AI sẽ phá hủy giá trị của nghiên cứu thực nghiệm.
• Minh bạch có kiểm soát: Công bố rõ việc dùng AI khi nó ảnh hưởng tới kết quả, nhưng không cần thiết phải nêu chi tiết những công cụ hỗ trợ nhỏ lẻ trong khâu vận hành.
• Bảo vệ dữ liệu cá nhân: Tuyệt đối không đưa thông tin nhận dạng của người tham gia khảo sát vào các công cụ AI công khai, đặc biệt trong bối cảnh quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam ngày càng chặt chẽ.

Cách tiếp cận của Pew cho thấy ứng dụng AI hiệu quả không nằm ở việc dùng càng nhiều càng tốt, mà ở việc xác định chính xác đâu là nơi AI gia tăng giá trị và đâu là nơi con người phải giữ vai trò quyết định.