Phí ùn tắc đô thị giúp xe cứu thương đến bệnh viện nhanh hơn: Bằng chứng từ New York

Một nghiên cứu kinh tế lượng tử từ Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) đã chỉ ra rằng chính sách thu phí ùn tắc (congestion pricing) tại Thành phố New York không chỉ giảm kẹt xe mà còn tạo ra lợi ích không ngờ: giảm đáng kể thời gian vận chuyển của xe cứu thương. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng tổng thời gian di chuyển của dịch vụ cấp cứu (EMS) đã giảm trung bình hơn một phút ngay sau khi chính sách này được áp dụng.

Giảm tắc đường, tăng tốc cứu thương

Kể từ ngày 5/1/2025, New York đã triển khai Vùng giảm ùn tắc (Congestion Relief Zone - CRZ) tại khu vực Manhattan, phía dưới phố 60, trở thành chương trình thu phí ùn tắc toàn diện đầu tiên tại Mỹ. Nghiên cứu do nhóm các nhà kinh tế học, bao gồm Yulia Chikish, Gregory J. Colman, Dhaval M. Dave, Brad R. Humphreys, Zachary Santamaria, và Zachary Winship, thực hiện, đã phân tích hồ sơ điều phối của Sở Cứu hỏa New York (FDNY) với khoảng nửa triệu sự cố EMS trong giai đoạn 2024–2025.

Bên cạnh đó, họ còn kết hợp dữ liệu camera giao thông từ trung tâm nghiên cứu C2SMART của Đại học New York, nơi đo mật độ xe con, xe tải, người đi bộ và xe đạp tại các điểm cố định gần ranh giới khu vực thu phí. Ranh giới CRZ tại phố 60 tạo ra một đường phân chia rõ rệt giữa khu vực phải trả phí và không phải trả phí, giúp nhóm nghiên cứu dễ dàng so sánh các vị trí ngay trong và ngoài ranh giới, trước và sau khi áp dụng phí.

Kết quả: Tiết kiệm thời gian vàng cho bệnh nhân

Kết quả nghiên cứu rất đáng chú ý khi đặt trong bối cảnh bài toán cấp cứu đô thị. Trong phạm vi bán kính 5 km quanh ranh giới, thời gian vận chuyển đến bệnh viện — khoảng thời gian từ khi xe cấp cứu rời hiện trường đến khi tới bệnh viện — đã giảm khoảng 54–59 giây. Con số này tương đương với cải thiện khoảng 8% so với mức trung bình khoảng 12 phút trước chính sách.

Đáng chú ý hơn, tổng thời gian di chuyển của xe cứu thương (bao gồm cả thời gian đến hiện trường) đã giảm gần 63–70 giây, tức là giảm khoảng 5–6%. Trong khi đó, thời gian di chuyển đến hiện trường vụ việc chỉ giảm ít hơn, khoảng 7–9 giây (2%), và không có độ chính xác thống kê cao.

Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng thời gian phản hồi EMS lâu hơn có liên quan đến tỷ lệ tử vong trong 90 ngày của bệnh nhân cao hơn. Do đó, việc cắt giảm thời gian này có thể mang lại lợi ích sức khỏe cộng đồng trực tiếp.

Thay đổi mật độ giao thông là chìa khóa

Nguyên nhân dẫn đến sự cải thiện này là những thay đổi lớn trong lưu lượng giao thông gần ranh giới khu vực thu phí. Cụ thể, mật độ xe con giảm khoảng 21% và mật độ xe tải giảm 18%. Ngược lại, mật độ người đi bộ tăng khoảng 14% và xe đạp tăng 20%, cho thấy xu hướng chuyển dịch sang các phương thức di chuyển bền vững hơn.

Điều quan trọng là sự cải thiện về thời gian phản hồi EMS xuất hiện nhanh chóng sau khi triển khai và tập trung ở khu vực gần ranh giới phố 60. Các nhà nghiên cứu không tìm thấy bằng chứng rõ ràng nào cho thấy tình trạng ùn tắc (và chi phí đi kèm cho ứng cứu khẩn cấp) chỉ đơn thuần dịch chuyển sang các khu vực lân cận bên ngoài CRZ.

Hàm ý cho các đô thị đang cân nhắc chính sách tương tự

Nghiên cứu này cung cấp dữ liệu quý giá cho các nhà hoạch định chính sách tại nhiều thành phố trên thế giới, đặc biệt là các nước đang phát triển như Việt Nam, nơi mà tình trạng ùn tắc tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM đang là vấn đề nhức nhối.

• Chi phí ngoài dự kiến: Lợi ích cho hệ thống y tế khẩn cấp là một chi phí ngoại ứng tích cực mà các mô hình thu phí thường chưa tính đến.
• Tác động kép: Giảm tắc đường không chỉ nâng cao chất lượng sống hàng ngày mà còn tối ưu hóa trực tiếp hệ thống hạ tầng y tế khẩn cấp.
• Ứng dụng công nghệ: Việc sử dụng dữ liệu camera giao thông kết hợp phân tích kinh tế lượng cho thấy tiềm năng của quản lý đô thị dựa trên dữ liệu (smart city).

Mặc dù vẫn còn những tranh luận về tính công bằng của chính sách thu phí ùn tắc, nhưng bằng chứng từ New York cho thấy một góc nhìn tích cực mới: đây có thể coi là một khoản đầu tư thông minh cho sức khỏe cộng đồng đô thị trong dài hạn.