Phát hiện dạng ô nhiễm mới: Nhựa đang tan chảy và gắn chặt vào san hô

Ô nhiễm nhựa trên biển vốn không còn là chuyện mới. Rác thải nhựa đã xuất hiện ở khắp các hệ sinh thái đại dương, từ bãi biển, rạn san hô cho tới những vùng nước sâu nhất. Dù rất khó đo đếm chính xác, người ta ước tính có tới vài triệu tấn nhựa đang nằm dưới đáy biển.

Suốt hơn nửa thế kỷ qua, giới khoa học đã ghi nhận các loài sinh vật biển bị nhựa cuốn vào hoặc ăn phải. Một số nhà nghiên cứu thậm chí còn đề xuất thuật ngữ "Plastocene" (Kỷ Nhựa) để chỉ giai đoạn địa chất từ thập niên 1950 trở đi. Và nay, họ vừa tìm ra một cách thức ô nhiễm hoàn toàn mới: nhựa đang nóng chảy và gắn liền với san hô.

San hô và nhựa kết dính tạo thành "plasticoral"

"Plasticoral" — khi nhựa và san hô hòa làm một

Khối vật chất kết tụ này được các nhà nghiên cứu đặt tên là "plasticoral". Nó được phát hiện trong một cuộc khảo sát các bãi biển thuộc quần đảo Ryukyu, miền nam Nhật Bản. Nhóm nghiên cứu nhận thấy những đốm nhỏ, màu sắc sặc sỡ nằm chen trong lớp sỏi san hô trắng.

Họ đã thu thập mẫu từ ba bãi biển trên đảo chính Okinawa và đưa về phòng thí nghiệm. Kết quả phân tích quang phổ cho thấy trong đó có các polyme có nguồn gốc từ những loại nhựa gia dụng thông thường.

Bằng phương pháp chụp vi-CT (micro-CT), các nhà khoa học xác định rằng các polyme này đã tan chảy vào những lỗ rỗng siêu nhỏ trong mảnh xương san hô, hòa quyện tới mức không thể tách rời hai thành phần ra khỏi nhau.

Không phải lần đầu nhựa "ăn sâu" vào tự nhiên

Đây không phải lần đầu tiên nhựa được tìm thấy gắn chặt với thế giới tự nhiên, nhưng hiện tượng này thường liên quan tới những vật thể không sống như đá. Năm 2019, một nhóm nghiên cứu khác từng phát hiện một lớp nhựa phân hủy mỏng bao phủ trai và tảo lớn trong các vũng nước thủy triều, và họ gọi đó là "plastiskin" (da nhựa).

Tuy nhiên, nghiên cứu mới này đánh dấu lần đầu tiên nhựa được ghi nhận là gắn liền với san hô — một cột mốc đáng lo ngại.

Dù các mảnh san hô vụn đã không còn là sinh vật sống, nhưng ngay cả khi bị sóng đánh dạt vào bờ, chúng vẫn thường quay trở lại biển và đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái rạn san hô.

Cụ thể, các mảnh san hô vụn tạo nên nền tảng vững chắc để san hô mới bám vào sinh trưởng. Những hình dạng lồi lõm của chúng cũng trở thành nơi trú ẩn thiết yếu, giúp các sinh vật biển nhỏ bé tránh dòng chảy mạnh và kẻ săn mồi.

Nhựa gắn vào san hô bằng cách nào?

Các nhà khoa học vẫn chưa chắc chắn về cơ chế khiến nhựa kết dính với san hô. Nhiệt độ đại dương tuy đang tăng lên không ngừng, nhưng vẫn chưa đủ nóng để làm tan chảy nhựa. Bức xạ tia cực tím cũng có thể là một yếu tố góp phần, song nhóm nghiên cứu cho rằng những đống lửa trên bãi biển mới là nghi phạm hàng đầu.

Cần thêm các nghiên cứu để xác nhận giả thuyết này. Tuy nhiên, với mức độ phổ biến của nhựa như một chất ô nhiễm, không khó để hình dung rằng ngay cả ở những khu vực trông có vẻ nguyên sơ, các đám cháy cũng đang vô tình tạo ra những mối gắn kết ngoài ý muốn.

Tác động tới hệ sinh thái còn bỏ ngỏ

Hiện vẫn chưa rõ plasticoral ảnh hưởng cụ thể thế nào tới các rạn san hô còn sống. Song các nghiên cứu trước đây từng chỉ ra rằng một số hóa chất rò rỉ từ nhựa thông dụng có thể ức chế quá trình sinh sản của san hô. Những công trình khác cũng ghi nhận các mảnh nhựa có thể mang mầm bệnh tới san hô.

• Nhựa tan chảy lấp đầy các lỗ rỗng siêu nhỏ trong xương san hô
• Hai vật liệu hòa quyện tới mức không thể tách rời
• Hóa chất từ nhựa có thể cản trở sinh sản của san hô
• Mảnh nhựa có thể là vật trung gian truyền mầm bệnh

Đối với độc giả Việt Nam, phát hiện này càng đáng lưu tâm khi nước ta nằm trong nhóm quốc gia xả rác thải nhựa ra biển nhiều nhất thế giới, đồng thời sở hữu nhiều rạn san hô quan trọng trải dài từ vịnh Bắc Bộ tới các đảo phía nam. Việc nhựa có thể "nhuộm" vào chính cấu trúc san hô cho thấy ô nhiễm nhựa không chỉ là vấn đề rác nổi trên mặt nước, mà còn len lỏi vào tận những nền tảng sinh thái mong manh nhất của đại dương.

Câu chuyện này ban đầu được đăng trên WIRED Japan và được dịch từ tiếng Nhật.