Pháp thông qua thuế 0,055 euro mỗi gigabyte lưu lượng internet

Quốc hội Pháp vừa bỏ phiếu thông qua một cơ chế thuế mới đánh trực tiếp vào lưu lượng dữ liệu số, với mức 0,055 euro cho mỗi gigabyte mà các nhà cung cấp nội dung phát đi tới người dùng tại Pháp. Đề xuất này được kỳ vọng mang về khoảng 10 tỷ euro mỗi năm và chủ yếu nhắm vào các nền tảng công nghệ toàn cầu.

Đây là lần đầu tiên một quốc gia lớn tại châu Âu đưa ra cơ chế thuế dựa trên khối lượng dữ liệu thực tế thay vì doanh thu hay lợi nhuận, một hướng tiếp cận được giới quan sát công nghệ đánh giá là táo bạo nhưng cũng đầy tranh cãi.

Cơ chế thuế hoạt động như thế nào?

Sửa đổi do nghị sĩ Laurent Lhardit đề xuất quy định khoản thuế được tính trên lưu lượng dữ liệu phát đi từ các nhà cung cấp nội dung, và chính các nhà cung cấp này là đối tượng chịu thuế.

Theo người đề xuất, điểm mấu chốt nằm ở chỗ thuế được đo bằng một đại lượng vật lý xác định ngay tại cửa vào của hạ tầng mạng lưới tại Pháp, nên không thể tranh cãi về con số. Ông cũng khẳng định cơ chế này tuân thủ nguyên tắc trung lập internet và được thiết kế để vượt qua những rào cản từng khiến các nỗ lực tương tự tại Canada hay Hàn Quốc thất bại.

Theo đánh giá của phe ủng hộ, năm nền tảng lớn nhất chiếm tới một nửa tổng lưu lượng dữ liệu đổ vào hộp thư của các thuê bao internet tại Pháp. Cộng thêm khoảng 20 nền tảng nước ngoài khác, con số này lên tới 75–80% tổng lưu lượng internet trên toàn lãnh thổ.

Lý lẽ ủng hộ: công bằng thuế và lợi thế cạnh tranh

Ngoài mục tiêu ngân sách, những người ủng hộ cho rằng khoản thuế này giúp tái lập công bằng về thuế giữa nền kinh tế thực – các cửa hàng, doanh nghiệp địa phương đang chịu nhiều sức ép – với các gã khổng lồ thương mại điện tử Mỹ và châu Á, vốn đóng thuế rất ít so với giá trị tài chính mà họ thu được từ thị trường Pháp.

Phe đề xuất cũng phản bác lo ngại rằng chi phí sẽ bị đẩy sang người dùng, với lập luận rằng các dịch vụ như Facebook, Instagram hay TikTok là miễn phí nên khó có thể tăng giá trực tiếp. Họ dẫn chứng trường hợp tập đoàn TF1 – đơn vị phát sóng năm kênh qua internet – sẽ chỉ phải chịu khoảng 200.000 đến 300.000 euro mỗi năm, một con số được mô tả là không đáng kể.

Phản đối từ chính phủ và báo cáo viên ngân sách

Bất chấp việc sửa đổi được thông qua với tỷ lệ sát sao 11 phiếu thuận trên 10 phiếu chống, cả chính phủ lẫn báo cáo viên ngân sách Philippe Juvin đều bày tỏ quan ngại.

Ông Juvin cảnh báo các tập đoàn công nghệ lớn có sức mạnh thị trường quá lớn và có thể xoay xở để đẩy gánh nặng thuế sang các nhà quảng cáo thay vì tự chịu.

Về phía chính phủ, Bộ trưởng Tài chính công David Amiel nêu hai vấn đề kỹ thuật đáng chú ý:

• Cơ chế này đòi hỏi phải có cảm biến đo lưu lượng, hoặc ít nhất phải đo được tại từng thiết bị đầu cuối của người nhận.
• Theo tính toán của chính phủ, khoảng một nửa khoản thuế – tức chừng 5 tỷ euro – sẽ không rơi vào các ông lớn công nghệ mà đè lên những nhà cung cấp nội dung nhỏ hơn, trong đó có nhiều doanh nghiệp Pháp.

Chính phủ cho rằng đã có sẵn những công cụ phù hợp hơn để đánh thuế các gã khổng lồ số, đặc biệt là thuế dịch vụ số (TSN) và chính sách cạnh tranh. Ông Amiel cũng nhắc tới việc Ủy ban châu Âu vừa phạt Google 4,1 tỷ euro vì lạm dụng vị thế thống trị – khoản tiền chảy vào ngân sách EU.

Ý nghĩa với thị trường công nghệ Việt Nam

Dù còn phải trải qua nhiều bước nữa trong quy trình lập pháp của Pháp trước khi có hiệu lực, đề xuất này mở ra một tiền lệ đáng chú ý cho các nhà quản lý trên toàn cầu.

Với Việt Nam – nơi lưu lượng dữ liệu di động và băng rộng cố định tăng mạnh trong những năm gần đây, đồng thời các nền tảng nội dung xuyên biên giới như YouTube, TikTok, Netflix chiếm phần lớn lưu lượng giờ cao điểm – cách tiếp cận "thuế theo gigabyte" có thể trở thành một lựa chọn tham khảo trong các cuộc thảo luận về quản lý và thu thuế với doanh nghiệp nước ngoài.

Tuy nhiên, đây cũng là bài học cảnh báo: đo lường lưu lượng ở cấp cá nhân vừa phức tạp về kỹ thuật, vừa đặt ra câu hỏi lớn về quyền riêng tư khi dữ liệu lưu lượng phải được phân tách theo từng dịch vụ cụ thể.

Điều gì tiếp theo?

Sửa đổi giờ đây sẽ nằm trong văn bản dự luật ngân sách và tiếp tục được đưa ra thảo luận tại các vòng sau của Quốc hội Pháp, nơi chính phủ có thể tìm cách sửa đổi hoặc loại bỏ nội dung này. Việc nó có trở thành luật thực sự hay chỉ dừng lại ở một tuyên bố chính trị vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp.

Kết quả bỏ phiếu sát nút cho thấy đây là vấn đề gây chia rẽ sâu sắc, và con số "0,055 euro mỗi gigabyte" nhiều khả năng sẽ còn được nhắc tới như một điểm mốc trong cuộc tranh luận toàn cầu về ai phải trả tiền cho hạ tầng internet.